I PK 679/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 679/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 października 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

SSN Maria Tyszel

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa R. K.

przeciwko Przedsiębiorstwu Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ł.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 14 października 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ł.

z dnia 12 sierpnia 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy -

Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł., po

rozpoznaniu sprawy z powództwa R. K. i H. C. przeciwko Przedsiębiorstwu

Państwowej Komunikacji Samochodowej w Ł., wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2003 r.

oddalił apelację pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w Ł. z dnia

8 maja 2003 r. Na mocy tego orzeczenia, Sąd pierwszej instancji uznał

bezskuteczność wypowiedzenia przez pracodawcę umowy o pracę dokonanego

powodowi R. K. w dniu 3 lutego 2003 r. Wydania takiego orzeczenia domagał się

powód. Z uwagi zaś na skuteczne cofnięcie apelacji wniesionej przez H. C.,

postępowanie w tej części zostało umorzone.

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne

ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił

ich prawną kwalifikację. Powód R. K. był w pozwanym Przedsiębiorstwie

zatrudniony w okresach: od dnia 1 kwietnia 1967 r. do dnia 27 października 1984

r., od dnia 4 września 1995 r. do dnia 1 marca 2001 r. i od dnia 1 lipca 2002 r.

Podstawę ostatniego stosunku pracy stanowiła umowa o pracę na czas

nieokreślony w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku mechanika napraw

pojazdów samochodowych. Rozwiązanie umowy o pracę z zachowaniem

trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia wręczono powodowi w dniu 2 lutego 2003

r.,

wskazując

jako

przyczynę

ograniczenie

zatrudnienia

w

związku

z

restrukturyzacją, modernizacją i zmianami organizacyjnymi przedsiębiorstwa. W

dniu 18 marca 2003 r. powód został wybrany w poczet członków Zarządu Komisji

Zakładowej NSZZ „Solidarność” działającej przy pozwanym Przedsiębiorstwie.

Zdaniem Sądów obu instancji wypowiedzenie umowy o pracę narusza

przepis art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

(jednolity tekst: Dz. U. 2001 r., Nr 79, poz. 854 ze zm.), albowiem dokonane zostało

bez wymaganej zgody związku zawodowego. Ponieważ z treści dowodów

zebranych w sprawie nie wynika, że wybór do zarządu organizacji związkowej

zmierzał do uzyskania przez powoda ochrony przed rozwiązaniem umowy o pracę,

to wystąpienie przez niego z powództwem o uznanie wypowiedzenia za

bezskuteczne nie narusza art. 8 k.p.

Kasację od powyższego orzeczenia wniosła strona pozwana. Zaskarżając

wyrok w całości, zarzuciła naruszenie „przepisów ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r

– kodeks pracy oraz ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych,

polegające na przyjęciu przez Sąd drugiej instancji, że w sprawie nie nastąpiło

naruszenie art. 8 k.p. w zw. z art. 32 ustawy o związkach zawodowych”. Zdaniem

pozwanej przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie ma zastosowania do

osoby, która została członkiem zarządu związku zawodowego dopiero po złożeniu

przez pracodawcę oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej materialno-prawna

podstawa

okazała

się

nieusprawiedliwiona.

Istota

przedmiotowego

sporu

sprowadza się do interpretacji art. 32 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych w

brzmieniu z okresu dotyczącego niniejszej sprawy, według którego pracodawca nie

może bez zgody zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać

stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej

zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku

po jego wygaśnięciu. W szczególności chodzi zatem o rozstrzygnięcie, czy

sformułowanie „pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy”

dotyczy sytuacji, w której pracownik stał się członkiem takiej organizacji w trakcie

biegu okresu wypowiedzenia. Prima facie mogłoby się wydawać, że w świetle art.

30 k.p. zbitka pojęciowa „wypowiedzieć ani rozwiązać” obejmuje dwie jednostronne

czynności prawne zmierzające do zakończenia stosunku pracy, tj. wypowiedzenie i

rozwiązanie niezwłoczne albo zawiera zbędne powtórzenie, ponieważ zgodnie z

cytowanym przepisem umowa o pracę rozwiązuje się zarówno przez oświadczenie

jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia - rozwiązanie umowy o

pracę za wypowiedzeniem (pkt. 2), jak też przez oświadczenie jednej ze stron bez

zachowania

okresu

wypowiedzenia

–

rozwiązanie

umowy

o

pracę

bez

wypowiedzenia (pkt. 3). Z punktu widzenia prawniczej logiki, wystarczyłoby zatem

postanowienie, że pracodawca nie może umowy rozwiązać. Oznaczałoby to

wówczas, że bez zgody zakładowej organizacji związkowej pracodawcy nie wolno

złożyć oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem albo bez

wypowiedzenia, zaś problem analizowany w tym uzasadnieniu pojawiałby się tylko

w kontekście drugiego z trybów rozwiązania umowy. Prowadziłoby to do wniosku,

że w zasadzie, szczególna ochrona trwałości stosunku pracy dotyczy wyłącznie

pracowników, którzy do pełnienia określonych funkcji związkowych zostali powołani

przed złożeniem przez pracodawcę oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę.

Takie stanowisko respektowałoby również sens omawianego zakazu, którego

podstawowym celem jest ochrona członka zarządu lub komisji rewizyjnej przed

ewentualnym zachowaniem pracodawcy dyskryminującym zainteresowanego

pracownika ze względu na jego związkową działalność. Wykładnia przedmiotowej

normy prawnej, nie powinna być jednak przeprowadzana w oderwaniu od

okoliczności konkretnej sprawy, na co zwracano uwagę w dotychczasowym

orzecznictwie Sądu Najwyższego. Ukształtowało się ono w związku z interpretacją

identycznych - jak tu rozważane - sformułowań zawartych o w art. 177 k. p., art. 6

ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o samorządzie załogi przedsiębiorstwa

państwowego (Dz. U. z 1981 r., Nr 24, poz. 123 ze zm.), oraz art. 13 ustawy z dnia

24 czerwca 1983 r. o społecznej inspekcji pracy (Dz. U. z 1983 r., Nr 35, poz. 163).

Z rozważań prowadzonych przez Sąd Najwyższy wynika, że w sytuacji, w której po

otrzymaniu wypowiedzenia umowy o pracę, pracownik został wybrany społecznym

inspektorem pracy, członkiem rady pracowniczej czy też pracownica zaszła w

ciążę, pracodawca powinien wycofać złożone wypowiedzenie i dalej zatrudniać

pracownika (por. wyrok SN z dnia 14 stycznia 1981 r., I PRN 135/80, OSCP z 1981

r., z. 7, poz. 134; uchwała SN z dnia 23 stycznia 1984 r., III PZP 61/93, OSNCP z

1984 r., z. 8, poz. 139). W niektórych i szczególnie uzasadnionych przypadkach

istnieje zatem wystarczające aksjologiczne uzasadnienie, aby przyjąć, że

sformułowanie „wypowiedzieć ani rozwiązać” dotyczy nie tylko czynności, jakich

pracodawcy nie wolno dokonać, ale również, że poszerza ono czasowy zakres

obowiązywania tego zakazu. Jeżeli bowiem słowo „wypowiedzieć” wskazuje na

chwilę złożenia oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, to

wyraz „rozwiązać” może być rozumiany jako desygnat skutku, jaki następuje w

wyniku takiego oświadczenia. W takim ujęciu omawiany zakaz obejmuje zarówno

moment złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę, jak i jego

następstwo w postaci rozwiązania (ustania) stosunku pracy. Podobne stanowisko

zajął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 kwietnia 1994 r. (PZP 59/93, OSNP z

1994 r., nr 9, poz. 140) oraz w postanowieniu z dnia 5 marca 1996 r. (PZP 3/96,

OSNP 1996 r., nr 18, poz. 265).

W świetle bezspornego stanu faktycznego, wybór powoda do władz związku

nie zmierzał do uzyskania przez niego ochrony przed wypowiedzeniem umowy o

pracę. Z okoliczności sprawy wynika również, że nie był to wybór przypadkowy,

ponieważ już wcześniej aktywnie udzielał się on w związku zawodowym. Co więcej,

uzupełniające wybory do zarządu zostały przeprowadzone w wyniku rezygnacji z

pełnienia tej funkcji przez J. L., złożonej jeszcze przed wypowiedzeniem powodowi

umowy o pracę. W tym świetle nie tylko uzasadnione jest przyjęcie, że wystąpienie

powoda z powództwem o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne

nie narusza art. 8 k.p., ale również, że istnieje odpowiednie aksjologiczne

uzasadnienie, pozwalające na wyinterpretowanie nakazu ochrony trwałości

stosunku pracy łączącego spierające się strony, mimo że członkiem zakładowej

organizacji związkowej stał się on dopiero po dniu złożenia przez pracodawcę

oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39312 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.