I PK 64/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 64/05

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa B. A.

przeciwko S.. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w K.

o nakazanie dopuszczenia do pracy i zapłatę wynagrodzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 czerwca 2005 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt III APa …/04,

1. odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania;

2. zasądza od powódki na rzecz strony pozwanej kwotę 1.200

(tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie.

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 18 maja 2004 r., w sprawie VI

P …/03, oddalił powództwo B.A. przeciwko S. Spółce z o.o. w K. o nakazanie

dopuszczenia do pracy i zasądzenie wynagrodzenia za okres pozostawania bez

pracy.

Sąd Apelacyjny w K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 6

października 2004 r., w sprawie III APa …/04, oddalił apelację powódki od wyroku

Sądu Okręgowego.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniosła powódka zaskarżając wyrok

ten w całości. Kasację oparto na podstawach: 1) naruszenia prawa materialnego

poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie: a) art. 84 k.c. oraz art. 86 k.c. w

wyniku przyjęcia, że oświadczenie powódki z 28 marca 2002 r. (o rozwiązaniu

umowy o pracę za porozumieniem stron) nie było złożone pod wpływem błędu i to

wywołanego podstępnie; b) art. 83 § 1 k.c. w wyniku przyjęcia, że oświadczenia

stron z 28 marca 2002 r. o rozwiązaniu mowy o pracę za porozumieniem stron nie

były złożone dla pozoru; 2) naruszenia przepisów postępowania, a mianowicie: a)

art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie

materiału dowodowego, a w szczególności w zakresie zeznań świadków […], a

także zeznań powódki; b) art. 328 § 2 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie

podniesionego w apelacji zarzutu dotyczącego pozorności oświadczeń woli

powódki oraz pozwanej Spółki o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem

stron.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania skarżąca

wskazała występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne, dotyczące

rozstrzygnięcia kwestii, czy złożenie pozornego oświadczenia woli o rozwiązaniu

umowy o pracę za porozumieniem stron powoduje, że pracodawca nie jest już

związany złożoną przez siebie ofertą zatrudnienia pracownika w tym samym

zakładzie pracy.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku “ze zniesieniem

postępowania” i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie - w przypadku gdyby podstawa naruszenia przepisów

postępowania okazała się nieuzasadniona - o zmianę zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem zawartym w pozwie.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana zakwestionowała występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie kasacji, będącej środkiem odwoławczym sytuującym się poza

wymaganym przepisami art. 45 ust. 1 i art. 176 Konstytucji modelem postępowania

dwuinstancyjnego, następuje tylko z przyczyn wykraczających ponad toczący się

między stronami spór prywatnoprawny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC z 2002 r. , nr 2, poz. 22 lub

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., V CKN 176/01,

niepublikowane). Publicznoprawny charakter kasacji implikuje jej podstawowy cel,

polegający na zapewnieniu jednolitości wykładni oraz na wkładzie w rozwój prawa i

orzecznictwa sądowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego

2000 r., II CZ 178/99, OSNC z 2000 r., nr 7-8, poz. 147). W związku z tym Sąd

Najwyższy przed rozpoznaniem sprawy dokonuje

wstępnego badania kasacji i

zgodnie z art. 393 k.p.c. może odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w

sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie istnieje potrzeba wykładni

przepisów

prawnych

budzących

poważne

wątpliwości

lub

wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, a ponadto gdy kasacja jest oczywiście

bezzasadna (art. 393 § 1 k.p.c.); nie może natomiast odmówić przyjęcia kasacji do

rozpoznania tylko wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty

narusza prawo albo gdy zachodzi nieważność postępowania (art. 393 § 2 k.p.c.).

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 393 § 1

pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowią na przykład art. 390

§ 1 k.p.c. lub art. 39314 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych

wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo

- szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego

(instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego kasację istotnego

zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na

czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne), na czym polega

ewentualna rozbieżność w orzecznictwie i jakich kwestii owa niejednolitość dotyczy.

Zagadnienie prawne jest to zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem prawnym (przepisami prawnymi), którego (których) wyjaśnienie ma

znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla

rozstrzygnięcia innych podobnych spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14

lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51). Rozważanie przez Sąd

Najwyższy, w ramach rozpoznawania kasacji, określonych zagadnień prawnych czy

też dokonywanie wykładni przepisów, nie może mieć charakteru abstrakcyjnego,

oderwanego od przesłanek orzekania w danej sprawie (por. wyrok Sądu

Najwyższego z 13 listopada 2002 r., I CK 213/02, LEX nr 74415). Jednocześnie nie

może być to zagadnienie zbyt szczegółowe, odnoszące się wyłącznie do

określonego – stwierdzonego w konkretnej sprawie – stanu faktycznego.

W niniejszej sprawie jako okoliczność mającą uzasadniać przyjęcie kasacji

do rozpoznania pełnomocnik skarżącej wskazał występowanie w sprawie istotnego

zagadnienia prawnego, a mianowicie: czy złożenie pozornego oświadczenia woli o

rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron powoduje, że pracodawca nie

jest już związany złożoną przez siebie ofertą zatrudnienia pracownika w tym

samym zakładzie pracy.

Zagadnienie to opiera się zatem na przyjętym przez skarżącą wstępnym

założeniu (twierdzeniu), że oświadczenia woli złożone przez strony stosunku pracy

28 marca 2002 r. były dotknięte wadami oświadczenia woli powodującymi

bezwzględną nieważność czynności prawnej polegającej na rozwiązaniu umowy o

pracę za porozumieniem stron, ponieważ zostały złożone przez obie strony

świadomie i celowo dla pozoru.

Być może przedstawiony problem mógłby zostać potraktowany jako istotne

zagadnienie prawne w innym stanie faktycznym niż ustalony przez Sądy obu

instancji, nie jest jednak zagadnieniem prawnym, którego rozwiązanie jest

konieczne dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Po pierwsze, żaden z

orzekających w sprawie Sądów

nie przyjął, że oświadczenia woli obu stron

stosunku pracy złożone w chwili zawierania porozumienia o rozwiązaniu umowy o

pracę w trybie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. były złożone dla pozoru, czyli nie były

nastawione na rzeczywiste i definitywne rozwiązanie stosunku pracy, lecz na

wywołanie jakiegoś innego skutku prawnego (nie wiadomo przy tym jakiego, bo nie

wynika to wyraźnie z wywodów kasacji) i na osiągnięcie (uzyskanie) jakiegoś

innego celu niż rzeczywiste i ostateczne rozwiązanie stosunku pracy. Po drugie,

żaden z Sądów nie ustalił, że pracodawca złożył powódce wiążącą ofertę

zatrudnienia na podstawie nowej umowy o pracę,

ustalenie dotyczyło jedynie

złożenia listu intencyjnego, jako elementu (pewnej fazy) prowadzenia negocjacji

zmierzających do ewentualnego zawarcia w przyszłości umowy i zewnętrznego

wyrazu potwierdzenia dotychczasowych uzgodnień stron co do warunków tej

przyszłej umowy przy jednoczesnym ustaleniu, że wiążące miało być dopiero

przyszłe pisemne porozumienie zmieniające warunki zatrudnienia. Zarzutu

naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego o zawieraniu umów poprzez złożenie i

przyjęcie oferty albo w wyniku pertraktacji (wymiany kolejnych ofert przybliżających

stanowiska stron) w kasacji się nie stawia.

Przedstawione zagadnienie jest zatem oderwane od ustalonego w sprawie

stanu faktycznego, który stanowił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu kasacji przedstawia się przy tym pełną niekonsekwencji

argumentację prawną. Jeżeli – według twierdzenia skarżącej - strony zawarły nową

umowę o pracę (na warunkach określonych w liście intencyjnym), powódka

powinna domagać się bądź ustalenia, że wiąże ją z pozwaną umowa o pracę na

warunkach określonych w rzekomej ofercie (liście intencyjnym) przyjętej przez nią,

bądź dopuszczenia jej do pracy na tych nowych warunkach, nie zaś dopuszczenia

do pracy na warunkach dotychczas wiążącej strony umowy rozwiązanej „dla

pozoru” za porozumieniem stron, ponieważ w razie przyjęcia, że doszło do

skutecznego zawarcia nowej umowy o pracę na warunkach określonych w liście

intencyjnym, rozwiązanie za porozumieniem stron dotychczasowej umowy o pracę

nie powinno

być w ogóle przez powódkę kwestionowane. Jeżeli natomiast

powódka domaga się ustalenia nieważności umowy o rozwiązaniu dotychczasowej

umowy o pracę za porozumieniem stron jako zawartej w warunkach nieważności

czynności prawnej podjętej dla pozoru, to wówczas powoływanie się na ofertę

strony pozwanej i jej skuteczne przyjęcie przez powódkę jest bez znaczenia, skoro

swoje roszczenia wyprowadza ona nie z faktu przyjęcia oferty strony pozwanej

dotyczącej nowej umowy o pracę, lecz z faktu złożenia nieważnego z mocy prawa

oświadczenia woli o rozwiązaniu dotychczasowej umowy.

Stanowisko powódki co do wadliwego rozwiązania za porozumieniem stron

umowy o pracę łączącej ją z pozwaną Spółką jest niekonsekwentne. Raz twierdzi

ona, że jej oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę zostało złożone pod

wpływem błędu wywołanego podstępnie przez stronę pozwaną, innym razem, że

oświadczenia woli obu stron stosunku pracy zostały złożone dla pozoru.

Jednoczesne występowanie w odniesieniu do tej samej czynności prawnej

(rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron) obydwu wskazanych przez

powódkę wad oświadczeń woli – pozorności (art. 83 k.c) oraz wywołanego

podstępnie błędu (art. 84 k.c. w związku z art. 86 k.c.) - nie jest możliwe. Jeżeli

powódka chciała złożyć oświadczenie woli dla pozoru, to niewątpliwie musiała być

świadoma, że jest ono wadliwe (nie można bowiem złożyć pozornego oświadczenia

woli bez świadomości, że składa się je dla pozoru). W takiej jednak sytuacji nie

może twierdzić, że działała pod wpływem błędu wywołanego podstępnie przez

drugą stronę.

Zarzut pozorności czynności prawnej pojawił się dopiero w apelacji powódki.

Samo postawienie takiego zarzutu nie jest wystarczające do jego uwzględnienia.

Strona powołująca się na wadę oświadczenia woli powinna przedstawić twierdzenia

faktyczne, na jakich zarzut ten opiera, a także dowody na potwierdzenie tych

faktów.

Powołanie się na pozorność czynności prawnej wymaga wykazania

istnienia przesłanek z art. 83 k.c. - w rozpoznawanej sprawie dotyczy to wykazania

(udowodnienia) albo pozorności własnego oświadczenia woli i zgody strony

przeciwnej na ową pozorność, albo pozorności oświadczenia woli strony przeciwnej

i własnej zgody na to, albo wreszcie pozorności oświadczeń woli obu stron i

wzajemnej na to zgody. Tego w postępowaniu apelacyjnym powódka nie wykazała.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wskazana przez skarżącą

okoliczność, mająca – jej zdaniem – uzasadniać przyjęcie kasacji do rozpoznania,

jest niewystarczająca do pozytywnego orzeczenia Sądu Najwyższego o przyjęciu

kasacji do rozpoznania. Pełnomocnik powódki powołał się wprawdzie na

występowanie w sprawie

pewnego zagadnienia prawnego, jednak nie można

uznać, że owo zagadnienie

ma charakter “istotnego zagadnienia prawnego” w

rozumieniu art. 393 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne występuje bowiem

wówczas,

gdy

wymagająca

rozstrzygnięcia

kwestia

dotyczy

wykładni

lub

stosowania przepisów prawa materialnego bądź procesowego istotnych dla

rozstrzygnięcia sprawy - gdy bez rozstrzygnięcia tego zagadnienia nie jest możliwe

prawidłowe rozstrzygnięcie sporu. Oznacza to, że strona skarżąca powinna

powołać przepisy, z których wywodzi tezę o występowaniu zagadnienia prawnego.

Mszą być to przy tym przepisy ujęte w ramach podstaw kasacyjnych. Wówczas

dopiero Sąd Najwyższy może dokonać oceny, czy przedstawione zagadnienie jest

rzeczywiście zagadnieniem „prawnym” oraz czy jest to zagadnienie „istotne”. W

przypadku

kasacji wniesionej w imieniu powódki brak powołania w ramach

podstaw kasacyjnych przepisów o ofercie uniemożliwia odniesienie się do

skonstruowanego zagadnienia prawnego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 7 § 1 k.p.c. orzekł jak w

sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98

k.p.c.