I PK 540/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 540/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 września 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Andrzej Kijowski

SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

Protokolant Malgorzata Beczek

w sprawie z powództwa S. P.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym - Zakładowi Gospodarki Mieszkaniowej w

P. o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 10 września 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P.

z dnia 23 maja 2003 r., sygn. akt VI Pa …/03,

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok Sądu

Rejonowego Sądu Pracy w W. z dnia 31 marca 2003 r., sygn. akt

IV P …/03, w punkcie I i III w ten sposób, że oddala powództwo,

nie obciążając powoda kosztami postępowania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 31 marca 2003 r. Sąd Rejonowy w W. zasądził od strony

pozwanej „Polskich Kolei Państwowych” S.A. Oddziału Gospodarki Mieszkaniowej

w P. na rzecz powoda S. P. kwotę 11.101, 50 zł z ustawowymi odsetkami od 23

stycznia 2002 roku do dnia zapłaty, oddalając powództwo w pozostałej części i

nadał wyrokowi rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1400 zł.

Sąd ten ustalił, iż powód był zatrudniony u strony pozwanej w okresie od 4

listopada 1988 r. do 31 stycznia 2000 r. w charakterze rzemieślnika w zawodzie

malarza pokojowego w pełnym wymiarze czasu pracy W dniu 27 stycznia 2000 r.

pozwany na podstawie art. 1 pkt 1 i art. 10 oraz art. 11 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, wobec konieczności

zmniejszania zatrudnienia w związku ze zmianami organizacyjnymi rozwiązał z

powodem umowę o pracę „z dniem 31 stycznia 2000 r. na mocy porozumienia

stron”. Powód otrzymał od pozwanego 1.372,49 zł tytułem wynagrodzenia za

miesiąc styczeń, 11.339 zł

Paktem

Gwarancji

tytułem jednorazowej rekompensaty przewidzianej

Pracowniczych

w

okresie

II

etapu

restrukturyzacji

Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Koleje Państwowe” z dnia 19 marca 1998

r.

oraz tytułem odprawy przewidzianej ustawą z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw a także

7.559,40 zł tytułem wynagrodzenia za skrócony okres wypowiedzenia.

Sąd Rejonowy ustalił, iż staż pracy powoda u pozwanego wynosił 10 lat i 2

miesiące. Powód mieszka w G., w gminie P. w powiecie w., w którym w dniu

rozwiązania z powodem stosunku pracy stopa bezrobocia wynosiła 18,3 % i była

wyższa od średniej stopy bezrobocia w kraju (13,6%) i województwie (11.2%). W

dacie rozwiązania z powodem umowy o pracę nie miał on uprawnień do uzyskania

prawa do emerytury, urlopu kolejowego lub świadczenia przedemerytalnego,

natomiast miał prawo do zasiłku dla bezrobotnych.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powód spełnia

kryteria przewidziane art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji Przedsiębiorstwa Państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” do otrzymania odprawy w wysokości wskazanej w art. 49 tej ustawy.

Zdaniem Sądu Rejonowego z brzmienia art. 48 tej ustawy wynika, iż działa ona

wstecz, gdyż przepis ten stanowi, że pracownicy z którymi rozwiązanie stosunku

pracy nastąpiło w latach 2000-2002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy a którzy

nie spełniają warunków umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu

kolejowego lub świadczenia przedemerytalnego mają prawo do jednorazowej

odprawy pieniężnej. Uwzględniając, iż powód otrzymał już odprawę pieniężną

przewidzianą art. 8 ust.1 ustawy o zwolnieniach grupowych oraz rekompensatę

przysługującą

na

podstawie

Paktu

Gwarancji

Pracowniczych

a

nadto

wynagrodzenie za skrócony okres wypowiedzenia, łącznie 18.898, 50 zł. Sąd ten

zasądził na rzecz powoda kwotę 11.101, 50 zł wraz z odsetkami ustawowymi od 23

stycznia 2002 r. do dnia zapłaty.

Strona pozwana wniosła apelację od tego wyroku, którą Sąd Okręgowy w P.

wyrokiem z dnia 23 maja 2003 r. oddalił, podzielając ustalenia faktyczne i ich ocenę

prawną dokonane przez Sąd pierwszej instancji. W ocenie Sądu Okręgowego

przepis art. 48 ustawy z dnia 8 września jest jasny i jednoznaczny, obejmuje swą

hipotezą wszystkich pracowników, z którymi rozwiązano umowy o pracę we

wskazanym w nim okresie. Sąd ten wskazał na

ratio legis

tego przepisu:

zamiarem ustawodawcy było wzmocnienie ochrony pracowników z którymi na

skutek redukcji zatrudnienia w PKP nasilonej w latach 2000-2002 rozwiązano

umowę o pracę. Tym samym, zdaniem Sądu Okręgowego nie ma podstaw, by

różnicować uprawnienia pracowników zależności od tego, czy ich stosunek pracy

rozwiązał się przed wejściem w życie ustawy, czy dopiero po 27 października 2000

r. Ponadto, zdaniem Sądu Okręgowego, nie ma podstaw zróżnicowanie „grupy

podmiotów na pracowników i osoby zwolnione z PKP” mimo że w art. 48 „jest

mowa tylko o pracownikach”. Sąd ten wskazał, iż w ustawie uregulowano także

sytuację zbiegu prawa do świadczeń dla podmiotów określonych w art. 48 tej

ustawy wskazując na dyspozycję art. 50, zgodnie z którym podmiotom tym nie

przysługuje żadne inne świadczenie. Uzasadnia to zasądzenie jedynie kwoty

uzupełniającej wcześniej otrzymane przez powoda świadczenie.

Strona pozwana wniosła kasację od tego wyroku.

Zaskarżając wyrok w całości zarzucała skarżonemu orzeczeniu naruszenie

prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa

państwowego „Polskie Koleje Państwowe” wskutek uznania, iż przepis ten ma

zastosowanie do wszystkich zdarzeń prawnych obejmujących rozwiązanie

stosunku pracy w okresie od początku 2000 r., w tym również do zdarzeń

prawnych, które zaistniały przed dniem wejścia wymienionej ustawy w życie, a więc

przed dniem 27 października 2000 r. Wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku w

całości przez orzeczenie zgodnie z żądaniem apelacji i oddalenie powództwa oraz

zasądzenie od powoda na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania,

ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu w P. do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach

postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa prawnego.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

W art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) przewidziane zostało prawo do

odprawy dla pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach

2000 – 2002 (obecnie, po zmianie ustawy: 2000 – 2003) z przyczyn dotyczących

zakładu pracy. Ponieważ ustawa weszła w życie 27 października 2000 r., powstała

wątpliwość, czy hipotezą tego przepisu objęci są pracownicy, z którymi stosunek

pracy rozwiązany został w 2000 roku, lecz przed jej wejściem w życie. Trudności w

interpretacji wskazanych przepisów spowodowały rozbieżności w orzecznictwie

sądów. Powstały problem prawny został rozstrzygnięty w uchwale Sądu

Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r. III PZP 11/03 (OSNP 2004 nr 9, poz. 150),

według której prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49

ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” przysługuje tylko

pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po dniu wejścia

ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy wskazał, że za

odmiennym poglądem przemawiają jedynie argumenty płynące z wykładni

językowej, które jednakże okazują się mylące po dokładniejszej analizie

sformułowań rozdziału 8 ustawy zatytułowanego „Restrukturyzacja zatrudnienia”.

Ustawodawca nie posłużył się w nim jednorodnymi czasami i trybami w odniesieniu

do stosowanych czasowników. Można też bronić – na gruncie wykładni językowej poglądu, iż zwrot „ w latach 2000 – 2002” należy rozumieć jako „poczynając od 27

października 2000 r.” (czyli od dnia wejścia w życie ustawy) do końca 2002 roku.

Data wejścia w życie ustawy została wyraźnie określona w jej art. 83. a hipoteza

norm art. 48 i 49 nie zmienia tej daty. Uprawnienia przewidziane w rozdziale 8

ustawy łączą się z komercjalizacją, restrukturyzacją i prywatyzacją PKP,

przeprowadzanymi etapami według zasad i warunków określonych dopiero w tej

ustawie. Warunkiem nabycia prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej jest

niespełnienie warunków „umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu

kolejowego lub świadczenia przedemerytalnego”. Warunek dotyczący urlopu

kolejowego nie mógł być spełniony przed wejściem w życie ustawy, bo ten urlop

został dopiero w niej wprowadzony. Za ważny argument przeciwko wstecznemu

działaniu omawianych przepisów ustawy został uznany przez Sąd Najwyższy brak

w niej przepisów pozwalających na „rozliczenie” jednorazowej odprawy pieniężnej i

świadczeń wcześniej już pobranych przez pracowników z tytułu rozwiązania

stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Zgodnie z art. 50 ust. 3

ustawy, pracownikom, którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy nie

przysługuje odprawa na podstawie art. 8 ust. 1 tzw. ustawy o zwolnieniach

grupowych (z dnia 28 grudnia 1989 r.) „ani żadne inne świadczenie z tytułu

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy”. Powstałby

zatem problem rozliczenia pobranych przez pracowników zwolnionych przed

wejściem w życie ustawy odpraw z ustawy z 28 grudnia 1989 r. i rekompensat

przewidzianych w Pakcie Gwarancji Pracowniczych. Rozwiązanie tego problemu

jest niemożliwe na gruncie Kodeksu pracy i Kodeksu cywilnego. Względy

sprawiedliwości i równości nie uzasadniają też poglądu o zastosowaniu

omawianych przepisów do pracowników, z którymi rozwiązano stosunki pracy po 1

stycznia 2000 r., lecz przed wejściem w życie ustawy. Pracownicy zwalniani z

przyczyn dotyczących pracodawcy korzystali w różnych okresach z osłony socjalnej

na różnych podstawach i w różnym zakresie. Gdyby uznać, że równość i

sprawiedliwość wymaga, by odprawy z ustawy z dnia 8 września 2000 r. otrzymali

pracownicy zwolnieni od początku 2000 roku, powstałby problem równości w

traktowaniu osób zwolnionych w poprzednich latach. Gdyby wolą ustawodawcy

było przyznanie świadczeń przewidzianych w ustawie z 8 września 2000 r. osobom

zwolnionym przed jej wejściem w życie, dalby temu wyraz w wyraźnym przepisie,

tak jak to uczynił w odniesieniu do górników w dotyczącej ich ustawie.

Skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela te poglądy. Prowadzi

to do wniosku o zasadności zarzutów kasacji odnoszących się do błędnej wykładni

art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Słuszność tych zarzutów uprawnia do

zmiany zaskarżonego wyroku na podstawie art. 39315 k.p.c.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c.