I PK 54/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 54/05

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa A. K. i B. A.

przeciwko S. Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w T.

o nakazanie dopuszczenia do pracy i zapłatę wynagrodzenia,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 czerwca 2005 r.,

kasacji powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego w K.

z dnia 22 września 2004 r., sygn. akt III APa …04,

1. odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania;

2. zasądza od każdego z powodów na rzecz strony pozwanej po

1.800

(tysiąc

osiemset)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie.

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 18 maja 2004 r., w sprawie VI

P …/03, oddalił powództwa B. A. i A. K. przeciwko S.

Spółce z o.o. w T. o

nakazanie dopuszczenia ich do pracy (powódkę na stanowisku dyrektora

generalnego, a powoda na stanowisku dyrektora technicznego) i zasądzenie na

rzecz powodów wynagrodzenia za okres gotowości do pracy za okres od 1 kwietnia

2002 r. do 30 kwietnia 2004 r. odnośnie do powódki w kwocie 22.660 zł

miesięcznie, a powoda - 13.500 zł miesięcznie.

Sąd Apelacyjny w K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z 22

września 2004 r., w sprawie III APa …/04, oddalił apelacje powodów od wyroku

Sądu Okręgowego.

Kasację od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł pełnomocnik powodów,

zaskarżając wyrok ten w całości. Kasację oparto na podstawach: 1) naruszenia

prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, a mianowicie art. 84 k.c. oraz

art. 86 k.c. w wyniku przyjęcia, że oświadczenia powodów z 28 marca 2002 r. (o

rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron)

nie były złożone pod

wpływem błędu i to wywołanego podstępnie; art. 83 § 1 k.c. w wyniku przyjęcia, że

oświadczenia stron o rozwiązaniu w dniu 28 marca 2002 r. umowy o pracę za

porozumieniem stron nie były złożone dla pozoru; 2) naruszenia przepisów

postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego

rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności w

zakresie zeznań świadków (P. J.), a także zeznań powodów; art. 328 § 2 k.p.c.

poprzez

nieuwzględnienie

podniesionego

w

apelacji

zarzutu

dotyczącego

pozorności oświadczeń woli powodów oraz pozwanej Spółki o rozwiązaniu umowy

o pracę za porozumieniem stron.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie kasacji do rozpoznania skarżący

wskazali

występujące

w

sprawie

istotne

zagadnienie

prawne,

dotyczące

rozstrzygnięcia kwestii, czy złożenie pozornego oświadczenia woli o rozwiązaniu

umowy o pracę za porozumieniem stron powoduje, że pracodawca nie jest już

związany złożoną przez siebie ofertą zatrudnienia pracownika w tym samym

zakładzie pracy.

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku “ze zniesieniem

postępowania” i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie - w przypadku gdyby podstawa naruszenia przepisów

postępowania okazała się nieuzasadniona

- o zmianę zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy zgodnie z żądaniem zawartym w pozwie.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana zakwestionowała występowanie w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego, wniosła o oddalenie kasacji i zasądzenie

kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie kasacji, będącej środkiem odwoławczym sytuującym się poza

wymaganym przepisami art. 45 ust. 1 i art. 176 Konstytucji modelem postępowania

dwuinstancyjnego, następuje tylko z przyczyn wykraczających ponad toczący się

między stronami spór prywatnoprawny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC z 2002 r., nr 2, poz. 22 lub postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2001 r., V CKN 176/01, niepublikowane).

Publicznoprawny charakter kasacji implikuje jej podstawowy cel, polegający na

zapewnieniu jednolitości wykładni oraz na wkładzie w rozwój prawa i orzecznictwa

sądowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ

178/99, OSNC z 2000 r., nr 7-8, poz. 147). W związku z tym Sąd Najwyższy przed

rozpoznaniem sprawy dokonuje - zgodnie z art. 393 k.p.c. w nowym brzmieniu,

obowiązującym po dniu 1 lipca 2000 r. - wstępnego badania kasacji i może

odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne

zagadnienie prawne, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a

ponadto gdy kasacja jest oczywiście bezzasadna (art. 393 § 1 k.p.c.); nie może

natomiast odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania tylko wówczas, gdy

zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza prawo albo gdy zachodzi

nieważność postępowania (art. 393 § 2 k.p.c.).

Sformułowanie istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 393 § 1

pkt 1 k.p.c. powinno przybrać postać porównywalną z formułowaniem zagadnienia

prawnego budzącego poważne wątpliwości, o którym stanowią na przykład art. 390

§ 1 k.p.c. lub art. 39314 § 1 k.p.c. Chodzi więc o przedstawienie wyraźnych

wątpliwości co do określonego przepisu (normy) lub zespołu przepisów (norm), albo

szerzej i bardziej ogólnie – wątpliwości co do pewnego uregulowania prawnego

(instytucji prawnej). Z przedstawionego przez wnoszącego kasację istotnego

zagadnienia prawnego musi jednak wynikać, jaki jest konkretny problem prawny, na

czym polegają istotne wątpliwości (na przykład interpretacyjne), na czym polega

ewentualna

rozbieżność w orzecznictwie i jakich kwestii owa niejednolitość

dotyczy.

Zagadnienie prawne jest to zagadnienie, które wiąże się z określonym

przepisem

prawnym,

którego

wyjaśnienie

ma

znaczenie

nie

tylko

dla

rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale także dla rozstrzygnięcia innych

podobnych spraw (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02,

Wokanda 2004 nr 7-8, poz. 51). Rozważanie przez Sąd Najwyższy, w ramach

rozpoznawania kasacji, określonych zagadnień prawnych czy też dokonywanie

wykładni przepisów, nie może mieć charakteru abstrakcyjnego, oderwanego od

przesłanek orzekania w danej sprawie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13

listopada 2002 r., I CK 213/02, LEX nr 74415).

W niniejszej sprawie jako okoliczność mającą uzasadniać przyjęcie kasacji

do rozpoznania pełnomocnik skarżących wskazał występowanie w sprawie

istotnego

zagadnienia

prawnego,

a

mianowicie:

czy

złożenie

pozornego

oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy o pracę za porozumieniem stron

powoduje, że pracodawca nie jest już związany złożoną przez siebie ofertą

zatrudnienia pracownika w tym samym zakładzie pracy.

Zagadnienie to opiera się zatem na przyjętym przez skarżących wstępnym

założeniu (twierdzeniu), że oświadczenia woli złożone przez strony stosunku pracy

28 marca 2002 r. były dotknięte wadami oświadczenia woli powodującymi

bezwzględną nieważność czynności prawnych polegających na rozwiązaniu umów

o pracę łączących powodów z pozwaną Spółką na mocy porozumienia stron,

ponieważ zostały złożone przez obie strony świadomie i celowo dla pozoru.

Być może przedstawiony problem mógłby zostać potraktowany jako

zagadnienie prawne w innym stanie faktycznym niż ustalony przez Sądy obu

instancji, nie jest jednak istotnym zagadnieniem prawnym, którego rozwiązanie jest

konieczne dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy. Po pierwsze, żaden z

orzekających w sprawie Sądów

nie przyjął, że oświadczenia woli obu stron

stosunku pracy złożone w chwili zawierania porozumienia o rozwiązaniu umów o

pracę w trybie art. 30 § 1 pkt 1 k.p. były złożone dla pozoru, czyli nie były

nastawione na rzeczywiste i definitywne rozwiązanie stosunku pracy, lecz na

wywołanie jakiegoś innego skutku prawnego (nie wiadomo przy tym jakiego, bo nie

wynika to wyraźnie z wywodów kasacji) i na osiągnięcie (uzyskanie) jakiegoś

innego celu niż rzeczywiste i ostateczne rozwiązanie stosunku pracy. Po drugie,

żaden z Sądów nie ustalił, że pracodawca złożył powodom wiążące oferty

zatrudnienia na podstawie nowych umów o pracę,

ustalenie dotyczyło jedynie

złożenia listu intencyjnego, jako elementu (pewnej fazy) prowadzenia negocjacji

zmierzających

do

ewentualnego

zawarcia

w

przyszłości

takich

umów

i

zewnętrznego wyrazu potwierdzenia dotychczasowych uzgodnień stron co do

warunków tych przyszłych umów, przy jednoczesnym ustaleniu, że wiążące miało

być dopiero przyszłe pisemne porozumienie zmieniające warunki zatrudnienia.

Zarzutu naruszenia przepisów Kodeksu cywilnego o zawieraniu umów poprzez

złożenie i przyjęcie oferty albo w wyniku pertraktacji (wymiany kolejnych ofert

przybliżających stanowiska stron) w kasacji się nie stawia.

Przedstawione zagadnienie jest zatem oderwane od ustalonego w sprawie

stanu faktycznego, który stanowił podstawę faktyczną rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu kasacji przedstawia się przy tym niekonsekwentną

argumentację prawną. Jeżeli strony zawarły nowe umowy o pracę (na warunkach

określonych w listach intencyjnym), to każde z powodów powinno domagać się

bądź ustalenia, że wiąże ich z pozwaną umowa o pracę na warunkach określonych

w rzekomej ofercie (liście intencyjnym) przyjętej przez nich, bądź dopuszczenia ich

do pracy na tych nowych warunkach, nie zaś dopuszczenia do pracy na warunkach

dotychczas wiążących strony umów, rozwiązanych „dla pozoru” za porozumieniem

stron, ponieważ w razie przyjęcia, że doszło do zawarcia nowych umów o pracę na

warunkach określonych w listach intencyjnych, rozwiązanie za porozumieniem

stron dotychczasowych umów o pracę nie powinno

być w ogóle jakimkolwiek

istotnym problemem. Jeżeli natomiast powodowie domagają się ustalenia

nieważności umów (porozumień) o rozwiązaniu dotychczasowych umów o pracę za

porozumieniem stron jako zawartych w warunkach nieważności czynności prawnej

podjętej dla pozoru, to wówczas powoływanie się na ofertę strony pozwanej i jej

skuteczne przyjęcie przez powodów jest bez znaczenia, skoro swoje roszczenia

wyprowadzają oni nie z faktu przyjęcia oferty strony pozwanej dotyczącej nowej

umowy o pracę, lecz z faktu złożenia nieważnego z mocy prawa oświadczenia woli

o rozwiązaniu dotychczasowej umowy.

Stanowisko powodów co do wadliwego rozwiązania za porozumieniem stron

dotychczasowych umów o pracę łączących ich z pozwaną Spółką jest niespójne.

Raz twierdzą oni, że ich oświadczenia o rozwiązaniu umów o pracę zostały złożone

pod wpływem błędu wywołanego podstępnie przez stronę pozwaną, innym razem,

że oświadczenia woli obu stron stosunku pracy zostały złożone dla pozoru.

Jednoczesne występowanie w odniesieniu do tej samej czynności prawnej

(rozwiązania umowy o pracę za porozumieniem stron) obydwu wskazanych przez

powodów wad oświadczeń woli – pozorności (art. 83 k.c) oraz wywołanego

podstępnie błędu (art. 84 k.c. w związku z art. 86 k.c.) - nie jest możliwe. Jeżeli

powodowie chcieli złożyć oświadczenie woli dla pozoru, to niewątpliwie musieli być

świadomi, że jest ono wadliwe (nie można bowiem złożyć pozornego oświadczenia

woli bez świadomości, że składa się je dla pozoru). W takiej jednak sytuacji nie

mogą twierdzić, że działali pod wpływem błędu wywołanego podstępnie przez

drugą stronę.

Zarzut pozorności czynności prawnej pojawił się dopiero w apelacji

powodów. Samo postawienie takiego zarzutu nie jest wystarczające do jego

uwzględnienia.

Strona powołująca się na wadę oświadczenia woli powinna

przedstawić twierdzenia faktyczne, na jakich zarzut ten opiera, a także dowody na

potwierdzenie tych faktów.

Powołanie się na pozorność czynności prawnej

wymaga wykazania istnienia przesłanek z art. 83 k.c. - w rozpoznawanej sprawie

dotyczy to wykazania (udowodnienia) albo pozorności własnego oświadczenia woli

i zgody strony przeciwnej na ową pozorność, albo pozorności oświadczenia woli

strony przeciwnej i własnej zgody na to, albo wreszcie pozorności oświadczeń woli

obu stron i wzajemnej na to zgody. Tego w postępowaniu apelacyjnym powodowie

nie wykazali.

W tych okolicznościach należy stwierdzić, że wskazana przez skarżących

okoliczność, mająca – ich zdaniem – uzasadniać przyjęcie kasacji do rozpoznania,

jest niewystarczająca do pozytywnego orzeczenia Sądu Najwyższego o przyjęciu

kasacji. Pełnomocnik powodów powołał się wprawdzie na występowanie w sprawie

pewnego zagadnienia prawnego, jednak nie można uznać, że owo zagadnienie ma

charakter “istotnego zagadnienia prawnego” w rozumieniu art. 393 § 1 pkt 1 k.p.c.

Istotne zagadnienie prawne występuje bowiem wówczas, gdy wymagająca

rozstrzygnięcia kwestia dotyczy wykładni lub stosowania przepisów prawa

materialnego bądź procesowego istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Gdy bez

rozstrzygnięcia tego zagadnienia nie jest możliwe prawidłowe rozstrzygnięcie

sporu. Oznacza to, że strona skarżąca powinna powołać przepisy, z których

wywodzi tezę o występowaniu zagadnienia prawnego, i muszą być to przepisy ujęte

w ramach podstaw kasacyjnych. Wówczas dopiero Sąd Najwyższy może dokonać

oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym”

oraz czy jest to zagadnienie „istotne”. W przypadku kasacji wniesionej w imieniu

powódki brak powołania w ramach podstaw kasacyjnych przepisów o ofercie

uniemożliwia odniesienie się do skonstruowanego zagadnienia prawnego.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 7 § 1 k.p.c. orzekł jak w

sentencji. O kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98

k.p.c.