I PK 48/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 48/05

POSTANOWIENIE

Dnia 6 czerwca 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa S.G.

przeciwko B. Spółce Restrukturyzacji Kopalń Spółce z ograniczoną

odpowiedzialnością Zakładowi Kopalni Węgla Kamiennego "P. - B. I" w B.

o przywrócenie do pracy i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 6 czerwca 2005 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K.

z dnia 29 czerwca 2004 r., sygn. akt IX Pa …/04,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie.

Sąd Rejonowy w B. – Sąd Pracy wyrokiem z 6 listopada 2003 r., w sprawie V

P ../00, zasądził na rzecz powoda S.G. od strony pozwanej B. Spółki

Restrukturyzacji Kopalń Spółki z o.o. w B. Zakładu Kopalnia Węgla Kamiennego „P.

– B. I” kwotę 18.306,54 zł brutto z ustawowymi odsetkami od 26 maja 1999 r.

tytułem nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy i kwotę 12.898,80 zł brutto tytułem

reszty odprawy rentowej z ustawowymi odsetkami od 1 stycznia 2001 r. Sąd

Rejonowy oddalił natomiast powództwo S.G. w zakresie przywrócenia do pracy.

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 29 czerwca 2004 r., w sprawie

IX Pa …/04, oddalił apelacje obu stron oraz odrzucił apelację powoda w części

dotyczącej odsetek od kwot: 5.183 zł i 4.735,54 zł z tytułu odprawy rentowej oraz

kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniosła strona pozwana zaskarżając

wyrok ten w części oddalającej jej apelację. Kasację oparto na podstawach: 1)

naruszenia prawa materialnego poprzez: błędną wykładnię i niezastosowanie

przepisu art. 65 k.c. i art. 551 k.c. w wyniku przyjęcia, że łącząca strony niniejszego

postępowania umowa o pracę z 18 listopada 1976 r. jest podstawą do zasądzenia

roszczeń związanych z wypadkiem przy pracy, jakiemu uległ powód przed

zawarciem tejże umowy; błędną wykładnię i niezastosowanie przepisu art. 65 k.c. i

art. 551 k.c. w wyniku przyjęcia, że umowa z 30 kwietnia 1999 r. łącząca B.ską

Spółkę Węglową S.A. w B. i Kopalnię Węgla Kamiennego „R.” w B. jest podstawą

do uznania następstwa prawnego po Przedsiębiorstwie Państwowym KWK „R.” w

B. i zasądzenia roszczeń związanych z wypadkiem przy pracy, jakiemu uległ powód

w Przedsiębiorstwie Państwowym KWK „R.” w B.; 2) naruszenia przepisów

postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez nierozważenie zebranego

materiału dowodowego w sposób wszechstronny; art. 382 k.p.c. poprzez dokonanie

istotnych ustaleń Sądu sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału

dowodowego; art. 467 k.p.c. w związku z art. 17 k.p.c. w związku z art. 379 k.p.c.

poprzez pominięcie ustaleń w zakresie przestrzegania przez Sąd pierwszej instancji

swojej właściwości.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania strona

skarżąca wskazała:

1) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych, podlegających

rozważeniu, a mianowicie:

a) czy pozwany odpowiada za skutki wypadku przy pracy, jakiemu powód

uległ u innego pracodawcy, w sytuacji gdy pozwany nie jest następcą prawnym

tego pracodawcy, a wypadek miał miejsce przed nawiązaniem z powodem 18

listopada 1976 r. stosunku pracy zakończonego 31 grudnia 2000 r.;

b) czy przedsiębiorstwo państwowe i przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 551

k.c. są pojęciami tożsamymi, albowiem zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w

kontekście dotychczasowego orzecznictwa Sądu Apelacyjnego w K. oraz sądów

okręgowych i rejonowych apelacji k. powoduje powstanie rozbieżności w

orzecznictwie sądów;

c) czy sąd pierwszej instancji prowadzący postępowanie w przedmiocie

roszczeń

związanych

z

uznaniem

wypowiedzenia

za

bezskuteczne

jest

zobowiązany z urzędu, po dokonanym rozszerzeniu powództwa, wyłączyć do

odrębnego rozpoznania roszczenia dotyczące renty wyrównawczej i roszczeń

związanych z wypadkiem przy pracy, jakiemu powód uległ u innego pracodawcy, i

po dokonaniu obligatoryjnego wstępnego badania (467 k.p.c.) jest obowiązany

badać swoją właściwość w kontekście art. 17 pkt 4 k.p.c. i przekazać sprawę do

rozpoznania właściwemu sądowi;

2) oczywiste naruszenie przez zaskarżony wyrok wskazanych „powyżej” (w

podstawach kasacyjnych) przepisów prawa materialnego i procesowego.

Strona pozwana wniosła o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w

zaskarżanej części i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie - w razie wystąpienia przesłanek, o których mowa w art.

39315 k.p.c. - o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości w

zakresie zasądzonej na rzecz powoda kwoty 18.306,54 zł brutto wraz z odsetkami

ustawowymi od dnia 26 maja 1999 r. tytułem nagrody jubileuszowej za 35 lat pracy

oraz kwoty 12.898,80 zł brutto tytułem reszty odprawy rentowej z ustawowymi

odsetkami.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie kasacji, będącej środkiem odwoławczym sytuującym się poza

wymaganym przepisami art. 45 ust. 1 i art. 176 Konstytucji modelem postępowania

dwuinstancyjnego, następuje tylko z przyczyn wykraczających ponad toczący się

między stronami spór prywatnoprawny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

30 maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC 2002, nr 2, poz. 22 lub postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 lipca 2001 r., V CKN 176/01, niepublikowane). Publicznoprawny

charakter kasacji implikuje jej podstawowy cel, polegający na zapewnieniu

jednolitości wykładni oraz na wkładzie w rozwój prawa i orzecznictwa sądowego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC

2000, nr 7-8, poz. 147). W związku z tym Sąd Najwyższy przed rozpoznaniem

sprawy dokonuje - zgodnie z art. 393 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1

lipca 2000 r. - wstępnego badania kasacji i może odmówić przyjęcia jej do

rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne zagadnienie prawne, nie istnieje

potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a ponadto gdy kasacja jest

oczywiście bezzasadna (art. 393 § 1 k.p.c.); nie może natomiast odmówić przyjęcia

kasacji do rozpoznania tylko wówczas, gdy zaskarżone orzeczenie w sposób

oczywisty narusza prawo albo gdy zachodzi nieważność postępowania (art. 393 § 2

k.p.c.).

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania strona

skarżąca wskazała

występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych,

przytoczonych na wstępie (art. 393 § 1 pkt 1 k.p.c.), oraz oczywiste naruszenie

prawa przez zaskarżony wyrok (art. 393 § 2 k.p.c.).

W ocenie Sądu Najwyższego żadna ze wskazanych okoliczności mających

uzasadniać rozpoznanie kasacji w niniejszej sprawie nie występuje.

Zagadnienie prawne w rozumieniu art. 393 § 1 pkt 1 k.p.c. jest to

zagadnienie, które nie tylko wiąże się z określonym przepisem prawnym

(określonymi przepisami prawnymi) lub ogólniej uregulowaniem prawnym, lecz

którego wyjaśnienie ma także znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy

oraz innych podobnych spraw. Istotność zaś zagadnienia prawnego polega na tym,

że w danej sprawie występuje problem prawny mający znaczenie dla rozwoju

prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw.

Przedstawienie okoliczności, uzasadniających rozpoznanie kasacji ze względu na

występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 393 3 § 1 pkt 3 i art. 393 § 1

pkt 1 k.p.c.), polega na sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów

prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym także na

sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002 nr 1, poz. 11).

Ponadto, co jest istotne w rozpoznawanej sprawie, w postanowieniu z 4

września 2002 r., I PKN 682/01 (OSNAPiUS z 2002 r. nr 24 – wkładka poz. 5), Sąd

Najwyższy stwierdził, że nie stanowi okoliczności uzasadniającej rozpoznanie

kasacji potrzeba wykładni przepisów, których naruszenie nie zostało wskazane jako

podstawa kasacji. Pogląd ten należy podzielić. W związku z tym można

sformułować tezę, że nie stanowi okoliczności uzasadniającej rozpoznanie kasacji

potrzeba wyjaśnienia istotnego zagadnienia prawnego, jeżeli zagadnienie to nie ma

powiązania z podstawami kasacji (a ściślej – z przepisami

wskazanymi jako

naruszone w ramach podstaw kasacyjnych). Jeżeli wnoszący kasację powołuje się

na potrzebę wykładni określonych przepisów prawnych, to potrzeba taka musi

odnosić się przynajmniej do jednej z przytoczonych podstaw kasacyjnych (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 15 kwietnia 2002 r., II UKN 256/01, Prok. i Prawo

2002/10/44). Wynika z tego, że Sąd Najwyższy może odmówić przyjęcia kasacji do

rozpoznania m.in. wówczas, gdy skonstruowane przez skarżącego zagadnienie

prawne nie ma powiązania z podstawami kasacyjnymi. Sąd Najwyższy rozpoznaje

bowiem sprawę w granicach kasacji, które wyznaczają - między innymi – podstawy

kasacyjne, a w ich ramach zarzuty naruszenia konkretnych przepisów prawa.

Powyższych warunków nie spełniają zagadnienia sformułowane przez stronę

skarżącą.

Pierwsze z nich jest zbyt szczegółowe, nie ma waloru związanego z

publicznoprawnym charakterem kasacji – jego rozstrzygnięcie nie przyczyniłoby się

do rozwoju prawa i orzecznictwa sądowego. Ponadto, dotyczy ono następstwa

prawnego, a tego zagadnienia materialnoprawnego nie reguluje żaden ze

wskazanych w ramach podstaw kasacji przepisów prawa materialnego (art. 65 k.c.

i art. 551 k.c.). W istocie formułując to zagadnienie prawne skarżąca kwestionuje

ustalenie faktyczne i ocenę prawną Sądów obu instancji, że jako następca prawny

byłego przedsiębiorstwa państwowego (Kopalni Węgla Kamiennego „R.” w B.)

opowiada za skutki wypadku przy pracy, jakiemu uległ powód w czasie zatrudnienia

w tym przedsiębiorstwie. To przypisanie stronie pozwanej statusu następcy

prawnego byłego (wcześniejszego) pracodawcy powoda wynika z ustaleń

faktycznych obu Sądów (por. szczegółowy opis kolejnych faz przekształceń

podmiotowych przedsiębiorstw górniczych przedstawiony w uzasadnieniach Sądów

obu instancji). Jest to zatem przede wszystkim kwestia natury faktycznej, a nie

prawnej. Zresztą, konstruując pierwsze zagadnienie prawne, skarżąca nie wskazuje

żadnego przepisu prawa (czy to materialnego, czy procesowego), którego

zagadnienie to miałoby dotyczyć.

Odpowiedź na drugie zagadnienie prawne jest oczywista i nie wymaga

rozpoznania kasacji przez Sąd Najwyższy. Jest bowiem oczywiste, że przepis art.

551 k.c. dotyczy przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowym, natomiast

przedsiębiorstwo państwowe jest jednym z typów osób prawnych. Nie ulega zatem

wątpliwości, że pojęcie „przedsiębiorstwo państwowe” jako oznaczenie jednego z

typów osób prawnych oraz pojęcie „przedsiębiorstwo” w ujęciu art. 55 1 k.c. nie są

pojęciami tożsamymi. Skarżąca nie powołuje żadnych przykładów rozbieżności w

dotychczasowym

orzecznictwie

sądów

okręgowych

i

rejonowych

apelacji

katowickiej, które wskazywałyby na potrzebę wykładni budzących wątpliwości

przepisów prawnych dotyczących tej kwestii.

Trzecie zagadnienie – natury procesowej – jest interesujące, ale jego

rozstrzygnięcie nie miałoby wpływu na wynik sprawy. Rozpoznanie przez sąd

rejonowy sprawy o roszczenie majątkowe, którego wartość przewyższa kwotę

stanowiącą granicę właściwości rzeczowej sądu okręgowego (art. 17 pkt 4 k.p.c.),

nie powoduje nieważności postępowania (art. 379 pkt 6 k.p.c.). Jeżeli nawet Sąd

Rejonowy powinien był wyłączyć do odrębnego rozpoznania roszczenia powoda o

nagrodę jubileuszową i odprawę rentową (których łączna wartość przekraczała

trzydzieści tysięcy złotych) i przekazać je według właściwości rzeczowej do Sądu

Okręgowego, czego faktycznie nie uczynił, rozstrzygnięcie tego zagadnienia

procesowego w przedstawionym przez skarżącą kierunku nie miałoby wpływu na

treść wyroku, a w każdym razie skarżąca tego wpływu nie uprawdopodobniła. W

żaden sposób nie można natomiast zgodzić się z tezą, że rozpoznanie sprawy o

nagrodę jubileuszową i odprawę rentową przez Sąd Rejonowy doprowadziło do

nieważności postępowania ze względu na naruszenie przepisów o właściwości

rzeczowej.

Przedstawiając

jako

okoliczność

uzasadniającą

rozpoznanie

kasacji

"oczywiste naruszenie prawa", skarżący powinien wykazać kwalifikowany charakter

tego naruszenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2003 r., V

CZ 187/02, OSNC 2004 nr 3, poz. 49). O ile dla uwzględnienia kasacji wystarczy

wykazanie usprawiedliwionej podstawy, np. przez wykazanie, że zaskarżone

orzeczenie narusza prawo materialne i formalne w sposób określony w art. 393 1 pkt

1 i 2 k.p.c., o tyle dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci tego naruszenia polegającej na jego oczywistości, widocznej

prima

facie,

przy

wykorzystaniu

podstawowej

wiedzy

prawniczej

(por.

postanowienie Sądu Najwyższego z 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr

82274).

Oczywistość naruszenia prawa w rozumieniu art. 393 § 2 k.p.c. powinna być

rozumiana jako widoczna bez pogłębionej analizy sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie pojętymi regułami

interpretacji (por. postanowienie z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS

2002 nr 20, poz. 494); oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżony wyrok jest

możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry widoczne dla każdego

prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej (por. orzeczenie z dnia 8

czerwca 1934 r., C III 76/34, Zb.Urz. 1935 r., poz. 15); gdy jest zupełnie pewne i nie

może ulegać żadnej wątpliwości (por. orzeczenie z dnia 25 września 1934 r., C II

1532/34, Zb.Urz. 1935 r., poz. 98); gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i

nie podlegającymi różnej wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie z dnia 30

stycznia 1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286).

Tego rodzaju

naruszenia prawa skarżąca w kasacji nie wykazała.

Ponieważ w sprawie zachodzą pozytywne przesłanki odmowy przyjęcia

kasacji do rozpoznania (art. 393 § 1 k.p.c.), a zarazem nie zachodzą negatywne

przesłanki dokonania tej czynności (art. 393 § 2 k.p.c.), Sąd Najwyższy, stosownie

do art. 3937 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.