I PK 478/02 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 478/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Zbigniew Hajn

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa M.P.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA Dyrekcji Infrastruktury Kolejowej w

likwidacji w P.

o odprawę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 marca 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego -Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P.

z dnia 29 maja 2002 r., sygn. akt VI Pa …/02,

zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z

dnia 4 kwietnia 2002 r, X P …/01, i oddala powództwo,

odstępując od obciążenia powódki kosztami postępowania

kasacyjnego i apelacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w P. wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2002 r., X P

…/01, zasądził od strony pozwanej – Polskich Kolei Państwowych S.A. – Dyrekcji

Infrastruktury Kolejowej – Zakładu Infrastruktury Kolejowej w P. w likwidacji na

rzecz powódki M. P. kwotę 11.537,38 zł tytułem wyrównania odprawy pieniężnej

związanej z wypowiedzeniem stosunku pracy. W motywach tego rozstrzygnięcia

Sąd Rejonowy powołał się na następujące ustalenia faktyczne.

Pozwany pracodawca pismem z dnia 28 stycznia 2000 r. wypowiedział powódce

umowę o prace ze skutkiem na dzień 30 kwietnia 2000 r. Jako przyczynę

wypowiedzenia wskazano konieczność maksymalnej redukcji zatrudnienia w

związku z restrukturyzacją PKP. Pozwany wypłacił powódce sześciomiesięczną

rekompensatę pieniężną przysługującą na podstawie postanowień Paktu Gwarancji

Pracowniczych w okresie II etapu restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego

„Polskie Koleje Państwowe”

z dnia 19 marca 1998 r. oraz dwumiesięczną

odprawę pieniężną z ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy (pierwotny tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.) w łącznej kwocie

8.462,62 zł. Pracodawca odmówił natomiast, wypłacenia żądanej ponadto kwoty

20.000 zł tytułem odprawy określonej w art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

”Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr

84, poz. 948 ze zm.), gdyż ustawa ta

weszła w życie z dniem 27 października 2000 r., a więc nie ma zastosowania

wobec powódki, która została zwolniona z końcem kwietnia 2000 r.

Sąd Rejonowy uznał jednak, że zgodnie z treścią art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000 r. prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej przysługuje wszystkim

pracownikom PKP, z którymi stosunek pracy został

z przyczyn dotyczących

zakładu pracy rozwiązany „w latach 2000 – 2002”, jeżeli nie spełniają warunków

uzyskania

prawa

do

emerytury,

urlopu

kolejowego

lub

świadczenia

przedemerytalnego. Żaden z przepisów powołanej ustawy nie wymaga przy tym,

aby uprawniony do odprawy był pracownikiem kolejowym w dniu jej wejścia w

życie. Powódce, która w dacie ustania stosunku pracy zamieszkiwała w powiecie

wykazującym stopę bezrobocia wyższą od średniej krajowej, przysługuje więc

różnica pomiędzy odprawą w kwocie 20.000 zł oraz dotychczas wypłaconą

rekompensatą i odprawą w łącznej kwocie 8.462,62 zł, która to różnica wynosi

11,537,38 zł.

Apelację, którą od powyższego wyroku wniosła strona pozwana, oddalił Sad

Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia 29 maja

2002 r., VI Pa …/02. W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd Okręgowy podzielił

ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji , jak też

przypisaną im kwalifikację prawną. Sąd drugiej instancji podkreślił w szczególności,

że nie może być mowy o naruszeniu przez Sąd Rejonowy art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000 r., gdyż

retroaktywność tego przepisu wynika wprost z jego

brzmienia.

W kasacji od powyższego wyroku, zaskarżającej go w całosci, pozwany

pracodawca zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 48

ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, domagając się na tej

podstawie zmiany kwestionowanego orzeczenia „poprzez uwzględnienie apelacji”

oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym i

kasacyjnym według norm przepisanych,

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja zasługuje na uwzględnienie, gdyż jej podstawa okazała się

usprawiedliwiona, Problem prawny występujący w niniejszej sprawie sprowadza się

do ustalenia czasowego zakresu zastosowania przepisu art. 48 ustawy z dnia 8

września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa

państwowego „Polskie Koleje Państwowe”. W tej kwestii orzecznictwo sądów

powszechnych było bardzo

rozbieżne. Różnice zdań ujawniły się

początkowo

również w judykaturze Sądu Najwyższego, co stało się przesłanką podjęcia w dniu

14 stycznia 2002 r. odpowiedniej uchwały przez skład siedmiu sędziów tegoż Sadu

(III PZP 11/03). W powołanej uchwale Sad Najwyższy uznał, że uprawnienie do

jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art., 48 i 49 ustawy z dnia 8

września 2000 r. przysługuje tylko pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku

pracy nastąpiło po dniu jej wejścia w życie. W motywach uchwały Sad Najwyższy

przyznał, że co prawda argumenty językowe zdają się prima facie przemawiać za

stanowiskiem,

iż

wspomniana

odprawa

pieniężna

przysługuje

każdemu

pracownikowi kolejowemu zwolnionemu z pracy po dniu 31 grudnia 1999 r., lecz

kiedy brzmienie art. 48 uwzględniać w kontekście innych przepisów ustawy (np. art.

83), to okazuje się ono wysoce niejednoznaczne. Sąd Najwyższy wskazał na

niefrasobliwość

i

bałaganiarstwo

prawodawcy

w

zakresie

używania

form

gramatycznych oraz formalnej i merytorycznej poprawności przy redagowaniu

przepisów całego rozdziału 8 przedmiotowej ustawy, w którym zamieszczone

zostało miedzy innymi sporne postanowienie art. 48. Dokonując jego interpretacji

należy więc mieć na uwadze, że uprawnienia pracowników przewidziane w

rozdziale 8 łączą się z komercjalizacją i restrukturyzacją przedsiębiorstwa

państwowego

„Polskie Koleje Państwowe” i nie mogą przypadać na okres

poprzedzający te procesy. Skoro zarówno komercjalizacja, jak też restrukturyzacja

organizacyjna i majątkowo-finansowa PKP dokonuje się po wejściu ustawy w życie,

to nie sposób przyjąć, iżby procesy te miała poprzedzać funkcjonalnie z nimi

powiązana restrukturyzacja zatrudnienia. Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych

następowały w PKP także przed wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000

r., czyli bez związku z komercjalizacją i prywatyzacją tegoż przedsiębiorstwa, a

pracownikom zwalnianym z pracy przysługiwały szczególne świadczenia pieniężne

przewidziane Paktem Gwarancji Pracowniczych. Przepisy ustawy z dnia 8 września

2000 r. zastąpiły ten preferencyjny system świadczeń, co stanowi najbardziej

istotny argument przeciw nadawaniu przepisom rozdziału 8 wstecznej mocy

obowiązującej. Również rozpoczęcie emisji obligacji przeznaczonych m.in. na

finansowanie zwolnień pracowniczych w 2000 r. przemawia za nabywaniem

ustawowych uprawnień począwszy od wejścia ustawy w życie.

W omawianej uchwale Sąd Najwyższy powołał się ponadto na argument o

braku przepisów regulujących „rozliczanie” przedmiotowej odprawy oraz świadczeń

wcześniej pobranych z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

pracodawcy. Świadczenia wypłacone pracownikom, z którymi stosunki pracy

zostały z tych przyczyn rozwiązane przed dniem wejścia ustawy w życie były

świadczeniami należnymi. Brak podstawy do ich rozliczania z jednorazową

odprawa

pieniężną,

co

prowadziłoby

do

niczym

nie

usprawiedliwionego

uprzywilejowania pracowników, z którymi stosunek pracy rozwiązano przed dniem

27 października 2000 r. dyskryminowania zwolnionych po tej dacie. W

uzasadnieniu uchwały

z dnia 14 stycznia 2002 r. Sąd Najwyższy podkreślił

wreszcie, że zgodnie z art. 216 Konstytucji RP „środki finansowe na cele publiczne

są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie”, co uzasadnia

ścisłą, restrykcyjną

wykładnie analizowanych tu przepisów, które przewidują

bardzo korzystne oraz ponadstandardowe świadczenia dla pracowników PKP i

ograniczenie

tych

uprawnień

jedynie

do

świadczeń

wyraźnie

w ustawie

przewidzianych.

Podzielając tezę, jak też uzasadnienie powyższej uchwały, Sad Najwyższy w

składzie rozpoznającym niniejszą sprawę orzekł - po myśli art. 39315 i art. 102

k. p. c.- jak w sentencji.