I PK 47/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 47/03

POSTANOWIENIE

Dnia 23 maja 2003 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

w sprawie z powództwa S. C.

przeciwko Centrum Języków Obcych spółce cywilnej w B. – J. M., P. P. i W. S.

o ustalenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 maja 2003 r.,

kasacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w S.

z dnia 28 września 2001 r.,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w S. wyrokiem z

dnia 28 września 2001 r. oddalił apelację powódki S. C. od wyroku Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy w S. z dnia 10 lipca 2001 r. w sprawie …371/00

przeciwko Centrum Języków Obcych S.C. w B. – J. M., P. P. i W. S. o ustalenie

istnienia stosunku pracy, którym Sąd ten oddalił powództwo.

Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji.

Wynikało z nich, że w dniu 1 października 1998 r. powódka zawarła z wspólnikami

spółki cywilnej

Centrum Wydawnicze „P. – L.” w B. umowę o pracę na czas

określony, tj. do dnia 30 czerwca 1999 r., na stanowisku referenta do spraw

dystrybucji i szkoleń. Tego samego dnia powódka zawarła z pozwanymi, będącymi

wspólnikami spółki cywilnej pod nazwą Centrum Języków Obcych w B., a

równocześnie wspólnikami spółki „P. – L.” w B., umowę zlecenia na czas do dnia

20 czerwca 1999 r. Zakresy obowiązków powódki wynikające z wymienionych

umów zazębiały się, ale nie pokrywały. Umowa o pracę nakładała na powódkę

obowiązki związane z dystrybucją pomocy naukowych dla dzieci, badaniem rynku i

sporządzaniem sprawozdań, promocją sprzedaży, z prowadzeniem szkoleń dla

klientów i współpracowników firmy. Natomiast umowa zlecenia zobowiązywała

powódkę do organizowania kursów językowych dla dzieci i dla dorosłych, naboru

wykładowców, wypłaty im wynagrodzeń, pobierania należności od uczestników

kursów itp. W pozwanej spółce nie były prowadzone listy obecności, powódka nie

miała obowiązku codziennego zgłaszania się do Dyrektora Regionalnego. Kontrola

jej pracy sprowadzała się przede wszystkim do oceny rezultatu wykonanych przez

nią zadań. Rozliczała się z ich wykonania na koniec każdego miesiąca, kiedy to

otrzymywała plan zadań na kolejny miesiąc.

Na podstawie przytoczonych ustaleń Sąd Okręgowy uznał, że w stosunku

prawnym łączącym strony brak było cech przesądzających o tym, że był to

stosunek pracy. Powódka nie wykonywała bowiem pracy podporządkowanej w

rozumieniu art. 22 § 1 k.p. Ponadto ponosiła ryzyko własnej działalności wyrażające

się w możliwości zmniejszenia jej wynagrodzenia do 50% w razie stwierdzenia

niesumienności działania. Wypłata wynagrodzenia była uzależniona od przekazania

przez powódkę 88% ogólnej należności przypadającej na dany miesiąc. Pozwani

nie wydawali powódce poleceń co do sposobu, miejsca i czasu świadczenia pracy,

organizowania kursów i pobierania należności. Powódka była samodzielna w

wykonywaniu czynności wynikających z umowy, a z pozwanymi uzgadniała jedynie

prace

związane

z

realizacją

przedmiotu

umowy

zlecenia.

Powódki

nie

obowiązywała także dyscyplina pracy, a ujemne konsekwencje niestarannego

działania

mogły

być

ponoszone

przez

nią

w

drodze

zmniejszania

jej

wynagrodzenia. W świetle przytoczonych okoliczności pozostawanie powódki pod

nadzorem Dyrektora Regionalnego nie mogło – zdaniem Sądu Okręgowego – mieć

wpływu na zmianę istoty stosunku prawnego łączącego strony.

Od wyroku Sądu Okręgowego powódka złożyła kasację opartą na obu

podstawach przewidzianych w art. 3931 k.p.c. Wniosła w niej

o zmianę

zaskarżonego wyroku oraz wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 10 lutego 1997 r.

przez uwzględnienie powództwa w całości i zasadzenie od

strony pozwanej

kosztów procesu. Zdaniem powódki, zaskarżony wyrok naruszył następujące

przepisy prawa materialnego: art. 22 § 1 i § 1 k.p., art. 734 § 1 i art. 750 k.c., „art.

87 ust. 1 i art. 178 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”

przez błędną wykładnię tych przepisów oraz ich niezastosowanie. Zaskarżony

wyrok naruszył ponadto art. 390 § 2 k.p.c. oraz zawiera sprzeczność istotnych

ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do rozpoznania skarżąca

wskazała występowanie istotnych zagadnień prawnych i potrzebę wyjaśnienia

budzących wątpliwości przepisów prawnych w zakresie definiowania pojęcia pracy

pod kierownictwem pracodawcy, „którą przecież, podlegając władzy zwierzchniej i

(ustalonej przez sądy) kontroli kierującego przedsiębiorstwem pozwanych w

regionie dyrektora regionalnego, wykonywała powódka”. Zdaniem skarżącej,

„zamiast wielostronicowych rozważań na temat wcześniejszej praktyki, należało

udzielić odpowiedzi, „co to jest praca pod kierownictwem oraz co robi w

wieloosobowym przedsiębiorstwie dyrektor i czy nie kieruje pracą (czynnościami

faktycznymi) podległych mu w strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa osób”.

Pozwani w odpowiedzi na kasację wnieśli o jej odrzucenie lub oddalenie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja powódki spełniła wymagania formalne określone w art. 393 3 k.p.c.,

w tym także warunek przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie

kasacji (§ 1 pkt 3), co nie pozwalało jej odrzucić na podstawie art. 393 7 § 2 KPC.

Jednak pozytywny wynik oceny kasacji pod względem formalnym nie powoduje

automatycznego

przyjęcia

jej

do

rozpoznania. W

kolejnej bowiem

fazie

postępowania, jaką jest tzw. przedsąd, Sąd Najwyższy bada i ocenia, czy

przytoczone przez stronę skarżącą okoliczności świadczą o występowaniu w

sprawie istotnego zagadnienia prawnego bądź wskazują na potrzebę wykładni

przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów bądź też czy istnieją inne przytoczone w kasacji przesłanki

uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania.

Skarżąca powołała się na występowanie w sprawie „istotnych zagadnień

prawnych i potrzebę wyjaśnienia budzących wątpliwości sądów przepisów

prawnych w zakresie definiowania pojęcia pracy pod kierownictwem pracodawcy”.

Inaczej mówiąc, jej zdaniem należy w sprawie udzielić odpowiedzi, co to jest praca

pod kierownictwem i co robi dyrektor w wieloosobowym przedsiębiorstwie oraz czy

nie kieruje pracą osób podległych mu w strukturze organizacyjnej.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, należy podnieść, że stosownie do

art. 393 § 1 pkt 1 k.p.c., zagadnienie prawne, które uzasadniałoby przyjęcie kasacji

do rozpoznania, powinno być należycie sformułowane, a wtedy gdy strona

skarżąca powołuje się na występowanie (co najmniej) dwóch zagadnień prawnych,

powinna przedstawić każde z nich. W sformułowaniu zagadnienia prawnego

powinny się także znaleźć przepisy prawne, w związku z którymi zagadnienie to

powstało. Obowiązek ten należy do strony wnoszącej kasację i nie można uznać,

że zostaje spełniony przez wskazanie podstaw kasacyjnych oraz ich uzasadnienie.

Zresztą skarżąca nie powołała się nawet na przepisy stanowiące podstawę kasacji,

lecz napisała: „Z tych przyczyn oraz wobec występujących zagadnień prawnych (...)

kasacja jest uzasadniona”.

Gdy chodzi o drugą przesłankę kasacji, tj. potrzebę wyjaśnienia przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości, o której stanowi art. 393 § 1 pkt 2

k.p.c., to skarżąca odniosła je do art. 22 § 1 i § 1 1 k.p. oraz do pojęcia „pracy pod

kierownictwem pracodawcy”, uznając, że w szczególności wymaga wyjaśnienia

kwestia, „co robi w wieloosobowym przedsiębiorstwie dyrektor i czy nie kieruje

pracą (czynnościami faktycznymi) podległych mu w strukturze przedsiębiorstwa

osób”.

Odnosząc się do tak sformułowanych wątpliwości prawnych należy

stwierdzić, że pytanie skarżącej jest retoryczne. Nie ulega bowiem wątpliwości, że

dyrektor określonej jednostki organizacyjnej jest jej kierownikiem, a

więc przy

pomocy zespołu ludzi oraz środków finansowych (zasobów materialnych) oraz

środków technicznych (maszyn, urządzeń, technologii) kieruje daną jednostką.

Zakres kierowania pracownikami – osobiście lub przez inne osoby – zależy od

wielu czynników, w tym między innymi od wielkości i charakteru działalności

jednostki, jej struktury organizacyjnej, rodzaju stanowisk zajmowanych przez

pracowników, ich charakteru (np. kierownicze lub niekierownicze), stopnia

samodzielności stanowisk itp. W ramach kierownictwa w sensie ogólnym podlegają

też dyrektorowi jednostki osoby zatrudnione na innej podstawie niż stosunek pracy,

chociaż zakres ich podporządkowania jest inny. Nie dotyczy na przykład samego

procesu pracy, obowiązku stosowania się do poleceń przełożonych, pozostawania

w dyspozycji pracodawcy itp. Po nowelizacji Kodeksu pracy ustawą z dnia 26 lipca

2002 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw

(Dz. U. Nr 135, poz. 1146), polegającej na dodaniu § 1 2 k.p., istotnymi elementami

ustawowej definicji stosunku pracy dodatkowo stały się miejsce i czas wyznaczony

przez pracodawcę. Oznacza to, że jeżeli osoba zatrudniająca nie wyznaczy miejsca

pracy lub czasu pracy, to brak tych ustawowych cech w stosunku zatrudnienia

będzie wskazywał na inny niż pracowniczy stosunek prawny.

Jak z powyższych uwag wynika, ogólna kontrola nad pracą powódki ze

strony dyrektora regionalnego - z punktu widzenia rezultatu wykonywanych przez

powódkę zadań - nie świadczy o jej podporządkowaniu pracowniczym. Powódka

bowiem miała obowiązek rozliczania się w końcu miesiąca z rezultatu swojej pracy,

a jednocześnie otrzymywała zadania na następny miesiąc. Odpowiedzialność za

wyniki działalności ze strony biorącego zlecenie i ich kontrola ze strony dającego

zlecenie nie jest niczym osobliwym w stosunku zlecenia.

Wątpliwości powódki dotyczące rozumienia art. 22 § 1 i art. 22 § 1 1 k.p.

zostały ponadto sformułowane bardzo ogólnie. Przyjęcie przez Sąd Najwyższy

kasacji do rozpoznania ze względu na występujące w sprawie zagadnienie prawne

lub ze względu na istnienie poważnych wątpliwości prawnych ma przede wszystkim

umożliwić właściwe rozstrzygnięcie danej sprawy, tj. sprawy, w której została

wniesiona kasacja. Wątpliwości powstają przy tym wówczas, gdy na daną sprawę

(zagadnienie) można spojrzeć przynajmniej z dwóch punktów widzenia. Zatem

rzeczą skarżącej było wykazanie, skąd wypływają jej wątpliwości w ustalonym

stanie faktycznym, który ze względu na brak podstaw kasacyjnych natury

procesowej musiał być uznany za wiążący. Wątpliwości prawne oderwane od

ustaleń dokonanych w sprawie, a wynikające z wersji stanu faktycznego

przedstawionego przez stronę skarżącą, nie spełniają warunku, o którym stanowi

art. 393 § 1 pkt 2 k.p.c.

Z tych względów na podstawie art. 393 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. oraz art. 393 7 § 1

k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania.