I PK 423/03 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 9 września 2004 r.

I PK 423/03

1. Gratyfikacja jubileuszowa jest objęta regulacją art. 24126 § 2 k.p., co

wyklucza możliwość jej przyznania w zakładowym układzie zbiorowym pracy

osobom zarządzającym zakładem pracy w imieniu pracodawcy.

2. Członek jednoosobowego zarządu spółki zatrudniony na podstawie

umowy o pracę na stanowisku dyrektora spółki dopuszcza się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, jeżeli bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłasza w terminie wynikającym z prawa handlowego zmian

w umowie spółki wymagających zarejestrowania w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Przewodniczący SSN Katarzyna Gonera (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Beata Gudowska, Zbigniew Myszka.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2004 r.

sprawy z powództwa Bogusława D. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej Spółce z o.o. w D. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku

Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie z dnia 31

stycznia 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem

z 30 października 2002 r. [...] oddalił powództwo Bogusława D. przeciwko pozwanemu Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej Spółce z o.o. w D. o przywrócenie do pracy i o zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy oraz

zasądził od pozwanego wzajemnego Bogusława D. na rzecz powoda wzajemnego

Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Spółki z o.o. w D. kwotę

14.879,70 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 2 sierpnia 2001 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranej nagrody jubileuszowej.

Sąd Rejonowy ustalił, że Bogusław D. był zatrudniony w Miejskim Przedsiębiorstwie Gospodarki Komunalnej Spółce z o.o. w D. na podstawie umowy o pracę

zawartej 1 lipca 1993 r. na czas nieokreślony na stanowisku dyrektora Spółki. Powód

pełnił jednocześnie funkcję jednoosobowego zarządu pozwanej Spółki. W umowie o

pracę zostało uregulowane wynagrodzenie powoda, które składało się z wynagrodzenia zasadniczego, dodatku funkcyjnego oraz dodatku za wysługę lat. Sąd ustalił,

że w dniu 18 maja 2001 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników podjęło uchwałę

w sprawie wynagradzania członka zarządu MPGK Spółki z o.o. w D. Podczas zgromadzenia doszło do dyskusji na temat nagrody jubileuszowej powoda. Przewodnicząca obrad Ewa B. poinformowała powoda i zgromadzonych, że powodowi jako

dyrektorowi pozwanej Spółki, zgodnie z obowiązującym w tej Spółce układem zbiorowym pracy, nie przysługuje nagroda jubileuszowa. Wzmianka o poinformowaniu

powoda o nieprzysługiwaniu mu prawa do nagrody jubileuszowej została zawarta w

protokole obrad nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników. Pismem z 31 lipca 2001

r. główna księgowa Spółki, powołując się na postanowienia układu zbiorowego pracy,

przyznała powodowi nagrodę jubileuszową za 45 lat pracy. Pismo to zostało pozytywnie zaopiniowane przez radcę prawnego i doręczone powodowi. Powód 1 sierpnia 2001 r. pobrał z kasy Spółki kwotę 14.879,70 zł tytułem wspomnianej nagrody

jubileuszowej. Sąd ustalił również, że uchwałą z 2 lutego 2001 r. nadzwyczajne

zgromadzenie wspólników pozwanej Spółki rozszerzyło skład zarządu Spółki do

dwóch osób. Powód jako dyrektor i jednoosobowy zarząd Spółki zobowiązany został

do zgłoszenia zmian w akcie założycielskim do rejestru handlowego (Krajowego Rejestru Sądowego) w Sądzie Rejonowym w Koszalinie. Powód złożył wniosek o przerejestrowanie Spółki i wpisanie zmian w akcie założycielskim w maju 2001 r. Według

ustaleń Sądu, wniosek ten został uwzględniony w części - dokonano przerejestrowania Spółki, lecz odmówiono zarejestrowania zmian w akcie założycielskim Spółki. W

dniu 10 września 2001 r. powód złożył kolejny wniosek o zarejestrowanie w Krajowym Rejestrze Sądowym zmian w akcie założycielskim Spółki, jednakże wniosek

został załatwiony odmownie z uwagi na wygaśnięcie mocy obowiązującej uchwały po

upływie 6 miesięcy od jej podjęcia. W dniu 21 września 2001 r. nadzwyczajne zgromadzenie wspólników pozwanej Spółki podjęło kolejną uchwałę odpowiadającą w

swej treści uchwale z 2 lutego 2001 r. W konsekwencji 22 października 2001 r. zo-

stała zarejestrowana zmiana w akcie założycielskim Spółki rozszerzająca skład zarządu do dwóch osób. Według ustaleń Sądu Rejonowego, w dniu 10 października

2001 r., na podstawie uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników pozwanej

Spółki, umowa o pracę z powodem została rozwiązana na podstawie art. 52 § 1 pkt 1

k.p., bez zachowania okresu wypowiedzenia, w związku z ciężkim naruszeniem

przez powoda podstawowych obowiązków pracowniczych polegającym na działaniu

sprzecznym z poleceniem organu zwierzchniego, to jest wypłaceniu sobie nagrody

jubileuszowej pomimo wyraźnego zakazu, pobraniu nagrody jubileuszowej, dokonaniu czynności prawnej z samym sobą, bez powołania przez właściwy organ pełnomocnika do tej czynności, oraz niewykonaniu zobowiązania nałożonego uchwałą

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników pozwanej Spółki z 2 lutego 2001 r. (niezgłoszeniu do rejestru zmian w akcie założycielskim Spółki).

Oceniając ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy stwierdził, że powód pobrał

nienależne wynagrodzenie w postaci nagrody jubileuszowej (która jest składnikiem

wynagrodzenia za pracę) w sytuacji, gdy został poinformowany podczas zgromadzenia wspólników, że jako dyrektorowi Spółki taka nagroda jubileuszowa mu nie przysługuje. Sąd wskazał, że przepis art. 24126 § 2 k.p. wyłącza możliwość określenia w

układzie zakładowym zasad wynagradzania osób zarządzających zakładem w imieniu pracodawcy. U pozwanego pracodawcy obowiązywał zakładowy układ zbiorowy

pracy, w którym - w art. 3 § 2 - wskazano, że zasady wynagradzania dla dyrektora członka zarządu ustala zgromadzenie wspólników, a inne świadczenia związane z

pracą dyrektor otrzymuje zgodnie z przepisami układu. Według Sądu, układ zbiorowy

pracy w części dotyczącej zasad wynagradzania za pracę nie mógł mieć zastosowania do powoda, ponieważ jego wynagrodzenie jako dyrektora - członka zarządu

Spółki ustalało bezpośrednio zgromadzenie wspólników. Sąd wskazał, iż z art. 24

układu zbiorowego pracy wynika, że nagroda jubileuszowa jest składnikiem wynagrodzenia za pracę pracowników pozwanej Spółki. Natomiast nabycie do niej prawa

przez członków zarządu Spółki, podobnie jak jej wysokość, zależy od jej przyznania

przez zgromadzenie wspólników. Powód zatem jako członek zarządu mógłby dochodzić wypłaty gratyfikacji dopiero po jej przyznaniu przez właściwy organ Spółki. Sąd

uznał, że powód zlecił dokonanie wypłaty nagrody jubileuszowej samemu sobie bez

podstawy prawnej, ponieważ na podstawie obowiązującego w Spółce układu zbiorowego pracy nagroda ta mu nie przysługiwała. Sąd pierwszej instancji uznał ponadto,

że pozwany pracodawca mógł zasadnie rozwiązać umowę o pracę z powodem bez

wypowiedzenia, powołując się na ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych,

które sprowadzało się do tego, że powód sam wypłacił sobie nagrodę jubileuszową z

naruszeniem przepisów prawa oraz nie wykonał obowiązku nałożonego uchwałą

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników Spółki z 2 lutego 2002 r. w sprawie

ujawnienia w rejestrze handlowym zmian w akcie założycielskim Spółki, umożliwiających dokonanie wyboru drugiego członka zarządu Spółki. Z tych przyczyn Sąd oddalił powództwo Bogusława D. i uwzględnił powództwo wzajemne Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Spółki z o.o. w D.

Od powyższego wyroku wniósł apelację powód, domagając się zmiany wyroku

Sądu Rejonowego i uwzględnienia jego powództwa, a ponadto oddalenia powództwa

wzajemnego. Apelujący zarzucił obrazę prawa materialnego, a mianowicie naruszenie art. 78-83 k.p. przez uznanie, że nagroda jubileuszowa wypłacona powodowi stanowi wynagrodzenie za pracę, a w konsekwencji uznanie, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych, co skutkowało jego zwolnieniem dyscyplinarnym oraz zasądzeniem od powoda zwrotu tej nagrody, oraz naruszenie art. 52

k.p. przez przyjęcie, że powód dopuścił się rażącego niedbalstwa wskutek niewykonania uchwały, podczas gdy zwłoka w dokonaniu zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym wynikała z winy organu zwierzchniego. Ponadto skarżący wskazał na

sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez

przyjęcie, że informacja o rzekomym nieprzysługiwaniu mu nagrody jubileuszowej

była wyraźnym zakazem dokonania takiej wypłaty i że pobranie nagrody przez niego

było działaniem wbrew wyraźnemu poleceniu organu zwierzchniego.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Koszalinie wyrokiem

z 31 stycznia 2003 r. [...] oddalił apelację powoda. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że

sprawa nagród (gratyfikacji) jubileuszowych była przedmiotem rozbieżnego orzecznictwa Sądu Najwyższego. W wyroku z 24 marca 1999 r., l PKN 634/98 (OSNAPiUS

2000 nr 10, poz. 383) uznano bowiem, że przepis art. 241 26 § 1 k.p. nie obejmuje nagród jubileuszowych (a także odpraw emerytalnych i rentowych), czyli że nie są one

wynagrodzeniem w rozumieniu tego przepisu. Przeciwne stanowisko zajął natomiast

Sąd Najwyższy w wyroku z 13 października 1999 r., l PKN 159/99 (OSNAPiUS 2001

nr 4, poz. 109), stwierdzając, że postanowienia zakładowego układu zbiorowego dotyczące gratyfikacji jubileuszowej nie mają zastosowania do osób wymienionych w

art. 24126 § 2 k.p. Sąd Okręgowy podzielił stanowisko wyrażone w drugim ze wskazanych orzeczeń Sądu Najwyższego. W ocenie Sądu gratyfikacja jubileuszowa ma

charakter wynagrodzenia wtedy, gdy odpowiada pojęciu premii, a więc jeżeli są określone przesłanki jej przyznawania i określania jej wysokości. Z regulacji prawnej

obowiązującej u strony pozwanej wynika, że nagroda jubileuszowa jest składnikiem

wynagrodzenia za pracę pracowników pozwanej Spółki. Zobiektywizowane warunki

nabycia do niej prawa oraz zasady ustalania jej wysokości i wypłaty przewiduje art.

24 zakładowego układu zbiorowego. Ponadto Sąd wskazał, że w art. 13 § 1 układu

stwierdzono, iż nagroda jubileuszowa jest jednym ze składników wynagrodzania. Biorąc pod uwagę powyższe oraz treść art. 24126 § 2 k.p., Sąd drugiej instancji stwierdził, że dla członka zarządu Spółki gratyfikacja jubileuszowa była nagrodą i nabycie

do niej prawa, podobnie jak jej wysokość, zależały od jej przyznania przez zgromadzenie wspólników. W sytuacji, gdy powód jako prezes zarządu Spółki dokonał sam

sobie wypłaty nagrody jubileuszowej bez podstawy prawnej, chociaż był poinformowany, że świadczenie takie mu nie przysługuje, należało zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że pracodawca mógł skutecznie dokonać natychmiastowego rozwiązania stosunku pracy z powołaniem się na ciężkie i zawinione naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. Sąd drugiej instancji podzielił

także pogląd Sądu Rejonowego, według którego postępowanie dowodowe wykazało

rażące niedbalstwo powoda przejawiające się w niewykonaniu przez okres sześciu

miesięcy uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników pozwanej Spółki z 2

lutego 2001 r. w sprawie wprowadzenia zmian do aktu założycielskiego Spółki.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji trafnie orzekł również o

zwrocie świadczenia nienależnego powodowi, który pobierając nienależną nagrodę

jubileuszową powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Odpowiedzialność wzbogaconego zwiększa się, jeżeli w chwili wzbogacenia się lub zużycia korzyści powinien

był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. Zła wiara wzbogaconego polega w takim przypadku na znajomości okoliczności, które mogą, choć nie muszą, powodować powstanie obowiązku zwrotu. Sąd wskazał, że obojętne jest przy tym subiektywne

mniemanie wzbogaconego, gdyż możliwość powstania roszczenia o zwrot należy

ocenić obiektywnie. Dla przyjęcia złej wiary nie trzeba złego zamiaru wzbogaconego,

wystarczy świadomość powstania roszczenia o zwrot. Skutkiem złej wiary jest to, że

obowiązek wydania korzyści lub jej wartości nie wygasa, choćby ten, kto ją uzyskał,

wykazał, iż korzyść zużył lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony.

Kasację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając wyrok ten w całości. Kasację oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa materialnego, a mia-

nowicie: 1) art. 78-83 k. p. w związku z art. 24126 k.p. - przez uznanie, że nagroda

jubileuszowa wypłacona powodowi stanowi wynagrodzenie za pracę, a w konsekwencji uznanie, że dopuścił się on ciężkiego naruszenia obowiązków pracowniczych

wskutek jej przyjęcia, co skutkowało jego zwolnieniem dyscyplinarnym oraz zasądzeniem od powoda zwrotu tej nagrody; 2) art. 52 k.p. w związku z art. 227 k.s.h. w

związku z art. 3 § 2 zakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników Miejskiego Przedsiębiorstwa Gospodarki Komunalnej Spółki z o.o. w D. przez przyjęcie,

że poinformowanie powoda przez jednego ze wspólników Spółki po zakończeniu

nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników o tym, że obowiązujący w Spółce zakładowy układ zbiorowy pracy nie dotyczy dyrektora, jest poleceniem organu zwierzchniego, którego naruszenie skutkuje zwolnieniem dyscyplinarnym; 3) art. 52 k.p. przez

przyjęcie, że zaniedbanie powoda polegające na opóźnieniu we wprowadzeniu

zmian w Krajowym Rejestrze Sądowym stanowi ciężkie naruszenie obowiązków pracowniczych, skutkujące zwolnieniem dyscyplinarnym powoda.

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji skarżący wskazał rozbieżne orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące kwestii nagród (gratyfikacji) jubileuszowych, będące skutkiem braku precyzji ustawodawcy w regulacji tej instytucji.

Skarżący wskazał, iż Sąd Najwyższy, wielokrotnie wypowiadając się na temat nagród

jubileuszowych, traktował je rozmaicie - raz jak świadczenie dodatkowe (wyrok Sądu

Najwyższego z 24 marca 1999 r., I PKN 634/98, OSNAPiUS 2000 nr 10, poz. 383 z

glosą: J. Wratnego, OSP 2000 nr 12, poz. 178, wyrok Sądu Najwyższego z 8

czerwca 1999 r., I PKN 102/99, OSNAPiUS 2000 nr 16, poz. 617 z glosą T. Kuczyńskiego, OSP 2001 nr 2, poz. 33), raz jak składnik wynagrodzenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 października 1999 r., I PKN 159/99). Skarżący zauważył, że również i

Sądy Apelacyjne stosowały niejednolitą praktykę w tym zakresie. Według skarżącego, niejednolite stanowisko Sądów powoduje, że zaistniała pilna potrzeba wykładni

przepisów dotyczących premii jubileuszowej, zwłaszcza po wejściu w życie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowego wykazu świadczeń dodatkowych, które mogą być przyznane osobom kierującym niektórymi podmiotami prawnymi oraz trybu ich przyznawania (Dz.U. Nr 14 poz.

139), w którym stwierdzono wyraźnie, iż nagroda jubileuszowa stanowi świadczenie

dodatkowe.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu, ewentualnie o uchylenie

także orzeczenia Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasację oparto jedynie na podstawie naruszenia prawa materialnego, co

oznacza, że w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem Najwyższym wiążący i miarodajny dla ocen materialnoprawnych był ustalony stan faktyczny (art. 393¹¹ § 1

k.p.c.).

Zasadnicze dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie miało ustalenie, czy nagroda jubileuszowa mieści się w pojęciu „wynagrodzenia za pracę”, o jakim stanowi art.

24126 § 2 k.p. Słusznie podnosi się w związku z tym w kasacji, że sprawa nagród

(gratyfikacji) jubileuszowych była swojego czasu przedmiotem rozbieżności w

orzecznictwie Sądu Najwyższego, ponieważ brak precyzji ustawodawcy powodował,

że status prawny gratyfikacji tego typu był niejasny. Nie ulega bowiem wątpliwości,

że istnieje podział świadczeń wypłacanych pracownikowi w ramach stosunku pracy

na wynagrodzenie za pracę i inne świadczenia związane z pracą. Przepis art. 241 26 §

2 k.p. z pewnością ma zastosowanie do wynagrodzenia za pracę, nie ma natomiast

zastosowania do innych świadczeń związanych z pracą. W wyroku z 24 marca 1999

r., I PKN 634/98 (OSNAPiUS 2000 nr 10, poz. 383) Sąd Najwyższy stwierdził, że

przez „zasady wynagradzania” z art. 24126 § 2 k.p. należy rozumieć postanowienia

określające warunki przyznawania wynagrodzenia za pracę oraz innych (dodatkowych) jego składników; przepis ten nie obejmuje „zasad przyznawania innych świadczeń związanych z pracą”, np. nagród jubileuszowych lub odpraw pieniężnych w

związku z przejściem pracownika na emeryturę lub rentę. Pogląd ten w zakresie dotyczącym odpraw emerytalnych lub rentowych spotkał się z aprobatą w doktrynie.

Jednakże w glosie aprobującej ten pogląd w odniesieniu do odprawy emerytalnej lub

rentowej glosator (J. Wratny, OSP 2000 nr 12 poz. 178), zakwestionował przypisanie

nagrodzie jubileuszowej charakteru „innego świadczenia związanego z pracą”,

stwierdzając, że wbrew kwalifikacji przyjętej przez Sąd Najwyższy w uzasadnieniu

wyroku z 24 marca 1999 r., I PKN 634/98, nagroda jubileuszowa nie jest innym

świadczeniem związanym z pracą, ale rodzajem premii, wypłacanej na podstawie

ustalonego z reguły w układzie zbiorowym regulaminu (a zatem nie powinna być nazywana nagrodą), odwzajemniającej ilość pracy mierzonej liczbą przepracowanych

lat (podobnie jak dodatek stażowy), pośrednio także nawiązującej do kryteriów, od

których zależy „bieżące” wynagrodzenie, ponieważ stanowi wielokrotność tego wynagrodzenia. Premia (gratyfikacja) jubileuszowa jest zatem - inaczej niż przyjął to

Sąd Najwyższy w glosowanym wyroku - wynagrodzeniem w ścisłym znaczeniu tego

słowa, odpowiadającym kryteriom z art. 78 k.p.

W późniejszych orzeczeniach Sąd Najwyższy przyjmował już konsekwentnie,

że premia (gratyfikacja) jubileuszowa jest elementem (składnikiem) wynagrodzenia

za pracę, a zatem objęta jest regulacją art. 24126 § 2 k.p., wykluczającego możliwość

określenia w układzie zakładowym zasad wynagradzania osób zarządzających w

imieniu pracodawcy zakładem pracy.

W wyroku z 13 października 1999 r., I PKN 159/99 (OSNAPiUS 2001 nr 4,

poz. 109), Sąd Najwyższy stwierdził, że postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy dotyczące gratyfikacji jubileuszowej nie mają zastosowania do osób zarządzających zakładem pracy w imieniu pracodawcy. „Zasady wynagradzania” w rozumieniu art. 24126 § 2 k.p. to synonim „warunków wynagradzania”, co uzasadnia

twierdzenie, że do członków zarządu spółki kapitałowej nie mają zastosowania te

wszystkie postanowienia zakładowego układu zbiorowego pracy, które dotyczą wynagrodzenia za pracę. Gratyfikacja jubileuszowa, jeżeli przewidują ją przepisy płacowe, nie należy zatem, wbrew odmiennemu twierdzeniu skarżącego, do „innych

świadczeń związanych z pracą”, lecz do „wynagrodzenia za pracę”, chociaż nie stanowi powszechnego obligatoryjnego składnika wynagrodzenia za pracę, lecz jest

świadczeniem branżowym lub zakładowym, przysługującym na podstawie konkretnego przepisu płacowego, na warunkach w tym przepisie określonych (por. wyrok

Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2002 r., I PKN 820/00, Prawo Pracy 2002 nr 7-8, s.

49).

Podobnie w wyroku z 7 marca 2001 r., I PKN 284/00 (OSNAPiUS 2002 nr 23,

poz. 568), Sąd Najwyższy uznał nagrodę jubileuszową za składnik wynagrodzenia za

pracę, a zatem za materię niepodlegającą regulacji układowej w odniesieniu do osób

zarządzających zakładem pracy. Sąd Najwyższy stwierdził, że zakwalifikowanie

istoty prawnej niektórych świadczeń pracodawcy na rzecz pracownika może nastręczać trudności, które były przyczyną rozbieżnych poglądów w orzecznictwie na temat

charakteru nagród jubileuszowych, ostatecznie jednak przeważył pogląd, że nagroda

ta rozumiana jako premia (gratyfikacja) jubileuszowa jest składnikiem wynagrodzenia

za pracę. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się

do tego ostatniego poglądu. Jest to pogląd przeważający w doktrynie prawa pracy.

Również w wyroku z 21 października 2003 r., I PK 517/02, Sąd Najwyższy podzielił pogląd wyrażony w wyroku z 13 października 1999 r., I PKN 159/99

(OSNAPiUS 2001 nr 4, poz. 109), zgodnie z którym postanowienia zakładowego

układu zbiorowego pracy dotyczące gratyfikacji jubileuszowej nie mają zastosowania

do osób zarządzających zakładem w imieniu pracodawcy. „Gratyfikacja jubileuszowa”, jeżeli przewidują ją przepisy płacowe, nie należy do „innych świadczeń związanych z pracą”, lecz do „wynagrodzenia za pracę”. Charakter prawny gratyfikacji jubileuszowej nie jest jednolity. Może ona stanowić składnik wynagrodzenia za pracę,

jeżeli odpowiada cechom pojęciowym premii, a więc poddaje się kontroli co do przesłanek przyznania i ustalenia jej wysokości. Może być także świadczeniem pobawionym cech wynagrodzenia, w sytuacji gdy prawo do niej nie zależy od spełnienia

obiektywnie określonych przepisami płacowymi warunków, lecz od jej uznaniowego

przyznania; w takim razie jest nagrodą. Jeżeli nagroda jubileuszowa przysługująca

pracownikom pozwanej Spółki była świadczeniem uzależnionym od spełnienia kryteriów obiektywnych (stażu pracy), to była premią, a więc częścią wynagrodzenia za

pracę w rozumieniu art. 78 k.p.

Na sposób traktowania nagrody jubileuszowej jako elementu wynagrodzenia

za pracę nie wpływa w jakikolwiek sposób wspomniane w kasacji rozporządzenie

Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowego wykazu świadczeń dodatkowych, które mogą być przyznane osobom kierującym niektórymi podmiotami prawnymi, oraz trybu ich przyznawania (Dz.U. Nr 14, poz. 139).

Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 3 marca

2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U.

Nr 26, poz. 306 ze zm.), który przewiduje możliwość określenia przez Prezesa Rady

Ministrów szczegółowego wykazu świadczeń dodatkowych z tytułu zatrudnienia, w

tym: bytowych, socjalnych, komunikacyjnych - innych bądź wyższych niż ustalone w

regulaminach wynagradzania, zakładowych i ponadzakładowych układach zbiorowych pracy oraz w odrębnych przepisach - oraz trybu ich przyznawania. Z faktu, że

art. 11 ust. 1 ustawy o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi posługuje się pojęciem „świadczeń dodatkowych”, a § 2 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 21 stycznia 2003 r. wśród owych świadczeń

wymienia również nagrodę jubileuszową, nie można w żaden sposób wyprowadzić

wniosku, że wspomniana ustawa oraz wykonawcze w stosunku do niej rozporządzenie zmieniły sposób traktowania nagrody jubileuszowej, w szczególności, że od chwili

wydania rozporządzenia nagroda jubileuszowa straciła charakter prawny jednego z

elementów (składników) wynagrodzenia za pracę i stała się innym świadczeniem

związanym ze stosunkiem pracy, niemającym charakteru wynagrodzenia. Zaliczenia

premii (gratyfikacji) jubileuszowej do kategorii wynagrodzenia za pracę ze względu

na jej cechy konstytutywne nie może zmienić rozporządzenie wykonawcze do

ustawy, której celem i przedmiotem nie jest definiowanie pojęcia wynagrodzenia za

pracę.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że skoro postanowienia zakładowego układu zbiorowego dotyczące gratyfikacji (nagrody) jubileuszowej nie mogły

mieć zastosowania do powoda jako członka zarządu pozwanej Spółki, czyli osoby

zarządzającej zakładem pracy w imieniu pracodawcy, to pobranie przez powoda nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy w kwocie 14.879,70 zł stanowiło pobranie świadczenia bez tytułu prawnego, czyli świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 410

k.c. w związku z art. 300 k.p. Powód nie nabył prawa do nagrody z mocy stosownego

przepisu zakładowego układu zbiorowego. Zarzuty naruszenia art. 78 - 83 k.p. w

związku z art. 24126 k.p. są w tym kontekście nieusprawiedliwione. Zasądzenie od

powoda (pozwanego wzajemnego) na rzecz pozwanej Spółki (powódki wzajemnej)

kwoty 14.879,70 zł nastąpiło nie na podstawie wskazanych w kasacji przepisów Kodeksu pracy, lecz w wyniku przyjęcia, że powód pobrał tę kwotę bez podstawy prawnej. Chociaż więc ani w wyroku Sądu Rejonowego, ani w wyroku Sądu Okręgowego

jako podstawa prawna uwzględnienia powództwa wzajemnego nie zostały wskazane

przepisy o nienależnym świadczeniu (art. 410 k.c. w związku z art. 300 k.p.), oczywiste jest, że właśnie na tej podstawie prawnej powództwo wzajemne zostało uwzględnione. Ponieważ w kasacji nie zarzuca się naruszenia przepisów o nienależnym

świadczeniu (bezpodstawnym wzbogaceniu), nie jest możliwe uwzględnienie kasacji

w części kwestionującej oddalenie apelacji powoda od wyroku Sądu pierwszej instancji uwzględniającego powództwo wzajemne.

Nie jest również usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art.

52 k.p. (skarżący nie precyzuje w kasacji, której z jednostek redakcyjnych tego przepisu zarzut ten dotyczy, jednak z kontekstu jego uzasadnienia wynika, że w kasacji

kwestionuje się przypisanie powodowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych, czyli zarzuca się naruszenie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.).

Oświadczenie pracodawcy o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia

podawało cztery przyczyny przypisania powodowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych: 1) działanie sprzeczne z wyraźnym poleceniem

organu zwierzchniego, polegające na wypłaceniu sobie nagrody jubileuszowej za 45

lat pracy mimo wyraźnego zakazu, jaki powód otrzymał podczas nadzwyczajnego

zgromadzenia wspólników 18 maja 2001 r., 2) pobranie nagrody jubileuszowej za 45

lat pracy z naruszeniem przepisów prawa, ponieważ zakładowy układ zbiorowy pracy

dla pracowników pozwanej Spółki nie dotyczy członka zarządu Spółki, 3) dokonanie

czynności prawnej „samemu ze sobą” (czyli z samym sobą) bez powołania przez

uprawniony organ pełnomocnika do tej czynności (w postaci przyznania i wypłaty

nagrody jubileuszowej za 45 lat pracy), 4) niewykonanie „zobowiązania”, nałożonego

uchwałą nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z 2 lutego 2001 r. w sprawie

wprowadzenia zmian do aktu założycielskiego Spółki. Zgodnie z treścią tej uchwały

zarząd Spółki (w osobie powoda) został zobowiązany do zgłoszenia w Sądzie Rejonowym zmian w akcie założycielskim, czego jednak w terminie ustawowym nie uczynił.

Jeżeli nawet można byłoby podzielić pogląd powoda, że poinformowanie go

podczas nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników przez przewodniczącą obrad, iż

obowiązujący w pozwanej Spółce zakładowy układ zbiorowy pracy nie dotyczy dyrektora - członka zarządu w zakresie wynagrodzenia za pracę, w tym nagrody jubileuszowej, nie miało charakteru polecenia organu zwierzchniego, lecz było jedynie

przedstawieniem poglądu przez osobę, która taką informację podczas zgromadzenia

wspólników przedstawiła, oraz że przekazanie w ten sposób informacji nie miało

skutku wiążącego (bo nie mogło być utożsamione z poleceniem służbowym), to

przecież nie zmienia to oceny Sądu Okręgowego, że pozostałe działania i zaniechania powoda można zakwalifikować jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w związku z pobraniem (wypłaceniem samemu sobie) nienależnej nagrody jubileuszowej mimo świadomości, że brak do tego podstaw prawnych,

oraz niewykonaniem uchwały zgromadzenia wspólników zobowiązującej do zarejestrowania zmian w akcie założycielskim Spółki.

Jeżeli nawet pierwsza z czterech przyczyn rozwiązania umowy o pracę bez

wypowiedzenia okazała się nieuzasadniona (bo skoro nie było formalnego polecenia

organu zwierzchniego - w postaci np. uchwały zgromadzenia wspólników - to powodowi nie można przypisać działań sprzecznych z wyraźnym poleceniem takiego or-

ganu), to nadal aktualne są pozostałe trzy przyczyny. Brak uchwały zgromadzenia

wspólników zawierającej „polecenie” lub „zakaz” co do wypłaty nagrody jubileuszowej

nie stanowił przeszkody do przypisania powodowi przez Sąd Okręgowy wiedzy

(świadomości) co do tego, że nagroda jubileuszowa mu się nie należy, ponieważ

jako członka zarządu Spółki nie obejmują go postanowienia zakładowego układu

zbiorowego pracy dotyczące nagrody jubileuszowej. Z tego względu postawione

powodowi przez pracodawcę zarzuty pobrania nagrody jubileuszowej niezgodnie z

przepisami prawa oraz dokonania czynności prawnej z samym sobą (co miało dotyczyć polecenia wypłacenia sobie nagrody jubileuszowej) były uzasadnione, nie są

przy tym skutecznie w kasacji kwestionowane.

W odniesieniu do czwartej przyczyny rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia należy stwierdzić, że nieuzasadniony jest zarzut kasacji, iż niesłusznie

przypisano powodowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

Sąd Okręgowy przyjął, że powód dopuścił się rażącego niedbalstwa w związku z

niewykonaniem przez sześć miesięcy uchwały nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników z 2 lutego 2002 r. dotyczącej wprowadzenia zmian w akcie założycielskim Spółki. Zobowiązanie zawarte w uchwale nadzwyczajnego zgromadzenia

wspólników było dla powoda, jako członka zarządu - dyrektora Spółki, poleceniem organu zwierzchniego (zarówno w relacji podporządkowania członka zarządu zgromadzeniu wspólników jako najwyższemu organowi spółki, jak i w relacji podporządkowania pracownika - dyrektora - poleceniom służbowym Spółki jako pracodawcy),

które powinien był wykonać w terminie wynikającym z Kodeksu spółek handlowych.

Termin na wykonanie uchwały zgromadzenia wspólników wynosił sześć miesięcy od

jej podjęcia (art. 256 § 3 k.s.h.). Takie stanowisko zajął Sąd Gospodarczy - Wydział

Krajowego Rejestru Sądowego, zwracając wniosek o dokonanie wpisu zmian umowy

Spółki. Sąd Gospodarczy stwierdził, że zgodnie z art. 256 § 3 k.s.h. w związku z art.

169 k.s.h. nie jest możliwe wpisanie do rejestru handlowego zmian umowy spółki,

jeżeli od ich uchwalenia przez zgromadzenie wspólników do złożenia wniosku o rejestrację upłynęło sześć miesięcy. Powód nie zgłosił skutecznie w tym terminie

uchwały o zmianie umowy Spółki do zarejestrowania w Krajowym Rejestrze Sądowym. Zawarte w kasacji twierdzenie skarżącego, że opóźnienie w wykonaniu

uchwały było spowodowane zwykłym zaniedbaniem, a nie rażącym niedbalstwem,

jest gołosłowne. Nie jest powiązane przy tym z jakąkolwiek argumentacją, czy to odnoszącą się do interpretacji prawa, czy to do ustalenia faktów. Brak oparcia kasacji

na zarzutach procesowych uniemożliwia kwestionowanie ustaleń Sądu Okręgowego

dotyczących niczym nieusprawiedliwionej zwłoki powoda w wykonaniu uchwały

zgromadzenia wspólników zobowiązującej go do podjęcia działań zmierzających do

ujawnienia w Krajowym Rejestrze Sądowym zmian w akcie założycielskim Spółki, od

których zarejestrowania zależała możliwość powołania drugiego - obok powoda członka zarządu pozwanej Spółki. Można podzielić pogląd Sądu Okręgowego, że

członek jednoosobowego zarządu spółki zatrudniony na podstawie umowy o pracę

na stanowisku dyrektora spółki dopuszcza się ciężkiego naruszenia podstawowych

obowiązków pracowniczych, jeżeli bez usprawiedliwionej przyczyny nie zgłasza w

terminie wynikającym z prawa handlowego zmian w umowie spółki wymagających

zarejestrowania w Krajowym Rejestrze Sądowym.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił kasację na podstawie art.

393¹² k.p.c.