I PK 419/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 419/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 kwietnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący)

SSN Beata Gudowska (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Anna Gryżniewska

w sprawie z powództwa S. K.

przeciwko Spółdzielni Pracy "P." w B.

o przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 15 kwietnia 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w L.

z dnia 6 maja 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Pismem z dnia 20 listopada 2001 r. Zarząd Spółdzielni Pracy "P." w B.

wypowiedział S. K. spółdzielczą umowę o pracę z dniem 30 listopada 2001 r. za

trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia. Jednocześnie, zgodnie z przepisem art.

36 §1 k.p. w związku z art. 199 Prawa Spółdzielczego, okres trzymiesięcznego

wypowiedzenia skrócił do jednego miesiąca, tak że rozwiązanie spółdzielczej

umowy o pracę nastąpiło w dniu 31 grudnia 2001 r. Jako przyczynę wypowiedzenia

spółdzielczej umowy o pracę wskazał konieczność zmniejszenia zatrudnienia

podyktowaną względami gospodarczymi, powołując się na podjętą w związku z tym

uchwałę rady nadzorczej Spółdzielni.

S. K. odwołał się od wypowiedzenia, żądając w pozwie z dnia 4 grudnia

2001 r. przywrócenia do pracy i zasądzenia wynagrodzenia za czas pozostawania

bez pracy.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy w B. ustalił, że S. K. został zatrudniony w

Spółdzielni Pracy "P." w B. (poprzednio: Spółdzielni Pracy "K.") od dnia 5 września

1983 r. na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Początkowo zatrudniony był w

dziale produkcji, a ostatnio wykonywał pracę w portierni i na parkingu jako

pracownik administracyjno-gospodarczy.

W dniu 30 października 2001 r.

funkcjonariusze Komendy Miejskiej Policji w B. w związku z podejrzeniem, że na

parkingu odbywa się handel, dokonali przeszukania w szafkach portierów i znaleźli

między innymi w szafce S. K. papierosy bez znaków akcyzy. W dniu 13 listopada

2001 r. zarząd Spółdzielni - wskazując na wyniki przeszukania - skierował do rady

nadzorczej wniosek o wykluczenie portierów, w tym powoda, ze Spółdzielni.

W dniu 8 listopada 2001 r., ze względu na trudną sytuację finansową i

ekonomiczną Spółdzielni, zarząd zwrócił się do rady nadzorczej z wnioskiem o

wyrażenie zgody na ograniczenie zatrudnienia o 6 członków i w dniu 19 listopada

2001 r. rada nadzorcza podjęła uchwałę o takim zmniejszeniu zatrudnienia w

Spółdzielni o 6 członków, podyktowanego gospodarczą koniecznością. Tego

samego dnia rada miała rozpoznać wnioski zarządu o wykluczenie ze Spółdzielni

powoda i innych portierów, jednak członkowie rady zdecydowali się odłożyć

głosowanie nad tymi wnioskami, sugerując zarządowi - w związku z podjęciem

uchwały o zmniejszeniu zatrudnienia - rozwiązanie z nimi umów o pracę z przyczyn

ekonomicznych, uważając jednocześnie, że "kara wykluczenia jest zbyt duża". To

stanowisko rady było uwzględnieniem prośby powoda, by nie karać go

wykluczeniem ze Spółdzielni, równoznacznym ze zwolnieniem dyscyplinarnym, lecz

umożliwić odejście ze Spółdzielni w inny sposób. Planowane przez zarząd

ograniczenie zatrudnienia dotyczyć miało pracowników działu produkcji, jednak

zdecydowano się wypowiedzieć w pierwszej kolejności umowy wszystkim trzem

pracownikom portierni, objętym postępowaniem karno-skarbowym. Na miejsce

pracowników portierni, którzy otrzymali wypowiedzenia, przesunięto pracowników

produkcyjnych, wpośród nich także pracowników wytypowanych przez kierownika

działu produkcji do rozwiązania umów w związku z realizowanym zmniejszeniem

zatrudnienia.

Wyrokiem z 29 sierpnia 2002 r. Sąd Rejonowy w B.uznał S. K. winnym

dokonania przestępstwa z art. 65 § 3 k.k.s. polegającego na tym, że przechowywał

- w ilości wskazującej na przeznaczenie do działalności gospodarczej - wyroby

tytoniowe w postaci 570 paczek papierosów marki WEST bez wymaganego

oznaczenia skarbowego znakami akcyzy, przez co naraził Skarb Państwa na

uszczuplenie podatku akcyzowego w kwocie 35.414,12 zł.

Sąd Rejonowy - Sąd Pracy wyrokiem z dnia 8 stycznia 2003 r. powództwo

oddalił. Sąd rozważył, że możliwość rozwiązania spółdzielczego stosunku pracy

bez zakończenia stosunku członkostwa przez spółdzielnię pracy, ograniczona w

ustawie z 16 września 1982 roku prawo spółdzielcze (Dz. U. nr 54/1995, poz. 288

ze zm.) do dwóch tylko przyczyn, wymienionych w art. 187 Prawa spółdzielczego,

obejmuje

między

innymi

przyczynę

zmniejszenia

stanu

zatrudnienia

podyktowanego gospodarczą koniecznością na podstawie uchwały rady spółdzielni.

Uznał,

że

skoro

taka

właśnie

przyczyna

została

wskazana

w

piśmie

wypowiadającym powodowi spółdzielczą umowę o pracę, to była to rzeczywista

przyczyna rozwiązania umowa o pracę, gdyż w dniu 19 listopada 2001 r. rada

nadzorcza podjęła stosowną uchwałę. Analizując okoliczności poprzedzające

wypowiedzenie powodowi umowy o pracę, Sąd dopatrzył się istnienia jasno

określonego kryterium, które zadecydowało o wypowiedzeniu umowy - w ramach

realizowanego

zmniejszenia

zatrudnienia

-

właśnie

powodowi.

Pozwana

Spółdzielnia od początku twierdziła, że stało się tak wobec wyników przeszukania

pomieszczeń portierni przez Policję, uzasadniających podejrzenie popełnienia

przez pracowników portierni, w tym powoda, przestępstwa. Z tych względów, po

podjęciu przez radę nadzorczą w dniu 19 listopada 2001 roku uchwały o

zmniejszeniu zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecznością, w pierwszej

kolejności zdecydowano się wypowiedzieć umowy wszystkim pracownikom

portierni. W ocenie Sądu, przyjęcie i zastosowanie takiego kryterium wyboru

pracowników było - w tych okolicznościach - w pełni usprawiedliwione i słuszne.

Sąd uznał za zrozumiałe, że władze pozwanej Spółdzielni nie widziały możliwości

dalszego zatrudniania pracownika, który wykorzystuje zatrudnienie do popełniania

przestępstwa. Nie pominął także tego, że decyzja pracodawcy kwalifikująca

powoda do grupy osób zwalnianych w związku ze zmniejszeniem zatrudnienia na

podstawie uchwały rady nadzorczej z dnia 19 listopada 2001 roku uwzględniała w

jakimś sensie prośbę powoda skierowaną do członków rady nadzorczej o

umożliwienie odejścia ze Spółdzielni w inny sposób niż przez wykluczenie z niej w

trybie art. 193 Prawa spółdzielczego.

Apelację powoda oddalił Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 6 maja 2003 r.,

w pełni aprobując ustalenia i wywód prawny Sądu pierwszej instancji.

Kasacja powoda została oparta na podstawie

naruszenie przepisów

postępowania mającego istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 233

§ 1 k.p.c. przez dowolną ocenę materiału dowodowego w zakresie podzielenia

ustaleń Sądu Rejonowego, iż przyczyną wypowiedzenia powodowi spółdzielczej

umowy o pracę było zmniejszenie zatrudnienia podyktowane gospodarczą

koniecznością, art. 378 k.p.c. przez nierozpoznanie istoty sprawy w zakresie

zaistniałych rozbieżności pomiędzy przyczyną wypowiedzenia wskazaną przez

pozwanego w piśmie rozwiązującym z powodem spółdzielczą umowę o pracę a

przyczyną wypowiedzenia wskazywaną przez stronę pozwaną w toku przewodu

sądowego oraz art. 382 k.p.c. przez brak dokonania własnej oceny wyników

postępowania dowodowego. Kasacja opierała się również na podstawie naruszenie

prawa materialnego „przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie” przepisu

art. 187 ustawy - Prawo spółdzielcze przez przyjęcie, iż wypowiedzenie przez

pozwaną spółdzielnię umowy o pracę powodowi oparte było na przesłankach

objętych tym przepisem oraz art. 191 ustawy - Prawo spółdzielcze przez przyjęcie,

iż przyczyna decyzji pracodawcy, wskazana w piśmie wypowiadającym umowę o

pracę była prawdziwa.

Wnioski kasacji obejmowały uchylenie zaskarżonego

wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w L. do ponownego

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Okolicznością o podstawowym dla sprawy znaczeniu było ustalenie

rzeczywistej przyczyny, jaka legła u podstaw rozwiązania z powodem stosunku

pracy oraz zbadanie czy ta rzeczywista przyczyna została wskazana w piśmie

wypowiadającym powodowi spółdzielczą umowę o pracę, a to Sąd drugiej instancji

zrealizował. Wydając skarżone orzeczenie dokonał własnej oceny wyników

postępowania dowodowego, zgodnie z wymaganiem art. 382 k.p.c. W pełni

akceptując uzasadnienie orzeczenia Sądu pierwszej instancji, sporządzone zgodnie

z wymaganiami art. 328 § 2 k.p.c., wystarczająco dał temu wyraz w treści

uzasadnienia swego orzeczenia, bez zbędnego powtarzania szczegółowych

ustaleń

faktycznych

i

wnioskowań

prawniczych

zawartych

w

motywach

zaskarżonego orzeczenia (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 1996

r., I PKN 44/96, OSNAPUS 1997 nr 15, poz. 272, z dnia 28 lutego 1997 r., II UKN

6/97, OSNAPUS 1997 nr 22, poz. 440, z dnia 21 maja 1997 r., II UKN 131/97,

OSNAPUS 1998 nr 3, poz. 100, Wyrok z dnia 4 września 1997 r., II UKN 210/97,

OSNAPUS 1998 nr 12, poz. 373, czy postanowienie z dnia 22 kwietnia 1997 r., II

UKN 61/97, OSNAPUS 1998 nr 3, poz. 104 i wyrok z dnia 5 listopada 1998 r., I

PKN 339/98, OSNAPUS 1999 nr 23, poz. 776).

Ustalenia te doprowadziły do właściwej subsumcji przepisu art. 187 ustawy Prawo spółdzielcze przez przyjęcie, że dokonane wypowiedzenie spółdzielczej

umowy o pracę, oparte było na przesłankach objętych tym przepisem. Zgodnie z

uchwałą Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 27

czerwca 1985 r., III PZP 10/85 (OSNCP 1985, nr 11, poz. 164) w sprawie wykładni

art. 45 k.p., zmniejszenie stanu zatrudnienia stanowi uzasadnioną przyczynę

wypowiedzenia, a organ rozpatrujący spory pracownicze nie jest powołany do

badania zasadności i celowości zmniejszenia stanu zatrudnienia.

W świetle powyższego nie może również budzić wątpliwości fakt właściwego

zastosowania art. 191 ustawy - Prawo spółdzielcze, oświadczenie bowiem o

wypowiedzeniu spółdzielczej umowy o pracę zawierało rzeczywistą, prawdziwą

przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie, a konkluzja Sądu drugiej instancji , że

decyzja pozwanego w przedmiocie wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę

była merytorycznie uzasadniona i dokonana z zachowaniem przewidzianych

przepisami prawa warunków formalnych, prawidłowa.

W

ramach

pierwszej

podstawy

kasacyjnej

skarżący

podniósł,

że

dotychczasowe orzecznictwo Sądu Najwyższego, sadów powszechnych, jak i

poglądy

doktryny,

wyraźnie

przyjmują,

iż

podanie

przez

pracodawcę

w

oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę nieprawdziwej przyczyny tego

wypowiedzenia przesądza ocenę wypowiedzenia jako nieuzasadnionego w

rozumieniu art. 45 § 1 k.p. (por. wyrok Sadu Najwyższego z dnia 18 kwietnia 2001

r., I PKN 370/00. PiZS z 2002 r., nr 11, s. 39, wyrok z dnia 7 kwietnia 1999 r., I PKN

645/98, OSNAPUS 2000 nr 11, poz. 420 oraz z dnia 13 października 1999 r, I PKN

304/99, OSNAPUS 2001 nr 4, poz. 118).

Twierdzenie to jest zasadniczo trafne, skarżący jednak - utrzymując, że w

okolicznościach

niniejszej

sprawy

występuje

rozdźwięk

między

wypowiedzenia

wskazaną

w

oświadczeniu

pracodawcy

o

spółdzielczej umowy o pracę a przyczyną konsekwentnie

przyczyną

wypowiedzeniu

wskazywaną przez

stronę pozwaną w toku przewodu sądowego - mylił tę przyczynę z pozostającym w

gestii pracodawcy prawem doboru pracowników do zwolnienia. Pozwana,

wykonując to uprawnienie nie miała prawnego obowiązku opracowania na piśmie

kryteriów doboru bądź wydania regulaminu określającego zasady postępowania w

sprawach dotyczących pracowników objętych zamiarem zwolnienia z pracy, w

pozwanej Spółdzielni nie dokonywała bowiem zwolnień grupowych w rozumieniu

art. 1 ust.1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U z 1990 r. Nr 4, poz.19 ze zm.).

Pozwana Spółdzielnia od początku twierdziła – i było to dla skarżącego od

początku jasne – że w związku z redukcją zatrudnienia właśnie powoda

wytypowano do zwolnienia wobec braku możliwości dalszego jego zatrudniania

pracownika podejrzanego o popełnienie w

miejscu pracy czynu zabronionego

ustawą karną skarbową. Ten kontekst wypowiedzenia był znany skarżącemu, a

nawet stanowił przedmiot jego wniosku o złagodzenie rygoru zwolnienia,

uwzględniony przez pracodawcę.

Mając na względzie przytoczone argumenty, Sąd Najwyższy orzekł, jak w

sentencji (art. 39312 k.p.c.).