I PK 414/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 414/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 czerwca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

Protokolant Ewa Wolna

w sprawie z powództwa R. S.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Spółce Akcyjnej Centrali Zakładowi

Gospodarowania Nieruchomościami w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 czerwca 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P.

z dnia 9 maja 2003 r.,

1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok

Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w W. i powództwo R.S. oddala,

2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 marca 2003 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w W. zasądził

od Polskich Kolei Państwowych S.A. – Oddziału Gospodarki Mieszkaniowej w P. na

rzecz powoda R. S. kwotę 16.838,50 zł tytułem różnicy pomiędzy wypłaconą mu

kwotą 13.086,15 stanowiącą sumę odprawy pieniężnej przysługującej na podstawie

przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.) i

rekompensaty wynikającej z postanowień Paktu Gwarancji Pracowniczych w

okresie drugiego etapu restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP oraz

wynagrodzenia za skrócony okres wypowiedzenia – a kwotą 30.000 zł, wynikającą

z przepisu art. 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Sąd Rejonowy ustalił, że strona

pozwana z dniem 30 czerwca 2000 r. rozwiązała z powodem umowę o pracę, z

przyczyn dotyczących zakładu pracy. Ze względu na treść przepisu art. 49 ust. 2

ustawy z dnia 8 września 2000 r., według której odprawa przysługuje pracownikowi,

z którym w latach 2000 -2002 został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy, Sąd pierwszej instancji uznał, że powód spełnia

warunki do otrzymania odprawy w kwocie 30.000 zł (pomniejszonej o wypłaty

dokonane w oparciu o inne podstawy prawne, lecz z tej samej przyczyny –

rozwiązania stosunku pracy w wyniku zmniejszenia zatrudnienia), gdyż to

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w 2000 r., nie musiało jednak następować

dopiero po wejściu w życie ustawy, to jest po dniu 27 października 2000 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. wyrokiem z dnia

9 maja 2003 r. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając ustalenia i wnioski

Sądu pierwszej instancji.

Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła kasacją zarzucając naruszenie

prawa materialnego – art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. W kasacji

podniesiono, że skoro wyżej wymieniona ustawa weszła w życie z dniem 27

października 2000 r., to mimo zapisu zakreślającego ramy czasowe zwolnień

pracowników z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przepisy ustawy nie mogły

dotyczyć pracowników, z którymi rozwiązano umowy o pracę przed dniem wejścia

w życie ustawy, a zatem powód (z którym stosunek pracy rozwiązany został z

dniem 30 czerwca 2000 r., zaś ustawa weszła w życie z dniem 27 października

2000 r.), nie mógł nabyć prawa do wyższej , przewidzianej tą ustawą odprawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja okazała się uzasadniona. Kwestia objęcia prawem do jednorazowej

odprawy, określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. pracowników, z

którymi rozwiązano umowy o pracę w roku 2000, jednakże przed dniem wejścia w

życie wyżej wymienionej ustawy była przedmiotem rozstrzygnięcia zagadnienia

prawnego; w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004

r., III PZP 11/03 Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do jednorazowej odprawy

pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. przysługuje

tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po dniu

wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zauważył, że

za ewentualnym przyjęciem tezy, iż jednorazowa odprawa przewidziana w art. 48

ustawy przysługuje każdemu pracownikowi zwolnionemu z pracy w 2000 r.

przemawiają wyłącznie argumenty językowe. Jednocześnie jednak należy mieć na

względzie, że art. 83 tej ustawy jednoznacznie stanowi, że ustawa wchodzi w życie

po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (poza wyjątkami nie dotyczącymi jednak

przepisu art. 48), a odmiennego stanowiska nie można wyprowadzić z przepisu art.

3 k.c., który dotyczy sytuacji, w których ustawa określa w przepisach przejściowych

datę jej wejścia w życie wcześniejszą niż data opublikowania aktu prawnego w

Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, albo nie określa jej w ogóle. Należy przy

tym zauważyć, że w art. 48 i 49 ustawy chodzi nie tyle o czas przeszły, ile o tryb

dokonany. Zauważył też Sąd Najwyższy pewną niekonsekwencję ustawodawcy w

zakresie form gramatycznych i poprawności merytorycznej i formalnej w

redagowaniu przepisów rozdziału 8, co nie pozwala z pełnym zaufaniem odnieść

się do rezultatów wykładni tylko językowej. Natomiast nie ulega wątpliwości, że

uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się z komercjalizacją i

restrukturyzacją PKP, przeto nie mogą przypadać na czas poprzedzający te

procesy ani też po ich zakończeniu. Przepis art. 3 ustawy zakreśla termin

komercjalizacji PKP (do 27 stycznia 2001 r.), po komercjalizacji następuje etap

restrukturyzacji (organizacyjnej, finansowej, majątkowej i zatrudnienia), przy czym

restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu spółek pracowniczych

(art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia działalności w zakresie zarządzania

liniami kolejowymi (art. 15) ma być przeprowadzona w terminie 6 miesięcy od jej

wpisu do rejestru handlowego (art. 16), restrukturyzacja majątkowa następuje z

dniem wejścia w życie ustawy (art. 34 ust. 1). Zdaniem Sądu Najwyższego, jeżeli

powyższe działania mają nastąpić po wejściu w życie ustawy, brak jest podstaw do

przyjęcia, aby funkcjonalnie z nimi związana restrukturyzacja zatrudnienia mogła je

poprzedzać. Restrukturyzacja zatrudnienia nie może być oderwana od celów

ustawy, a brak jest podstaw do uznania, aby celem regulacji rozdziału 8 ustawy

było

zagwarantowanie

takich

samych

uprawnień

wszystkim

pracownikom

zwalnianym z PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy i wyrównanie poziomu

osłon

finansowych

dla

pracowników

zwalnianych

w

różnych

okresach

restrukturyzacji.

Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed

wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r., a zatem bez związku z

komercjalizacją

i

prywatyzacją,

a

uprawnienia

zwalnianych

pracowników

kształtowały postanowienia kolejnych paktów gwarancji pracowniczych, czyniąc to

korzystniej od przepisów powszechnie obowiązujących. Ostatni pakt z 19 marca

1998 r. obowiązywał do dnia 26 października 2000 r. tj. do dnia poprzedzającego

wejście w życie ustawy, a przepisy tej ustawy zastępują jego postanowienia w

przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń dla pracowników

zwolnionych z przyczyn dotyczących pracodawcy, co „stanowi istotny argument

przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej’”. Zwrócił też

uwagę Sąd Najwyższy, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że pracownikom,

którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy, nie przysługuje odprawa na

podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, „ani żadne inne

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy”. Przyjęcie zatem wcześniejszego prawa do odprawy niż data wejścia w życie

ustawy (27 października 2000 r.) spowodowałoby niczym nieusprawiedliwione

uprzywilejowanie pracowników, którzy zostali zwolnieni pomiędzy 1 stycznia a 26

października 2000 r. i otrzymali odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych, jak i na podstawie ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a

jednocześnie do dyskryminacji pracowników zwolnionych po dniu 26 października

2000 r. (pozbawionych przez przepis art. 50 ust. 3 ustawy rekompensat i odpraw z

PUZP i z ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i pracowników zwolnionych przed

1 stycznia 2000 r.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 k.p.c. orzekł jak

w sentencji wyroku.