I PK 368/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 368/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 czerwca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący)

SSN Andrzej Wasilewski

SSN Kazimierz Jaśkowski (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z powództwa R. P.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Spółce Akcyjnej Oddziałowi Gospodarki

Mieszkaniowej Zakładowi w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 16 czerwca 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w P.

z dnia 4 kwietnia 2003 r., sygn. akt VI Pa …/03,

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w W. z

dnia 24 lutego 2003 r., sygn. akt IV P …/03 i oddala powództwo

oraz odstępuje od obciążenia powoda kosztami postępowania.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2003 r. , IV Pa …/03, Sąd Okręgowy – Sąd

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. oddalił apelację pozwanych Polskich Kolei

Państwowych Oddziału Gospodarki Mieszkaniowej Zakładu w P. od wyroku Sądu

Rejonowego – Sądu Pracy w W., który w sprawie z powództwa R. P. zasądził od

strony pozwanej na jego rzecz kwotę 14 356,80 zł. z ustawowymi odsetkami

tytułem odprawy wynikającej z przepisu art. 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

„Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.) i oddalił powództwo w

pozostałej części. Rozstrzygnięcie zapadło po ustaleniu, że powód był zatrudniony

przez stronę pozwaną a jego stosunek pracy uległ rozwiązaniu w dniu 31 maja

2000 r. z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Sąd pierwszej instancji uznał, że

skoro ustawa z dnia 8 września 2000 r. objęła swoją regulacją pracowników

zwalnianych w latach 2000-2002, to powód, jako zwolniony w tym przedziale

czasowym, jest uprawniony do odprawy, o jakiej mowa w art. 48 tej ustawy, mimo

że ustawa ta weszła w życie z dniem 27 października 2000 r. Pogląd ten podzielił

Sąd drugiej instancji.

Kasację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany, który zarzucił

naruszenie art. 48 i 49 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. przez błędną ich

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Skarżący podniósł, że stosunek pracy

powoda został rozwiązany przed wejściem w życie ustawy (czyli przed 27

października 2000 r.), ta zaś jest adresowana wyraźnie do pracowników PKP i nie

ma zastosowania do powoda, który w tej dacie nie posiadał już tego statusu. W

kasacji wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz

zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu według norm

przepisanych za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego

wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja jest zasadna.

Kwestia objęcia prawem do jednorazowej odprawy, określonej w art. 48 i 49

ustawy z dnia 8 września 2000 r. pracowników, z którymi rozwiązano umowy o

pracę w roku 2000, jednakże przed dniem wejścia w życie wyżej wymienionej

ustawy była przedmiotem rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego. W uchwale

siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r., III PZP 11/03

(OSNP 2004, z. 9, poz. 150) Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do jednorazowej

odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r.

przysługuje tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

po dniu wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy

zauważył, że za ewentualnym przyjęciem tezy, iż jednorazowa odprawa

przewidziana w art. 48 ustawy przysługuje każdemu pracownikowi zwolnionemu z

pracy w 2000 r. przemawiają wyłącznie argumenty językowe. Jednocześnie jednak

należy mieć na względzie, że art. 83 tej ustawy jednoznacznie stanowi, że ustawa

wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (poza wyjątkami nie

dotyczącymi jednak przepisu art. 48), a odmiennego stanowiska nie można

wyprowadzić z przepisu art. 3 k.c., który dotyczy sytuacji, w których ustawa określa

w przepisach przejściowych datę jej wejścia w życie wcześniejszą niż data

opublikowania aktu prawnego w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, albo nie

określa jej w ogóle. Należy przy tym zauważyć, że w art. 48 i 49 ustawy chodzi nie

tyle o czas przeszły, ile o tryb dokonany. Zauważył też Sąd Najwyższy pewną

niekonsekwencję ustawodawcy w zakresie form gramatycznych i poprawności

merytorycznej i formalnej w redagowaniu przepisów rozdziału 8, co nie pozwala z

pełnym zaufaniem odnieść się do rezultatów wykładni tylko językowej. Natomiast

nie ulega wątpliwości, że uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się

z komercjalizacją i restrukturyzacją PKP, przeto nie mogą przypadać na czas

poprzedzający te procesy ani też po ich zakończeniu. Przepis art. 3 ustawy

zakreśla termin komercjalizacji PKP (do 27 stycznia 2001 r.), po komercjalizacji

następuje

etap

restrukturyzacji

(organizacyjnej,

finansowej,

majątkowej

i

zatrudnienia), przy czym restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu

spółek pracowniczych (art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia działalności w

zakresie zarządzania liniami kolejowymi (art. 15) ma być przeprowadzona w

terminie 6 miesięcy od jej wpisu do rejestru handlowego (art. 16), restrukturyzacja

majątkowa następuje z dniem wejścia w życie ustawy (art. 34 ust. 1). Zdaniem

Sądu Najwyższego, jeżeli powyższe działania mają nastąpić po wejściu w życie

ustawy, brak jest podstaw do przyjęcia, aby funkcjonalnie z nimi związana

restrukturyzacja zatrudnienia mogła je poprzedzać. Restrukturyzacja zatrudnienia

nie może być oderwana od celów ustawy, a brak jest podstaw do uznania, aby

celem regulacji rozdziału 8 ustawy było zagwarantowanie takich samych uprawnień

wszystkim pracownikom zwalnianym z PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy i

wyrównanie poziomu osłon finansowych dla pracowników zwalnianych w różnych

okresach restrukturyzacji.

Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed

wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r., a zatem bez związku z

komercjalizacją

i

prywatyzacją,

a

uprawnienia

zwalnianych

pracowników

kształtowały postanowienia kolejnych paktów gwarancji pracowniczych, czyniąc to

korzystniej od przepisów powszechnie obowiązujących. Ostatni pakt z 19 marca

1998 r. obowiązywał do dnia 26 października 2000 r. tj. do dnia poprzedzającego

wejście w życie ustawy, a przepisy tej ustawy zastępują jego postanowienia w

przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń dla pracowników

zwolnionych z przyczyn dotyczących pracodawcy, co „stanowi istotny argument

przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej’”. Zwrócił też

uwagę Sąd Najwyższy, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że pracownikom,

którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy, nie przysługuje odprawa na

podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, „ani żadne inne

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy”. Przyjęcie zatem wcześniejszego prawa do odprawy niż data wejścia w życie

ustawy (27 października 2000 r.) spowodowałoby niczym nieusprawiedliwione

uprzywilejowanie pracowników, którzy zostali zwolnieni pomiędzy 1 stycznia a 26

października 2000 r. i otrzymali odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych, jak i na podstawie ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a

jednocześnie do dyskryminacji pracowników zwolnionych po dniu 26 października

2000 r. (pozbawionych przez przepis art. 50 ust. 3 ustawy rekompensat i odpraw z

PUZP i z ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i pracowników zwolnionych przed

1 stycznia 2000 r.

Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela te poglądy.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 k.p.c. zmienił

zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu pierwszej instancji i oddalił

powództwo.

O kosztach rozstrzygnięto na podstawie art. 102 k.p.c.