I PK 308/02 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 308/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 27 maja 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Roman Kuczyński (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Jerzy Kuźniar

SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

Protokolant Halina Kurek

w sprawie z powództwa Z. A.

przeciwko PKP SA w Warszawie Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w G. w

likwidacji

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 27 maja 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w G.

z dnia 14 maja 2002 r.,

zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w Malborku z dnia 25 marca 2002 r., w

ten sposób, że oddala powództwo i nie obciąża powoda

kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 marca 2002 r. r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w M.

zasądził od Polskich Kolei Państwowych S.A. – Zakładu Infrastruktury Kolejowej w

G. w likwidacji na rzecz powoda Z. A. kwotę 13.982,64 zł tytułem różnicy pomiędzy

wypłaconą mu kwotą 16.017,36 zł, stanowiącą sumę odprawy pieniężnej

przysługującej na podstawie przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z

1990 r., Nr 4, poz. 19 ze zm.) i rekompensaty wynikającej z postanowień Paktu

Gwarancji

Pracowniczych

w

okresie

drugiego

etapu

restrukturyzacji

przedsiębiorstwa państwowego PKP – a kwotą 20.000 zł, wynikającą z przepisu art.

49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948

ze zm.). Sąd Rejonowy ustalił, że strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę

o pracę ze skutkiem na dzień 31 sierpnia 2000 r. z przyczyn dotyczących zakładu

pracy. Ze względu na treść przepisu art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r.,

według której odprawa przysługuje pracownikowi, z którym w latach 2000-2002

został rozwiązany stosunek pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, Sąd

pierwszej instancji uznał, że powód spełnia warunki do otrzymania odprawy w

kwocie 30.000 zł (pomniejszonej o wypłaty dokonane w oparciu o inne podstawy

prawne, lecz z tej samej przyczyny – rozwiązania stosunku pracy w wyniku

zmniejszenia zatrudnienia), gdyż to rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w 2000

r., nie musiało jednak następować dopiero po wejściu w życie ustawy, to jest po

dniu 27 października 2000 r.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z dnia

14 maja 2002 r. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając ustalenia i wnioski

Sądu pierwszej instancji.

Powyższy wyrok strona pozwana zaskarżyła kasacją zarzucając naruszenie

prawa materialnego – art. 48, art. 49 i 83 ustawy z dnia 8 września 2000 r. oraz art.

3 k.c. W kasacji podniesiono, że skoro wyżej wymieniona ustawa weszła w życie z

dniem 27 października 2000 r., to mimo zapisu zakreślającego ramy czasowe

zwolnień pracowników z przyczyn dotyczących zakładu pracy, przepisy ustawy nie

mogły dotyczyć pracowników, z którymi rozwiązano umowy o pracę przed dniem

wejścia w życie ustawy, a zatem powód, (z którym stosunek pracy rozwiązany

został z dniem 31 sierpnia 2000 r., zaś ustawa weszła w życie z dniem 27

października 2000 r.), nie mógł nabyć prawa do wyższej, przewidzianej tą ustawą

odprawy.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja okazała się uzasadniona. Kwestia objęcia prawem do jednorazowej

odprawy, określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. pracowników, z

którymi rozwiązano umowy o pracę w roku 2000, jednakże przed dniem wejścia w

życie wyżej wymienionej ustawy była przedmiotem rozstrzygnięcia zagadnienia

prawnego; w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004

r., III PZP 11/03 Sąd Najwyższy stwierdził, że prawo do jednorazowej odprawy

pieniężnej określonej w art. 48 i 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. przysługuje

tylko tym pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po dniu

wejścia ustawy w życie. W uzasadnieniu tej uchwały Sąd Najwyższy zauważył, że

za ewentualnym przyjęciem tezy, iż jednorazowa odprawa przewidziana w art. 48

ustawy przysługuje każdemu pracownikowi zwolnionemu z pracy w 2000 r.

przemawiają wyłącznie argumenty językowe. Jednocześnie jednak należy mieć na

względzie, że art. 83 tej ustawy jednoznacznie stanowi, że ustawa wchodzi w życie

po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia (poza wyjątkami nie dotyczącymi jednak

przepisu art. 48), a odmiennego stanowiska nie można wyprowadzić z przepisu art.

3 k.c., który dotyczy sytuacji, w których ustawa określa w przepisach przejściowych

datę jej wejścia w życie wcześniejszą niż data opublikowania aktu prawnego w

Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim, albo nie określa jej w ogóle. Należy przy

tym zauważyć, że w art. 48 i 49 ustawy chodzi nie tyle o czas przeszły, ile o tryb

dokonany. Zauważył też Sąd Najwyższy pewną niekonsekwencję ustawodawcy w

zakresie form gramatycznych i poprawności merytorycznej i formalnej w

redagowaniu przepisów rozdziału 8, co nie pozwala z pełnym zaufaniem odnieść

się do rezultatów wykładni tylko językowej. Natomiast nie ulega wątpliwości, że

uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się z komercjalizacją i

restrukturyzacją PKP, przeto nie mogą przypadać na czas poprzedzający te

procesy ani też po ich zakończeniu. Przepis art. 3 ustawy zakreśla termin

komercjalizacji PKP (do 27 stycznia 2001 r.), po komercjalizacji następuje etap

restrukturyzacji (organizacyjnej, finansowej, majątkowej i zatrudnienia), przy czym

restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu spółek pracowniczych

(art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia działalności w zakresie zarządzania

liniami kolejowymi (art. 15) ma być przeprowadzona w terminie 6 miesięcy od jej

wpisu do rejestru handlowego (art. 16), restrukturyzacja majątkowa następuje z

dniem wejścia w życie ustawy (art. 34 ust. 1). Zdaniem Sądu Najwyższego, jeżeli

powyższe działania mają nastąpić po wejściu w życie ustawy, brak jest podstaw do

przyjęcia, aby funkcjonalnie z nimi związana restrukturyzacja zatrudnienia mogła je

poprzedzać. Restrukturyzacja zatrudnienia nie może być oderwana od celów

ustawy, a brak jest podstaw do uznania, aby celem regulacji rozdziału 8 ustawy

było

zagwarantowanie

takich

samych

uprawnień

wszystkim

pracownikom

zwalnianym z PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy i wyrównanie poziomu

osłon

finansowych

dla

pracowników

zwalnianych

w

różnych

okresach

restrukturyzacji.

Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed

wejściem w życie ustawy z dnia 8 września 2000 r., a zatem bez związku z

komercjalizacją

i

prywatyzacją,

a

uprawnienia

zwalnianych

pracowników

kształtowały postanowienia kolejnych paktów gwarancji pracowniczych, czyniąc to

korzystniej od przepisów powszechnie obowiązujących. Ostatni pakt z 19 marca

1998 r. obowiązywał do dnia 26 października 2000 r. tj. do dnia poprzedzającego

wejście w życie ustawy, a przepisy tej ustawy zastępują jego postanowienia w

przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń dla pracowników

zwolnionych z przyczyn dotyczących pracodawcy, co „stanowi istotny argument

przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy „mocy wstecznej’”. Zwrócił też

uwagę Sąd Najwyższy, że przepis art. 50 ust. 3 ustawy stanowi, że pracownikom,

którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy, nie przysługuje odprawa na

podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, „ani żadne inne

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy”. Przyjęcie zatem wcześniejszego prawa do odprawy niż data wejścia w życie

ustawy (27 października 2000 r.) spowodowałoby niczym nieusprawiedliwione

uprzywilejowanie pracowników, którzy zostali zwolnieni pomiędzy 1 stycznia a 26

października 2000 r. i otrzymali odprawy z art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach

grupowych, jak i na podstawie ponadzakładowego układu zbiorowego pracy, a

jednocześnie do dyskryminacji pracowników zwolnionych po dniu 26 października

2000 r. (pozbawionych przez przepis art. 50 ust. 3 ustawy rekompensat i odpraw z

PUZP i z ustawy o zwolnieniach grupowych), jak i pracowników zwolnionych przed

1 stycznia 2000 r.

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy na podstawie art. 39315 k.p.c. orzekł jak

w sentencji wyroku.