I PK 304/03 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 304/03

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 lutego 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Andrzej Kijowski (przewodniczący)

SSN Katarzyna Gonera

SSN Roman Kuczyński (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z powództwa T. - Zakładu T. w W.

przeciwko S. S.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 17 lutego 2004 r.,

kasacji pozwanej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w [...]

z dnia 21 lutego 2003 r., sygn. akt III APa [...],

1. oddala kasację,

2. nie obciąża pozwanej kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód – T. Zakład T. w W. domagał się w pozwie zasądzenia od pozwanej

S. S. kwoty 113.100 zł tytułem naprawienia szkody powstałej w mieniu strony

powodowej, u której pozwana była zatrudniona na stanowisku kasjerki z

powierzeniem jej mienia z obowiązkiem wyliczenia się – a w którym to mieniu

powstała szkoda w wyniku napadu rabunkowego. Powód następnie cofnął pozew

do łącznej kwoty 67.860 zł i ostatecznie domagał się zasądzenia kwoty 45.240 zł.

Wyrokiem z dnia 20 maja 2002 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w W. umorzył postępowanie do kwoty 67.860 zł wobec cofnięcia

pozwu, natomiast oddalił powództwo w pozostałym zakresie. Sąd pierwszej

instancji ustalił, że dnia 8 sierpnia 2000 r. pozwana wraz z konwojentem i kierowcą

udała się do banku [...], gdzie zrealizowała dwa czeki na kwotę 112.585 zł i 8000 zł,

które to pieniądze były przeznaczone na pożyczki dla pracowników, po powrocie z

banku pieniądze umieszczone zostały w szufladzie biurka znajdującego się w

pokoju Nr [...], w którym pozwana pracowała wspólnie z księgową M. O.. Po ok. 20

minutach

od

przywiezienia

pieniędzy,

do

pokoju

tego

wtargnęło

trzech

zamaskowanych mężczyzn, którzy pozwaną i M. O. obezwładnili grożąc bronią

palną i używając kajdanek oraz taśmy klejącej, po czym zabrali z biurka pieniądze i

uciekli. Postępowanie karne związane z napadem rabunkowym umorzono wobec

niewykrycia sprawców. Ustalił też Sąd Okręgowy, że u strony powodowej była

ustalona od 10 lat praktyka, iż mimo istnienia pokoju kasowego o odpowiednich

zabezpieczeniach – pieniądze wypłacano w pokoju Nr [...], wobec czego Sąd

doszedł do przekonania, iż pozwanej nie obciąża odpowiedzialność materialna za

skutki kradzieży (art. 124 § 3 k.p.), ponieważ strona powodowa przez wiele lat

akceptowała wypłacanie uposażeń poza pomieszczeniem wyłącznie do tego

przeznaczonym, tj. kasą, a zatem szkoda powstała niezależnie od pozwanej, skoro

kradzieży dopuścili się nieznani sprawcy.

Rozpoznając apelację strony powodowej Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w [...] wyrokiem z dnia 21 lutego 2003 r. zmienił pkt II i III

wyroku Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę

22.260 zł, a w pozostałej części powództwo i apelację oddalił.

Sąd drugiej instancji podzielił stanowisko, że pracodawca nie wywiązał się z

ciążącej na nim powinności zwrócenia uwagi na zachowanie, które umożliwiło

powstanie szkody, jednakże zauważył, iż koncentrując się na kwestii przyczynienia

się pracodawcy do powstania szkody, Sąd Okręgowy pominął zupełnie zachowanie

pozwanej w dniu kradzieży i nie zwrócił uwagi na to, czy wypełniła ona ciążące na

niej obowiązki kasjerki określone dwoma zakresami czynności przy zachowaniu

nawet tego minimum ostrożności, które powinna zachować zważywszy, że

dysponowała dużą ilością pieniędzy, za nadzór których była odpowiedzialna

materialnie. Bezpośrednio bowiem w pokoju [...], w którym dokonano kradzieży

pieniędzy, znajdowała się kasetka trwale przymocowana do ściany (w szafie), a

więc istniała możliwość bezpiecznego schowania pieniędzy przez pozwaną po jej

powrocie z banku. Tymczasem pozwana schowała pieniądze do szuflady biurka,

które nie posiadało nawet kluczy. Tym samym pozwana swoim zachowaniem

ułatwiła dokonanie kradzieży niezależnie od tego, że miała przyzwolenie

przełożonych na dokonywanie wypłat poza kasą, posiadającą odpowiednie

urządzenia zabezpieczające przed kradzieżą. Takie zachowanie pozwanej

stanowiło naruszenie obowiązków pracowniczych – dbałości o mienie zakładu

pracy (art. 100 § 2 pkt 4 k.p.) i może być oceniane jako niczym nieusprawiedliwione

rażące niedbalstwo. Sąd Apelacyjny uznał zatem, że pozwana w połowie

przyczyniła się do powstania szkody i zasądził od niej na rzecz strony powodowej

kwotę 22.620 zł.

Powyższy wyrok pozwana zaskarżyła kasacją, zarzucając naruszenie prawa

materialnego – art. 124 § 3 k.p. i powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego

– wyrok z dnia 28 kwietnia 1997 r., I PKN 114/97 (OSNP 1998 r. nr 1, poz. 11),

według którego, jeżeli szkoda w mieniu powierzonym jest następstwem kradzieży,

tj. okoliczności niezależnej od pracownika odpowiedzialnego materialnie za

powierzone mienie, to jego odpowiedzialność za tę szkodę jest wyłączona.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja jest nieuzasadniona i podlega oddaleniu. Zaskarżony wyrok nie

narusza przepisu art. 124 § 3 k.p. a jego rozstrzygnięcie nie jest sprzeczne z

wskazanym w kasacji wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 28 kwietnia 1997 r., I

PKN 114/97 (OSNAPiUS 1998 r. nr 1, poz. 1), który zapadł w odmiennym stanie

faktycznym i nie stanowił stanowczego rozstrzygnięcia (wyrok sądu drugiej

instancji, akceptujący wyrok sądu rejonowego obciążający w całości pracownika

odpowiedzialnego materialnie za uszczerbek w mieniu pracodawcy spowodowany

kradzieżą, został uchylony). W motywach tego wyroku Sąd Najwyższy wyraźnie

stwierdził, że za sprawcę szkody może i powinna być uznana również strona

pozwana, z tym, że należy mieć na uwadze, że jej sprawstwo (zachowanie

wyrządzające szkodę) ma charakter szczególny, polegający na zaniechaniu działań

(naruszeniu

obowiązków

pracowniczych),

które

uniemożliwiłyby

dokonanie

kradzieży i których podejmowanie jest przewidziane w repertuarze środków

zabezpieczających określonych w wewnętrznych regulacjach pracodawcy. Przez

użyte w art. 124 § 3 k.p. wyrażenie „przyczyny niezależne od pracownika” należy

rozumieć także takie, które tylko w części (zwłaszcza gdy są to przyczyny główne)

są przyczynami niezależnymi od pracownika i powodują powstanie szkody w

mieniu powierzonym: „Przepis art. 124 § 3 k.p. nie zastrzega bowiem, że reżim

odpowiedzialności za mienie powierzone wyłączony jest w odniesieniu do danego

pracownika tylko wtedy, gdy wykaże on, że szkoda powstała wyłącznie z przyczyn

od niego niezależnych (...). Wyłączenie stosowania w danym przypadku reżimu

odpowiedzialności za mienie powierzone z tego powodu, iż szkoda powstała z

„przyczyn niezależnych” od pracownika nie musi prowadzić do konkluzji, że

pracownik w ogóle zostaje uwolniony od ponoszenia odpowiedzialności materialnej

za szkodę”. Także w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1998 r., I PKN

129/98 (OSNAPiUS 1999, nr 14, poz. 358) i z dnia 9 maja 2000 r., I PKN 621/99

(OSNAPiUS 2001, nr 20, poz. 612) wypowiedziany został pogląd, że „kradzież

powierzonego mienia jest, co do zasady, okolicznością od pracownika niezależną,

nie znaczy to jednak, że w takich razach nie ponosi on odpowiedzialności za

szkodę w ogóle. Dla ustalenia obowiązku odszkodowawczego istotne jest bowiem

czy i w jakim zakresie powstanie szkody – kradzież mienia – było przez niego

zawinione”. Pracownik zatem ponosi odpowiedzialność za szkodę w mieniu

powierzonym z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się powstałą wskutek

kradzieży przez nieznanych sprawców w takim zakresie, w jakim można mu

zarzucić niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązku pieczy. Podzielając

powyższe poglądy Sąd Najwyższy zauważa nadto, że kasacja nie zawiera zarzutu

naruszenia przepisów postępowania, co skutkuje związanie Sądu Najwyższego

ustalonym w sprawie stanem faktycznym (art. 39311 § 2 k.p.c.). Z ustaleń tych, na

co słusznie zwrócił uwagę Sąd drugiej instancji wynika, że pozwana zaniedbała

swoje obowiązki wynikające z zakresów czynności (k. 7 i 8 akt) i nie zachowała

minimum ostrożności, nie skorzystała z możliwości schowania pieniędzy w kasetce

trwale przymocowanej do ściany w szafie pokoju [...] a włożyła je do szuflady

biurka, nie posiadającej nawet klucza. Jest oczywistym, że kwota pieniędzy

pobrana z banku na pożyczki nie miała być wypłacona jednorazowo jednej osobie,

czyli pozwana mogła pobraną kwotę trzymać w zamkniętej kasetce i otwierać ją w

razie zgłoszenia się osoby uprawnionej do pożyczki. Usiłowanie odebrania jej

klucza od kasetki i próba jej otwarcia przez napastników niewątpliwie wydłużyłaby

czas napadu, podczas gdy złożenie pieniędzy w niezamykalnej szufladzie biurka

ułatwiło napastnikom zagarnięcie gotówki. Wyrazem przyjęcia przyczynienia się

pozwanej do szkody w mieniu pracodawcy było też ograniczenie wypłaty

odszkodowania przez firmę ubezpieczeniową i okoliczność ta musi być oceniana

jako przyczynienie się pozwanej do powstania szkody, zgodzić się też należy z

oceną Sądu drugiej instancji co do przyczynienia się pozwanej w 50% (odnośnie do

kwoty nie pokrytej przez ubezpieczenie, ponieważ w stosunku do całej szkody

spowodowanej kradzieżą przyczynienie się pozwanej wynosi 20%).

W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy nie znalazł usprawiedliwionych podstaw

do uwzględnienia kasacji i w oparciu o art. 39312 k.p.c. orzekł jak w sentencji

wyroku.