I PK 300/02 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 300/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 sierpnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Zbigniew Hajn (przewodniczący)

SSN Józef Iwulski

SSN Andrzej Wróbel (sprawozdawca)

Protokolant Anna Pęśko

w sprawie z powództwa G. B.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym Spółce Akcyjnej Dyrekcji Przewozów

Pasażerskich w Warszawie Zakładowi w L.

o odprawę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 25 sierpnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Z. z dnia

18 kwietnia 2002 r.,

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w Z. z dnia 31 grudnia 2001 r., i oddala

powództwo, nie obciążając powódki kosztami postępowania.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 31

grudnia 2001 r. zasądził od strony pozwanej – Polskich Kolei Państwowych S.A. –

Dyrekcji Przewozów Pasażerskich w Warszawie Zakładu Przewozów Pasażerskich

w L. na rzecz powódki – G. B. kwotę 20.008,32 zł z 30% w stosunku rocznym od

24 kwietnia 2001 r., do 14 grudnia 2001 r., z 20% w stosunku rocznym od 15

grudnia 2001 r. do dnia zapłaty z zastrzeżeniem ewentualnej zmiany stopy

procentowej odsetek ustawowych. Następnie, w wyniku apelacji strony pozwanej

od powyższego wyroku, Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Z. wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2002 r.

oddalił apelację podzielając w całości

poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne oraz

kwalifikację

prawną.

W kasacji od powyższego wyroku Sądu Okręgowego strona pozwana

zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 49 ust. 1 i 2 w

związku z art. 48 i w związku z art. 83 ustawy z 8 września 2000 r. oraz w związku

z art. 3 k.c. przez przyjęcie, że przepisy ustawy, „uchwalonej 8 września 2000 r. i

ogłoszonej w dniu 12 października 2000 r. obowiązywały już w dniu 31 stycznia

2000 r., czyli w dacie rozwiązania z powódką umowy o pracę”, stanowiąc podstawę

do przyznania jej spornej odprawy. Na tej podstawie wniosła o zmianę

zaskarżonego wyroku w całości przez oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów

postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu kasacji podniesiono w

szczególności, że - według art. 83 ustawy wchodzi ona w życie po upływie 14 dni

od dnia jej ogłoszenia, tj. od 12 października 2000 r., za wyjątkiem przepisów

rozdziału 7, art. 65-67, art. 69 pkt 9,10 i 21, art. 70, art. 71 i art. 74, które wchodzą

w życie w terminie późniejszym. Żaden z przepisów ustawy nie uzyskał mocy

wstecznej. Celem ustawy,

jak

wynika

z jej tytułu,

jest

komercjalizacja,

restrukturyzacja i prywatyzacja przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe”. Chodzi więc o działanie na przyszłość, gdyż komercjalizacja miała się

rozpocząć po wejściu ustawy w życie. Dopiero po komercjalizacji następować miała

restrukturyzacja skomercjalizowanego przedsiębiorstwa, czyli Spółki Akcyjnej, a w

jej ramach restrukturyzacja zatrudnienia. To celom restrukturyzacji zatrudnienia

miała służyć jednorazowa odprawa pieniężna. Przeciwko wstecznemu działaniu

ustawy przemawia też jej systematyka. Uprawnienie do odprawy „usytuowane jest”

w

rozdziale

8,

zatytułowanym

„Restrukturyzacja

zatrudnienia”,

która

jest

prowadzona w ramach ogólnej restrukturyzacji PKP, a ten etap następuje dopiero

po skomercjalizowaniu przedsiębiorstwa. Nie uzasadnia wstecznego działania

ustawy

również brzmienie

jej

przepisów. Warunkiem

nabycia

prawa

do

jednorazowej odprawy jest brak uprawnienia do urlopu kolejowego. Przed wejściem

w życie ustawy żadnemu pracownikowi urlop taki nie przysługiwał. I choć art. 51

ust. 1 ustawy odwołuje się do lat „2000-2001”, jest oczywiste, że wstecznego urlopu

udzielić nie sposób. Nadto, ustawa nie zawiera przepisów, które przewidywałyby

możliwość zaliczenia na poczet jednorazowej odprawy z art. 48 kwot wcześniej

pobranych tytułem odprawy z ustawy o zwolnieniach grupowych i rekompensaty z

Paktu gwarancji pracowniczych z 19 marca 1998 r., obowiązującego w PKP do 26

października 2000 r.

Postanowieniem z dnia 29 lipca 2003 r., sygn. akt I PK 300/02 Sąd

Najwyższy odroczył wydanie orzeczenia i przekazał powiększonemu składowi Sądu

Najwyższego do rozstrzygnięcia następujące zagadnienie prawne: "Czy prawo do

jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art. 48 oraz 49 ust. 1 i 2 ustawy z

dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. Nr 84, poz. 948

ze zm.) przysługuje pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło

w okresie od dnia 1 stycznia 2000 r. do dnia wejścia w życie tej ustawy ?"

Sąd Najwyższy – Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 14 stycznia 2004 r., sygn. akt III PZP 11/03 podjął uchwałę o

treści: prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej określonej w art. 48 i art. 49

ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa

państwowego "Polskie Koleje Państwowe” (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.)

przysługuje tylko pracownikom, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło po

dniu wejścia ustawy w życie.

W przedmiotowej sprawie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że kasacja oparta jest wyłącznie na zarzutach

naruszenia prawa materialnego, zaś Sąd Najwyższy zgodnie z art. 393 11 § 1 i 2

k.p.c. rozpoznaje sprawę w granicach zaskarżenia kasacją oraz jej podstaw przy

czym związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia.

Stosownie do uchwały składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14

stycznia 2004 r. (III PZP 11/03 – opublikowanej: OSNAPiUS z 2004 r. nr 9 poz.

150) należy mieć na uwadze i to, że ustawa ta ogłoszona została w Dzienniku

Ustaw z dnia 12 października 2000 r. i weszła w życie z dniem 27 października

2000 r. (art. 83 tej ustawy).

Uchwała składu siedmiu sędziów zawierająca odpowiedź na pytanie prawne

jest wiążąca w danej sprawie, ponadto rozstrzygnięte uchwałą zagadnienie prawne,

ma służyć przede wszystkim ujednoliceniu orzecznictwa, w wypadkach gdy składy

zwykle podejmują odmienne orzeczenia w analogicznych stanach faktycznych.

W rozpoznawanej sprawie jest poza sporem, że strona pozwana rozwiązała

z powódką umowę o pracę na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia

1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn

dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (jednolity tekst: Dz. U.

z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.) z dniem 31 stycznia 2000 r., czyli przed datą

wejścia w życie ustawy o komercjalizacji PKP.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 k.p.c.

orzekł jak w sentencji.