I PK 290/02 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 2 września 2003 r.

I PK 290/02

Przepis art. 5 ustawy z dnia 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (Dz.U. Nr 26, poz. 306 ze zm.) ma charakter ściśle bezwzględnie obowiązujący i poza przewidzianymi w nim wyjątkami, dopuszcza przyznanie pracownikowi jedynie wynagrodzenia miesięcznego. Dostosowanie treści stosunku pracy do warunków określonych w tej normie prawnej nie wymaga wypowiedzenia zmieniającego.

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza, Sędziowie SN: Krystyna

Bednarczyk, Zbigniew Hajn (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2003 r.

sprawy z powództwa Anny D. przeciwko Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w O. o wynagrodzenie, na skutek kasacji powódki od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2002 r. [...]

o d d a l i ł kasację.

Uzasadnienie

Powódka Anna D. wniosła o zasądzenie od Wojewódzkiej Stacji Pogotowia

Ratunkowego w O. kwoty 14.439, 60 zł. tytułem należnego dodatku stażowego i dodatku funkcyjnego z ustawowymi odsetkami od kwoty 1.604, 40 zł. od pierwszego

dnia każdego miesiąca następującego od lipca 2000 r. do marca 2001 r. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa prawnego. W uzasadnieniu pozwu podała, że 31 sierpnia

1998 r. została zatrudniona u pozwanej na stanowisku dyrektora na podstawie powołania. Pismem z 29 sierpnia 2000 r. ustalono jej nową stawkę wynagrodzenia miesięcznego (zasadniczego) z mocą obowiązującą od 1 czerwca 2000 r. Od tego czasu

(od 1 czerwca 2000 r.) zaprzestano wypłacać jej wskazane w pozwie dodatki. Pracodawca nie dokonał jednak wypowiedzenia warunków pracy i płacy, czym naruszył

art. 42 k.p.

Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z 24 października 2001 r. [...] powództwo

oddalił. Sąd ten ustalił, że powódka była zatrudniona w Wojewódzkiej Stacji Pogotowia Ratunkowego w O. w okresie od 2 stycznia 1996 r. do 11 października 1998 r. na

stanowisku asystenta - lekarza zespołów wyjazdowych w pełnym wymiarze czasu

pracy na czas nieokreślony. Od 12 października 1998 r. do 30 grudnia 1998 r. pełniła

obowiązki dyrektora. Jej wynagrodzenie, dotychczas określone według XIII kategorii

zaszeregowania - 1.060 zł wraz z dodatkiem stażowym w wysokości 18%, zostało

podwyższone do wynagrodzenia obliczonego według XXI kategorii zaszeregowania 1.100 zł wraz z 45% dodatkiem funkcyjnym i dodatkiem za wysługę lat. Dnia 30 października 1998 r. wynagrodzenie powódki uległo zmianie. Kategoria zaszeregowania

została podniesiona do XXII, a dodatek funkcyjny do 50% wynagrodzenia zasadniczego wraz z dodatkiem za wysługę lat. Jej wynagrodzenie miesięczne w tym okresie wynosiło 3.948 zł. Powódka otrzymywała również premię. Aktem powołania z 31

grudnia 1998 r. Wojewoda O. powołał powódkę na stanowisko dyrektora pozwanego

zakładu. Warunki jej wynagrodzenia pozostały bez zmian. Dnia 29 sierpnia 2000 r.

Marszałek Województwa W.-M. - działając na podstawie uchwały Zarządu Województwa z 21 sierpnia 2000 r. - ustalił z mocą od 1 czerwca 2000 r. jej wynagrodzenie na 4021 zł. Kwota ta była wyższa od wynagrodzenia powódki przed zmianą. Powódka została poinformowana przez pracowników pozwanej, że nie będzie jej wypłacany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż Wojewoda ustalił jedno wynagrodzenie obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Powódka w czasie trwania stosunku pracy nie dochodziła wypłaty dodatków. Dnia 13 listopada 2000 r. Marszałek Województwa W.-M. (działając na podstawie uchwały Zarządu Województwa)

odwołał powódkę ze stanowiska dyrektora, informując ją jednocześnie, że jest to

równoznaczne z wypowiedzeniem stosunku pracy, upływającym 28 lutego 2001 r.

Sąd Rejonowy stwierdził w szczególności, że ustawa z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi posługuje się pojęciem „wynagrodzenie miesięczne” i nie przesądza, jakie składniki wynagrodzenia

powinien otrzymywać pracownik. Ustala ona jedynie, że maksymalna wysokość wynagrodzenia miesięcznego nie może - w przypadku powódki - przekraczać czterokrotności przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (art. 8). Pojęcie „wynagrodzenie miesięczne” nie jest równoznaczne z pojęciem „wynagrodzenie zasadnicze”, którego ustawa nie używa. Od momentu, gdy powódka została zatrudniona na podstawie powołania Marszałek Województwa miał prawo do ustalania wysokości jej wyna-

grodzenia. Skoro zatem nie wskazał on w oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r., że powódka ma prawo do dodatków, to nie może ona ich żądać, tym bardziej, że wynagrodzenie po zmianie nie zostało obniżone, lecz uległo podwyższeniu. Do powódki

nie stosuje się przepisów o wypowiadaniu warunków pracy lub płacy (art. 42 k.p.)

ponieważ naruszałoby to istotę powołania.

W apelacji od powyższego wyroku powódka wnosiła o zmianę wyroku i zasądzenie na jej rzecz dochodzonych należności. W uzasadnieniu podniosła, że do dnia

otrzymania oświadczenia woli z 29 sierpnia 2000 r. jej wynagrodzenie składało się z

wynagrodzenia zasadniczego oraz z dwóch dodatków. Pozwany pracodawca określił

składniki tego wynagrodzenia jako wynagrodzenie miesięczne i dodatki do niego. W

oświadczeniu z 29 sierpnia 2000 r. zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia.

Nie złożono jej natomiast oświadczenia woli o pozbawieniu jej dodatków funkcyjnego

i za wysługę lat.

Wyrokiem z 22 stycznia 2002 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie oddalił apelację.

Sąd ten stwierdził, że ustawa 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących

niektórymi podmiotami prawnymi nie wskazuje, czy wynagrodzenie miesięczne, o

którym stanowi jej art. 8, musi być określone w postaci jednej kwoty obejmującej

wszelkie dodatki, czy też może być wynagrodzeniem wieloskładnikowym. Istotne

jest, by nie przekroczyło ono ustalonego pułapu. Wskazuje na to wyraźnie art. 5 tej

ustawy, zgodnie z którym osobom nią objętym przysługuje wyłącznie wynagrodzenie

miesięczne. Uzupełnieniem tego uregulowania jest art. 7 wymienionej ustawy, zgodnie z którym osobom objętym jej zakresem nie przysługuje prowizja z zysku, nagroda

z zakładowego funduszu nagród oraz roszczenie z tytułu udziału w zysku lub nadwyżce bilansowej. Natomiast art. 11 powyższej ustawy zawiera katalog świadczeń z

tytułu zatrudnienia, w tym: bytowe, socjalne, komunikacyjne i ubezpieczenia majątkowe, a także osobowe oraz określa ich maksymalną wysokość. Świadczenia te

zgodnie z art. 5 ust. 2 ustawy mogą być przyznane pracownikom określonej kategorii. Uregulowania te jednoznacznie wskazują, że celem ustawy jest chęć wyeliminowania wygórowanych, a przez to niesprawiedliwych i nieproporcjonalnych wynagrodzeń osób zatrudnionych w szeroko pojętym sektorze publicznym. Biorąc pod uwagę

te okoliczności, a szczególnie cel ustawy, Sąd Okręgowy stwierdził, że wynagrodzenie miesięczne powódki zostało ustalone w postaci jednoskładnikowej. Wysokość jej

wynagrodzenia, po przyjęciu przez Zarząd Województwa W.-M. uchwały ustalającej

jego wysokość na poziomie wyższym niż suma dotychczasowych jego składników,

jednoznacznie wskazuje, że intencją Marszałka Województwa nie było utrzymanie

wynagrodzenia w postaci wieloskładnikowej. Przyjęcie poglądu zaprezentowanego w

apelacji, że oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniało tylko jeden składnik

wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy, co jest niedopuszczalne.

W kasacji powódka zaskarżyła w całości wyrok Sądu Okręgowego i zarzuciła

mu naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 233 § 1 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę dowodów polegającą na przyjęciu, że jej wynagrodzenie składało się z wynagrodzenia miesięcznego,

podczas gdy składało się ono z wynagrodzenia miesięcznego oraz dodatków stażowego i funkcyjnego, a także art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., poprzez nieustosunkowanie się w uzasadnieniu orzeczenia do zarzutów dotyczących ustalenia,

że powódka otrzymywała wynagrodzenie miesięczne wraz z wymienionymi dodatkami, a nie wynagrodzenie zasadnicze z tymi dodatkami. Ponadto powódka zarzuciła

naruszenie prawa materialnego, tj. art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z art. 69 i 70

k.p. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że pozwany mógł

jednostronnie zmienić składniki wynagrodzenia powódki, pozbawiając ją dodatku

funkcyjnego i stażowego; art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p., poprzez błędną wykładnię oświadczenia woli pozwanego, w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., polegającą na

przyjęciu, że składnikiem wynagrodzenia powódki było wynagrodzenie zasadnicze a

nie miesięczne, a także art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi, poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że wynagrodzenie powódki określono zgodnie z tym przepisem

w postaci jednoskładnikowej. W związku z tym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie

sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że Sąd Okręgowy uzasadniając wyrok

skoncentrował się na wykładni art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. całkowicie pomijając

zarzuty powódki dotyczące treści jej stosunku pracy. W szczególności Sąd pominął

zarzut, że 24 sierpnia 1999 r. wynagrodzenie powódki zostało przez Zarząd Województwa W.-M. ustalone w następujący sposób: wynagrodzenie miesięczne:

2.820,00 zł. Bezsporne jest, iż powódka oprócz wynagrodzenia miesięcznego otrzymywała dodatki stażowy i funkcyjny. Sąd Okręgowy nie odniósł się do zarzutów

apelacji. Nie stwierdził, dlaczego są one niezasadne. Uzasadnienie Sądu Okręgowego sprowadza się właściwie do analizy przepisów ustawy z 3 marca 2000 r. Sąd ten

dokonał błędnej interpretacji art. 8 tej ustawy wywodząc, że pozwany mógł ustalić

wynagrodzenie jako jednoskładnikowe. Stanowisko to jest sprzeczne z poglądami

Sądu Najwyższego zawartymi w uchwale z dnia 22 listopada 2001 r., III ZP 23/01, w

której Sąd Najwyższy stwierdził, że „warunki wynagrodzenia za pracę kierownika

(dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, powoływanego na

stanowisko przez zarząd województwa, kształtują postanowienia regulaminu wynagrodzenia obowiązującego w tym zakładzie, jeżeli nie jest objęty ponadzakładowym

przepisami płacowymi”. Tym samym błędne jest stanowisko Sądu Okręgowego, że

możliwa była zmiana wynagrodzenia powódki z trzyskładnikowego na jednoskładnikowe. W konsekwencji Sąd Okręgowy naruszył art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p.,

ponieważ oświadczenie woli Marszałka Województwa W.-M. z dnia 29 sierpnia 2000

r., który ustalił powódce wynagrodzenie miesięczne w wysokości 4.021 zł, należało

interpretować łącznie z oświadczeniem z 24 sierpnia 1999 r. Oznacza to, że powódce zmieniono tylko jeden ze składników wynagrodzenia (wynagrodzenie miesięczne),

natomiast bez zmian pozostały inne składniki (dodatek stażowy i funkcyjny) występujące w systemie wynagradzania obowiązującym u pozwanego. Tak ustalone wynagrodzenie wraz z dodatkiem funkcyjnym i stażowym nie przekracza maksymalnej

wysokości określonej w art. 8 pkt 2 ustawy z 3 marca 2000 r. Zdaniem skarżącego,

niezrozumiałe zatem jest twierdzenie Sądu Okręgowego, że przyjęcie poglądu zaprezentowanego w apelacji, iż oświadczenie woli z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko

jeden składnik wynagrodzenia, prowadziłoby do obejścia przepisów ustawy. Takie

działanie Marszałka Województwa było bowiem całkowicie zasadne i nie prowadziło

do obejścia ustawy z 3 marca 2000 r. Naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 k.p. skarżąca

uzasadnia tym, że jej zdaniem jednostronne pozbawienie pracownika zatrudnionego

w ramach powołania niektórych składników wynagrodzenia jest dopuszczalne jedynie za zgodą pracownika lub przy odpowiednim zastosowaniu art. 42 § 1 i 2 k.p.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja opiera się na tezie, że wynagrodzenie miesięczne, o którym - między

innymi - stanowi art. 8 ustawy z 3 marca 2000 r. o wynagradzaniu osób kierujących

niektórymi podmiotami prawnymi, może mieć charakter wieloskładnikowy, o ile nie

przekracza maksymalnej wysokości określonej w art. 8 pkt 2 tej ustawy. Skoro zatem

wynagrodzenie powódki przed zmianą wynagrodzenia (dostosowującą je do wymagań ustawy z 3 marca 2000 r.), dokonaną w oświadczeniu Marszałka z 29 sierpnia

2000 r., składało się z kilku składników, tj. „wynagrodzenia miesięcznego” oraz dodatku stażowego i funkcyjnego, a w oświadczeniu tym określono jedynie wynagrodzenie miesięczne, to zmieniono tylko jeden składnik wynagrodzenia, a inne wskazane dodatki, pozostały bez zmian. Dokonanie przez Marszałka tak rozumianej

zmiany wynagrodzenia powódki było zatem całkowicie zasadne. W związku z tym

postawiono w kasacji zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 8 ustawy z 3 marca

2000 r. oraz art. 65 k.c. w związku z art. 300 k.p. Równocześnie skarżący zarzuca

wyrokowi Sądu Okręgowego naruszenie art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 w związku z art. 69 i

70 k.p., przez przyjęcie, że pozwany mógł jednostronnie zmienić składniki wynagrodzenia powódki, pozbawiając ja dodatków. Powyższe zarzuty pozostają ze sobą w

sprzeczności. Pierwszy opiera się na założeniu, że w oświadczeniu z 29 sierpnia

2000 r. nastąpiła zmiana wynagrodzenia na korzyść powódki, a więc zmiana nie wymagająca wypowiedzenia zmieniającego, a sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni

tego oświadczenia. Według zarzutu drugiego pozwany jednostronnie zmienił wynagrodzenie na niekorzyść powódki, pozbawiając ją spornych dodatków, czym naruszył

przepisy Kodeksu pracy o wypowiedzeniu zmieniającym, a Sąd bezpodstawnie

przyjął, że zmiana ta była możliwa bez dokonania wypowiedzenia zmieniającego.

Jak wynika z przyjętych przez Sąd Okręgowy ustaleń zmiana wynagrodzenia

powódki nastąpiła w związku z dostosowaniem jej wynagrodzenia do wymagań określonych w ustawie z 3 marca 2000 r. Łączna kwota wynagrodzenia po zmianie była

wyższa niż przed zmianą. Powódka została poinformowana, że nie będzie jej wypłacany dodatek funkcyjny ani dodatek stażowy, gdyż ustalono jedno wynagrodzenie

obejmujące wszystkie dotychczasowe składniki. Zgodnie z art. 5 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy osobom zajmującym określone w niej stanowiska kierownicze w sferze

publicznej przysługuje wyłącznie wynagrodzenie miesięczne. Wyjątki od tej zasady

ustala sama ustawa wskazując w art. 5 ust. 2 i 3, że niektórym kategoriom osób

mogą być także przyznane świadczenia dodatkowe lub nagroda roczna, a innym

tylko nagroda roczna. W świetle wskazanych przepisów trafne jest zatem ustalenie

Sądu Okręgowego, że wynagrodzenie miesięczne powódki zostało ustalone w postaci jednoskładnikowej. Wynika to stąd, że Marszałek Województwa, jako podmiot

działający w imieniu pracodawcy, określając wynagrodzenie na gruncie ustawy z 3

marca 2000 r., użył zawartego w jej art. 5 i 8 zwrotu „wynagrodzenie miesięczne”, a

powódka została równocześnie powiadomiona, czemu nie przeczy, że wynagrodzenie to w sensie faktycznym objęło dotychczasowe składniki. Nie można też zakładać,

że dodatki stażowy i funkcyjny, składające się przed zmianą na jej wynagrodzenie,

mogły jej przysługiwać, jako świadczenia dodatkowe w rozumieniu art. 11 rozważanej ustawy. Należy bowiem zauważyć, że kwestionowane wynagrodzenie powódki

zostało ustalone 29 sierpnia 2000 r., natomiast art. 11 wszedł w życie 1 stycznia

2001 r. (art. 30), a przyznanie świadczeń dodatkowych zależało także od wydania

rozporządzenia wykonawczego, wydanego dopiero 21 stycznia 2003 r. (Dz.U. Nr 14,

poz. 139). Ponadto świadczenia dodatkowe w rozumieniu ustawy nie obejmują dodatków stażowego i funkcyjnego, co wynika z jej art. 11 i znalazło potwierdzenie w

treści wymieniowego rozporządzenia. Nietrafna jest także argumentacja odwołująca

się do użycia pojęcia „wynagrodzenie miesięczne” zarówno w oświadczeniu woli z 29

sierpnia 2000 r., jak i w piśmie z 24 sierpnia 1999 r., co ma wskazywać, iż oświadczenie z 29 sierpnia 2000 r. zmieniło tylko część wynagrodzenia objętą nazwą „wynagrodzenie miesięczne” w piśmie z 24 sierpnia 1999 r. Po pierwsze, jak wyżej

wskazano, z ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie wynika, że dodatki zostały

faktycznie uwzględnione w tak określonym wynagrodzeniu. Po drugie, składając

oświadczenie z 29 sierpnia 2000 r. Marszałek Województwa był związany ustawą z 3

marca 2000 r. i mógł przyznać powódce wyłącznie wynagrodzenie miesięczne, co

uczynił. Po trzecie, powódka sama przyznała w apelacji, że „w rzeczywistości pod

pojęciem wynagrodzenia miesięcznego kryło się wynagrodzenie zasadnicze, od

którego wypłacane były sporne dodatki”. Świadczy o tym, jak kontynuuje w apelacji,

treść oświadczenia woli z dnia 15 października 1999 r., w którym ustalono wysokość

dodatku funkcyjnego powódki na „20% wynagrodzenia zasadniczego.”. Błędne jest

także odwołanie się skarżącej do uchwały Sądu Najwyższego z 22 listopada 2001 r.,

III ZP 23/01 (OSNAPiUS 2002 nr 6, poz. 135), chociażby z tego względu, że zawarte

w niej poglądy, dotyczące kształtowania warunków wynagrodzenia za pracę kierownika (dyrektora) samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, odnoszą się

do stanu prawnego sprzed wejścia w życie ustawy z 3 marca 2000 r. Z przedstawionych powodów zarzuty naruszenia przez zaskarżone orzeczenie Sądu Okręgowego

art. 8 ustawy z 3 marca 2003 r. oraz art. 65 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p. są bezpodstawne.

Nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 29 § 1 i 42 § 1 i 2 k.p. w związku z

art. 69 i 70 k.p. Artykuł 5 ustawy z 3 marca 2003 r. ma charakter ściśle bezwzględnie

obowiązujący i - poza przewidzianymi w nim wyjątkami - dopuszcza przyznanie pracownikowi jedynie wynagrodzenia miesięcznego. Dostosowanie treści stosunku

pracy do wymagań wynikających z norm prawnych o takim charakterze nie wymaga

wypowiedzenia zmieniającego. Z tego względu zmiana wynagrodzenia powódki, polegająca na tym, że dotychczasowe wynagrodzenie wieloskładnikowe obejmujące

między innymi dodatek stażowy i funkcyjny, zostało zastąpione jednoskładnikowym

wynagrodzeniem miesięcznym bez zmniejszenia wysokości wynagrodzenia, nie

wymagała wypowiedzenia zmieniającego. Na marginesie można też wskazać, że

dopuszczalność stosowania wypowiedzenia zmieniającego do stosunku pracy z

powołania jest przedmiotem kontrowersji. Wobec powyższych ustaleń rozważanie tej

kwestii nie jest jednak konieczne.

Ma natomiast rację skarżący zarzucając Sądowi Okręgowemu naruszenie art.

328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c., polegające na nierozważeniu argumentacji

powódki opartej na treści pisma z 24 sierpnia 1999, w którym Zarząd Województwa

W.-M. ustalił wynagrodzenie powódki w okresie poprzedzającym zmianę tego wynagrodzenia w drodze oświadczeniu woli Marszałka tego województwa, zawartym w

piśmie z 29 sierpnia 2000 r. W świetle powyższych rozważań Sądu Najwyższego,

naruszenie to nie mogło mieć jednak istotnego wpływu na wynik sprawy i w związku

z tym nie stanowi podstawy usprawiedliwiającej uwzględnienie kasacji (art. 393 13 § 1

w związku z art. 3931 pkt 2 k.p.c.).

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, stosownie do art. 393 12 k.p.c., orzekł

jak w sentencji.