I PK 279/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 279/04

POSTANOWIENIE

Dnia 21 kwietnia 2005 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera

w sprawie z powództwa J. B.

przeciwko Niepublicznemu Specjalistycznemu Zakładowi Opieki Zdrowotnej "M."

Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w B.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 kwietnia 2005 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K.

z dnia 24 czerwca 2004 r., sygn. akt IX Pa …/03,

odmawia przyjęcia kasacji do rozpoznania.

Uzasadnienie.

Sąd Rejonowy w T. – Sąd Pracy wyrokiem z 29 lipca 2003 r., w sprawie IV P

…/01, zasądził od strony pozwanej – Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej

„M.” Spółki z o.o. w B. na rzecz powoda J. B. kwotę 2.860,41 zł tytułem

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę, oddalając

jednocześnie powództwo o przywrócenie do pracy.

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 24 czerwca 2004 r., w sprawie

IX Pa …/03, oddalił apelację powoda od powyższego wyroku Sądu Rejonowego.

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył kasacją powód. Kasację oparto na

podstawie naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie, a mianowicie art. 8 k.p., art. 45 § 1 i 2 k.p. oraz art. 56

k.p. w wyniku przyjęcia, że roszczenie powoda o przywrócenie do pracy pozostaje

w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, chociaż przywrócenie powoda

do pracy nie jest ani niemożliwe, ani niecelowe, a także nie jest sprzeczne z

zasadami

współżycia

społecznego,

albowiem

wszystkie

czynności

powód

podejmował jako przedstawiciel związku zawodowego i czynił to w interesie

związku zawodowego, w interesie pracowników pozwanego i w interesie

publicznym.

Jako okoliczności uzasadniające rozpoznanie kasacji powód wskazał, że

zaskarżone orzeczenie zapadło z rażącym naruszeniem prawa, którego wynikiem

była utrata przez powoda pracy, a w konsekwencji utrata środków utrzymania.

Nadto skarżący podał, że naruszone zostało jego prawo do pracy i otrzymywania

stosownego wynagrodzenia, a więc naruszone zostały podstawowe uprawnienia

przysługujące powodowi jako pracownikowi.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy

Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznanie kasacji, będącej środkiem odwoławczym sytuującym się poza

wymaganym przepisami art. 45 ust. 1 i art. 176 Konstytucji modelem postępowania

dwuinstancyjnego, następuje tylko z przyczyn wykraczających ponad toczący się

między stronami spór prywatnoprawny (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30

maja 2001 r., III CZ 36/01, OSNC z 2002 r., nr 2, poz. 22 lub postanowienie Sądu

Najwyższego z 5 lipca 2001 r., V CKN 176/01, niepublikowane). Publicznoprawny

charakter kasacji implikuje jej podstawowy cel, polegający na zapewnieniu

jednolitości wykładni oraz na wkładzie w rozwój prawa i orzecznictwa sądowego

(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC z

2000 r., nr 7-8, poz. 147). W związku z tym Sąd Najwyższy przed rozpoznaniem

sprawy dokonuje, zgodnie z art. 393 k.p.c., wstępnego badania kasacji i może

odmówić przyjęcia jej do rozpoznania, jeżeli w sprawie nie występuje istotne

zagadnienie prawne, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących

poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a

ponadto gdy kasacja jest oczywiście bezzasadna (art. 393 § 1 k.p.c.); nie może

natomiast odmówić przyjęcia kasacji do rozpoznania tylko wówczas, gdy

zaskarżone orzeczenie w sposób oczywisty narusza prawo albo gdy zachodzi

nieważność postępowania (art. 393 § 2 k.p.c.).

Jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie kasacji w niniejszej sprawie

powód wskazał, iż „zaskarżone orzeczenie zapadło z rażącym naruszeniem prawa,

którego wynikiem była utrata przez powoda pracy, a w konsekwencji utrata środków

utrzymania.” W taki sposób ujęte okoliczności uzasadniające przyjęcie kasacji do

rozpoznania mogą sugerować, że zdaniem skarżącego przesłankę kasacji stanowi

oczywiste naruszenie prawa przez zaskarżone orzeczenie (art. 393 § 2 k.p.c.). W

ocenie Sądu Najwyższego wskazana okoliczność w rozpoznawanej sprawie nie

występuje.

Oczywistość naruszenia prawa w ujęciu art. 393 § 2 k.p.c. powinna być

rozumiana jako widoczna bez pogłębionej analizy sprzeczność wykładni lub

stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie pojętymi regułami

interpretacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 26 lutego 2001 r., I PKN

15/01, OSNAPiUS z 2002 r., nr 20, poz. 494); oczywiste naruszenie prawa przez

zaskarżony wyrok jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry

widoczne dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej (por.

orzeczenie Sądu Najwyższego z 8 czerwca 1934 r., C III 76/34, Zb. Urz. 1935, poz.

15); gdy jest zupełnie pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości (por. orzeczenie

Sądu Najwyższego z 25 września 1934 r., C II 1532/34, Zb. Urz. 1935, poz. 98);

gdy jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni

przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1963 r., II CZ

3/63, OSPiKA z 1963 r., nr 11, poz. 286). Istnienia takich okoliczności skarżący w

kasacji nie wykazał.

W ramach przedstawienia okoliczności uzasadniających rozpoznanie kasacji

(art. 3933 § 1 pkt 3 k.p.c.) – w postaci rażącego i oczywistego naruszenia prawa

(art. 393 § 2 k.p.c.) - skarżący nie powołał żadnych przepisów, których to rażące

naruszenie miało dotyczyć. Można się jedynie domyślać, że chodzi o przepisy

wskazane w ramach przytoczenia podstaw kasacyjnych (art. 393 3 § 1 pkt 2 k.p.c.),

a mianowicie art. 8, art. 45 § 1 i 2 oraz art. 56 k.p.

Z ustaleń Sądu Rejonowego wynika, że umowę o pracę z powodem

rozwiązano na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. bez wymaganej zgody zarządu

zakładowej organizacji związkowej, czym naruszono art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23

maja 1991 r. o związkach zawodowych. Sąd Pracy orzekł o odszkodowaniu na

rzecz powoda, nie uwzględniając żądania przywrócenia do pracy, w wyniku

uznania, że przywrócenie do pracy byłoby sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego.

Należy zauważyć, że w przypadku pracowników objętych szczególną

ochroną przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę, sąd pracy nie

ma, wynikającej z art. 45 § 2 k.p. (a w rozpoznawanej sprawie – ze względu na tryb

rozwiązania umowy o pracę – wynikającej z art. 56 § 2 k.p. w związku z art. 45 § 2

k.p.), kompetencji do nieuwzględnienia żądania pracownika przywrócenia do pracy

z uwagi na to, że żądanie to okazało się niemożliwe lub niecelowe. Jednakże sąd

pracy może nie uwzględnić takiego żądania, jeżeli byłoby to nieuzasadnione.

Zgodnie z art. 4771 § 2 k.p.c., jeżeli pracownik dokonał wyboru jednego z

przysługujących mu alternatywnie roszczeń, a zgłoszone roszczenie okaże się

nieuzasadnione,

sąd

może

także

z

urzędu

uwzględnić

inne

roszczenie

alternatywne. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, przepis

ten ma zastosowanie do pracowników, do których nie jest możliwe zastosowanie

art. 45 § 2 k.p. ze względu na ograniczenia wynikające z art. 45 § 3 k.p. Zgodnie z

tym orzecznictwem, sąd pracy może nie uwzględnić roszczenia o przywrócenie do

pracy i zasądzić na rzecz pracownika jedynie odszkodowanie, jeżeli roszczenie o

przywrócenie do pracy okazałoby się sprzeczne z zasadami współżycia

społecznego lub ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa (art. 8 k.p.).

W rozpoznawanej sprawie Sądy obu instancji, stosując art. 477 1 § 2 k.p.c. w

związku z art. 8 k.p. i uznając roszczenie powoda o przywrócenie do pracy za

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zasądziły na jego rzecz jedynie

odszkodowanie za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę.

Sprzeczność

żądania

pracownika

(objętego

szczególną

ochroną)

o

przywrócenie do pracy z zasadami współżycia społecznego może wystąpić jedynie

wówczas, gdy przyczyną rozwiązania stosunku pracy było rażące naruszenie

obowiązków

pracowniczych.

Poza

tym

przypadkiem

sąd

może

odmówić

przywrócenia do pracy pracownikowi pełniącemu funkcję związkową podlegającą

ochronie przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem stosunku pracy tylko wtedy, gdy

jego żądanie może być ocenione jako nadużycie wolności związkowej (por. np.

wyrok Sądu Najwyższego z 27 lutego 1997 r., I PKN 17/97, OSNP 1997, nr 21, poz.

416).

Stosunek pracy z powodem został rozwiązany na podstawie art. 52 § 1 pkt 1

k.p., a jego zachowanie będące przyczyną rozwiązania stosunku pracy zostało

ocenione przez Sąd pierwszej instancji (którą to ocenę zaaprobował Sąd

odwoławczy) za działanie szczególnie naganne i godzące w zasadę lojalności

pracownika

względem

pracodawcy.

Taka

ocena

zachowania

powoda

spowodowała, że Sądy orzekające w niniejszej sprawie uznały, że jego żądanie

przywrócenia do pracy pozostaje w kolizji z zasadami współżycia społecznego.

Ocena ta była odniesiona do konkretnych, dokonanych w sprawie ustaleń

faktycznych, których w kasacji się nie kwestionuje, ponieważ nie została ona oparta

na zarzutach naruszenia prawa procesowego dotyczących dokonywania ustaleń

faktycznych i oceny materiału dowodowego.

Wyrok Sądu Rejonowego, którego ustalenia i oceny zostały przejęte przez

Sąd Okręgowy, zawiera szczegółowe i przekonujące uzasadnienie przyczyn

uwzględnienia alternatywnego roszczenia, innego niż zgłoszone przez powoda, i

pozbawienia powoda wzmożonej ochrony trwałości stosunku pracy. Kasacja nie

przedstawia przekonującej argumentacji podważającej ocenę zachowania powoda

z punktu widzenia zasad współżycia społecznego, co uniemożliwia podzielenie

zarzutu o „rażącym naruszeniu prawa” przez zaskarżone orzeczenie. Okoliczność,

że zaskarżony wyrok nie odpowiada oczekiwaniom skarżącego, nie może być

uznana za równoznaczną z tym, że wyrok ten „oczywiście narusza prawo” w

rozumieniu art. 393 § 2 k.p.c.

Ponieważ w sprawie zachodzą pozytywne przesłanki odmowy przyjęcia

kasacji do rozpoznania (art. 393 § 1 k.p.c.), a zarazem nie zachodzą negatywne

przesłanki dokonania tej czynności (art. 393 § 2 k.p.c.), Sąd Najwyższy, stosownie

do art. 3937 § 1 k.p.c., orzekł jak w sentencji.