I PK 275/06 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 18 maja 2007 r.

I PK 275/06

Stosunek pracy pracownika pełniącego z wyboru funkcję związkową

poza zakładową organizacją związkową podlega szczególnej ochronie w okresie urlopu bezpłatnego udzielonego dla wykonywania tej funkcji oraz w okresie

wykonywania doraźnych czynności związanych z tą funkcją i ochrona ta wygasa rok po upływie tych okresów (art. 32 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 9

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec, Sędziowie SN:

Jerzy Kwaśniewski, Romualda Spyt (sprawozdawca).

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja

2007 r. sprawy z powództwa Józefa M. przeciwko Urzędowi Miasta Z.W. o przywrócenie do pracy, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu OkręgowegoSądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu z dnia 13 lipca 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu do ponownego rozpoznania i

orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 24 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Zduńskiej Woli oddalił powództwo Józefa M. przeciwko Urzędowi

Miasta w Z.W. o uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne.

W uzasadnieniu swojego orzeczenia Sąd Rejonowy ustalił, że powód pracował w Urzędzie Stanu Cywilnego w Z.W. na stanowisku kierownika Urzędu od 1

marca 1993 r. Przed zatrudnieniem powoda na tym stanowisku Rada Miasta podjęła

uchwałę o powołaniu powoda na to stanowisko. W dniu 24 marca 2006 r. prezydent

Z.W. dokonał zmian organizacyjnych, polegających na ograniczeniu zatrudnienia, w

tym likwidacji stanowiska kierownika Urzędu Stanu Cywilnego i wprowadził te zmiany

do regulaminu organizacyjnego Urzędu Miasta. W związku z tymi zmianami prezydent zwrócił, się do działającego w Urzędzie Miasta związku zawodowego NSZZ

„Solidarność” o wyrażenie opinii na temat wypowiedzenia powodowi umowy o pracę.

W dniu 24 marca 2006 r. prezydent otrzymał negatywną opinię w tej kwestii i tego

samego dnia wypowiedział powodowi umowę o pracę, podając jako przyczynę likwidację stanowiska pracy. Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy wskazał,

że powództwo Józefa M. to w świetle art. 45 § 1 k.p. jest bezzasadne, bowiem wypowiedzenie nie zawiera uchybień formalnych, jak też było ono skuteczne, gdyż

przyczyna w nim podana jest rzeczywista i zasadna. Sąd stwierdził, że przyczyną

wypowiedzenia umowy o pracę była likwidacja stanowiska zajmowanego przez powoda, tj. stanowiska kierownika Urzędu Stanu Cywilnego. Sąd podkreślił, że zgodnie

z ustawą z dnia 29 września 1986 r. o aktach stanu cywilnego (Dz.U. Nr 36, poz. 180

ze zm.) funkcję kierownika urzędu stanu cywilnego pełni wójt, burmistrz lub prezydent, a więc pozwany mógł zlikwidować odrębnie utworzone stanowisko, natomiast

nie jest rolą sądu ocena racjonalności działań pozwanego w tym zakresie. W ocenie

Sądu Rejonowego nie był trafny zarzut powoda, iż pozwany wypowiadając umowę o

pracę naruszył art. 38 k.p. w zakresie konsultacji tego wypowiedzenia z zakładową

organizacją związkową, bowiem po zmianie przepisów ustawą z dnia 26 lipca 2002 r.

o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr

135, poz. 1146) konsultacja jest wystarczająca, jeśli o zamiarze wypowiedzenia zawiadomi się zakładową organizację związkową, co też pozwany uczynił. Zdaniem

Sądu Rejonowego również nietrafny był zarzut powoda, iż stosunek pracy łączący

powoda z pozwanym był stosunkiem pracy na podstawie powołania, gdyż powód

faktycznie pracował w oparciu o umowę o pracę, która może podlegać wypowiedzeniu.

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Sieradzu wyrokiem z

dnia 13 lipca 2006 r. oddalił apelację powoda od powyższego wyroku. W pisemnych

motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że argumentacja apelacji, powołująca się na szczególną ochronę powoda, wynikającą z faktu pełnienia przez niego

funkcji członka Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność” oraz brak zgody tego Zarządu na rozwiązanie z powodem umowy o pracę, jest nietrafna. Sąd Okręgowy

zważył, że obecnie kwestię ochrony działaczy związkowych reguluje przepis art. 32

ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U.

z 2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.). Przepis ten dotyczy wyłącznie działaczy zakładowych organizacji związkowych, natomiast ochrona działaczy ponadzakładowej organizacji związkowej uregulowana jest w art. 32 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych i przysługuje tym działaczom tylko podczas urlopu bezpłatnego dla pełnienia

ich funkcji związkowych lub przy korzystaniu przez nich ze zwolnienia z obowiązku

świadczenia pracy. Tymczasem, jak wynika z ustaleń Sądu Okręgowego, powód był

działaczem ponadzakładowej organizacji związkowej od czerwca 2002 r., a więc

tylko rok przed wejściem w życie zmian w ustawie o związkach zawodowych, wprowadzonych z dniem 1 lipca 2003 r. ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, korzystał z poprzedniej

ochrony przed zwolnieniem. Sąd Okręgowy podkreślił, że ochrona wynikająca z aktualnego brzmienia przepisu art. 32 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych nie dotyczy powoda, bowiem nie był on na urlopie bezpłatnym, jak też nie korzystał choćby z

częściowego zwolnienia od pracy a jedynie zwalniany był okazjonalnie od pracy dla

dokonania doraźnych czynności związkowych. Sąd zaznaczył, że czym innym jest

takie doraźne zwalnianie pracownika z pracy a czym innym częściowe zwolnienie z

obowiązku świadczenia pracy, powołując się w tym zakresie na stanowisko Sądu

Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 6 czerwca 2001 r., I PK 460/00 (Prokuratura

i Prawo 2002 nr 12, s. 48). Jego zdaniem wyraźne rozróżnienie obu tych zwolnień od

pracy wynika z porównania treści art. 31 ust. 1 i art. 31 ust. 3 ustawy o związkach

zawodowych. Wywiódł, że doraźne zwolnienie od pracy nie mieści się w dyspozycji

normy art. 32 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych. Odnosząc się zaś do drugiego

zarzutu apelacyjnego Sąd Okręgowy stwierdził, że apelujący nie wykazał, na czym

miało polegać naruszenie zasad współżycia społecznego i dlaczego należało zastosować art. 8 k.p.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł powód zarzucając

niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię art. 32 ustawy o związkach zawodowych, obowiązującego przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 26 lipca 2002 r. o

zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw; niewłaściwe zastosowanie art. 31 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych oraz niewłaściwe zastosowanie art. 8 k.p., poprzez przyjęcie, że wypowiedzenie umowy o pracę nie było

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i

przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za wszystkie instancje.

Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący

wskazał na konieczność wykładni przepisów art. 32 ust. 4 i art. 32 ust. 9 ustawy o

związkach zawodowych, która się sprowadza do odpowiedzi na następujące pytania:

czy pozwany, wiedząc, że powód jest członkiem Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność” mógł odstąpić od powiadomienia Zarządu Regionu o zamiarze wypowiedzenia powodowi umowy o pracę, kierując się zmianą treści art. 32 ustawy o związkach zawodowych, dokonaną w 2002 r.; czy powód, będący od czerwca 2002 r.

członkiem Zarządu Regionu traci prawa nabyte do szczególnej ochrony na skutek

zmiany treści art. 32 ustawy o związkach zawodowych w trakcie kadencji, czy też

zmiana powyższa dotyczy tylko działaczy związkowych ponadzakładowych organizacji związkowych wybranych po wejściu w życie przedmiotowej nowelizacji.

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że poza sporem jest to, iż powód od

czerwca 2002r. jest członkiem Zarządu Regionu [...] NSZZ „Solidarność”. W chwili

wyboru powoda obowiązywał art. 32 ust. 4 ustawy o związkach zawodowych, zgodnie z którym pracodawca nie mógł bez zgody Zarządu Regionu wypowiedzieć powodowi umowy o pracę w czasie trwania mandatu oraz przez rok po jego wygaśnięciu.

Zdaniem powoda ochrona wynikająca z tego przepisu stanowi jego prawo nabyte i

uważa on, że jest pracownikiem szczególnie chronionym przez okres całej kadencji.

Skarżący nie zgodził się także ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że ochrona

przewidziana w art. 39 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych przysługuje jedynie

tym działaczom związkowym, którzy korzystają z urlopu bezpłatnego lub ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. Wyraził pogląd, że przepis ten wymaga wykładni

i wyjaśnienia, czy wykonywanie doraźnych czynności związkowych jest równoznaczne ze zwolnieniem od pracy.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 8 k.p., skarżący podniósł, że okoliczności

przywoływane na uzasadnienie tego zarzutu przyznane zostały przez pozwanego,

stąd obowiązkiem Sądu było rozpoznać ten zarzut merytorycznie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest uzasadniona wobec błędnej wykładni art. 32 ust. 9

ustawy o związkach zawodowych, dokonanej przez Sąd Okręgowy, aczkolwiek nie z

przyczyn wskazanych przez skarżącego. Przepis art. 32 ustawy o związkach zawodowych, przed zmianą dokonaną z dniem 1 lipca 2003 r. ustawą z dnia 26 lipca 2002

r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych innych ustaw, w ustępie 4 przewidywał, że przepisy o ochronie pracowników pełniących funkcję w zakładowej organizacji związkowej stosuje się odpowiednio do pracownika pełniącego z

wyboru funkcję w organach organizacji związkowych działających poza zakładem

pracy. Nowelizacja tego przepisu spowodowała, iż ochrona tego pracownika znalazła

swoje miejsce w art. 32 ust. 9 i otrzymał on następujące brzmienie: „Ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje pracownikowi pełniącemu z wyboru funkcję związkową

poza zakładową organizacją związkową, korzystającemu u pracodawcy z urlopu

bezpłatnego lub ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy. Ochrona przysługuje

w okresie tego urlopu lub zwolnienia oraz przez rok po upływie tego okresu. Zgodę, o

której mowa w ust. 1, wyraża właściwy statutowo organ organizacji związkowej, w

której pracownik pełni albo pełnił tę funkcję.” Sąd Okręgowy przyjął, że powyższa

zmiana, spowodowała zmianę zakresu ochrony działaczy ponadzakładowej organizacji związkowej i zawęziła ją jedynie do tych działaczy, którzy korzystają z urlopu

bezpłatnego lub korzystają z chociażby częściowego zwolnienia od pracy, natomiast

nie dotyczy już ona działaczy zwalnianych od pracy dla dokonania doraźnej czynności związkowej. Stanowisko to nie jest trafne. Należy zwrócić uwagę, iż uprawnienia

działaczy zakładowej organizacji związkowej oraz ponadzakładowej organizacji

związkowej, dotyczące zwolnienia od pracy, uregulowane są w odrębnych przepisach. Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych działaczowi zarządu

zakładowej organizacji związkowej przysługuje prawo do zwolnienia z obowiązku

świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej,

a także - zgodnie z ust. 3 tego przepisu - pracownik ma prawo do zwolnienia od

pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do

wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej, jeżeli czynność

ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Przytoczony przepis przewiduje dwojakie zwolnienie od obowiązku świadczenia pracy: częściowe lub całkowite

na czas trwania kadencji oraz zwolnienie na czas niezbędny do dokonania doraźnej

czynności związkowej. Inaczej kwestia ta jest uregulowana w odniesieniu do pracownika powołanego do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy.

W myśl art. 25 ust. 1 ustawy o związkach zawodowych pracownikowi powołanemu

do pełnienia z wyboru funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w charakterze pracownika, przysługuje - na

wniosek organizacji związkowej - prawo do urlopu bezpłatnego. Natomiast zgodnie z

ust. 2 tego przepisu pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej

czynności wynikającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w czasie wolnym od pracy. Z treści tego przepisu

wynika zatem jednoznacznie, że działaczowi pełniącemu funkcję związkową poza

zakładem pracy przysługują również dwojakie uprawnienia w zakresie zwolnienia od

pracy, tj. urlop bezpłatny lub zwolnienie od pracy na czas wykonania doraźnej czynności związkowej. Uprawnienia działaczy związkowych, dotyczące zwolnienia od

pracy w związku z wykonywaną funkcją związkową w zakładowej i ponadzakładowej

organizacji związkowej nie są zatem identyczne. Obu tym działaczom przysługuje

zwolnienie od pracy do dokonania doraźnej czynności związkowej, natomiast jeśli

chodzi o zwolnienie od obowiązku świadczenia pracy, to przysługuje ono wyłącznie

działaczowi zakładowej organizacji związkowej, ponieważ działaczowi ponadzakładowej organizacji związkowej przysługuje w to miejsce urlop bezpłatny. Użyte zatem

w ust. 9 art. 32 sformułowanie: „korzystającemu u pracodawcy z urlopu bezpłatnego

lub ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy” nie może dotyczyć zwolnienia od

obowiązku świadczenia pracy, objętego normą art. 31 ust. 1, gdyż takie uprawnienie

nie przysługuje działaczowi ponadzakładowej organizacji związkowej. Przysługuje

mu natomiast zwolnienie od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w

czasie wolnym od pracy - obok uprawnienia do urlopu bezpłatnego. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości, że wymienione w art. 32 ust. 9 obok urlopu bezpłatnego

zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy to nic innego, jak zwolnienie od pracy

zawodowej do dokonania doraźnej czynności, objęte dyspozycją normy art. 25 ust. 2

ustawy o związkach zawodowych. Odmienny pogląd w tym zakresie prowadziłby do

stwierdzenia, że ustawodawca odniósł się w tym przepisie do instytucji, która nie ma

zastosowania do kręgu osób, objętych jego dyspozycją. Wprawdzie w omawianym

przepisie art. 32 ust. 9 ustawodawca posłużył się terminologią użytą w przepisie art.

31 ust. 1 (prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy), lecz okoliczności tej

nie można przypisywać decydującego znaczenia, gdyż - jak wskazano wyżej - prowadziłoby to do wyłożenia omawianego przepisu w sposób negujący założenie o racjonalności ustawodawcy. Zmiana treści przepisu art. 32 ustawy o związkach zawodowych, dokonana z dniem 1 lipca 2003 r. - w tym również w zakresie dotyczącym

ochrony stosunku pracy pracowników pełniących z wyboru funkcję poza zakładową

organizacją związkową - prowadzi do ograniczenia zakresu ochrony. Ochronę członków zarządu zakładowej organizacji związkowej ograniczono do pracowników imiennie wskazanych uchwałą zarządu (art. 32 ust. 1 pkt 1) i to na czas wskazany w

uchwale ( art. 32 ust.2), w miejsce bezwarunkowej dotychczas ochrony wszystkich

członków zarządu. Konstatacja ta wynika z porównania treści tego przepisu sprzed i

po zmianie. Mianowicie, zgodnie z poprzednią wersją, pracodawca nie mógł bez

zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z pracownikiem będącym członkiem zarządu lub komisji rewizyjnej zakładowej organizacji związkowej w czasie trwania mandatu oraz w okresie roku po

jego wygaśnięciu. Natomiast zgodnie z aktualnym brzmieniem przepisu pracodawca

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie może wypowiedzieć ani

rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą zarządu jego członkiem, a

nadto ochrona ta przysługuje przez okres określony uchwałą zarządu, a po jego

upływie - dodatkowo przez czas odpowiadający połowie okresu określonego

uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po jego upływie. Wprowadzenie do przepisu art.

32 ust. 9 sformułowania: „pracownikowi (...), korzystającemu u pracodawcy z urlopu

bezpłatnego lub ze zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy”, wskazuje na to, iż

ochrona takiego pracownika została również ograniczona do tych działaczy, którzy

faktycznie wykonują funkcje związkowe poza zakładem pracy, czy to na podstawie

urlopu bezpłatnego, czy to na podstawie zwolnienia od pracy na czas dokonania doraźnej czynności. W świetle powyższych uwag uprawniona jest teza, że na mocy art.

32 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych pracownik pełniący z wyboru funkcję

związkową poza zakładową organizacją podlega ochronie wskazanej w przepisie art.

32 ust. 1 tej ustawy w okresie urlopu bezpłatnego udzielonego dla wykonywania tej

funkcji oraz w okresie wykonywania doraźnych czynności związanych z tą funkcją i

ochrona ta wygasa rok po upływie tych okresów.

Wobec powyższego stanowiska Sądu Najwyższego oraz wobec ustaleń Sądu

Okręgowego, że powód korzystał ze zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem

prawa do wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wyni-

kającej z jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, pozostała argumentacja

skarżącego, odnosząca się do zarzutu naruszenia poprzednio obowiązującego art.

32 ust. 4 i aktualnie obowiązującego art. 32 ust. 9 ustawy o związkach zawodowych i

wskazująca na prawa nabyte powoda stała się bezprzedmiotowa.

Z tych względów Sąd Najwyższy na mocy art. 39815 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 108 § 2 k.p.c. w

związku z art. 391 §1 k.p.c. w związku z art. 39821k.p.c.