I PK 27/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 27/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 9 grudnia 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z powództwa S. K.

przeciwko […] Ośrodkowi Kultury w B.

o ustalenie istnienia stosunku pracy i dopuszczenie do pracy,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 9 grudnia 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w B.

z dnia 27 października 2003 r.,

oddala kasację.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. wyrokiem z 27

października 2003 r., po rozpoznaniu sprawy z powództwa S. K. przeciwko […]

Ośrodkowi Kultury w B. o ustalenie istnienia stosunku pracy i dopuszczenie do

pracy, na skutek apelacji B. Ośrodka Kultury w B. od wyroku Sądu Rejonowego w

B. z 27 czerwca 2003 r., nakazującego pozwanemu dopuszczenie powoda do

pracy na stanowisko równorzędne pod względem wynagrodzenia ze stanowiskiem

zajmowanym przez niego do 3 lipca 1996 r., oddalił apelację.

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan

faktyczny. Zgodnie z tymi ustaleniami powód został zatrudniony 1 lipca 1990 r. w

Gminnym (B.) Ośrodku Kultury w B. na stanowisku starszego instruktora ds.

programowych i jednocześnie powołany na stanowisko dyrektora tej jednostki.

Uchwałą Rady Gminy w B. z 3 lipca 1996 r. stwierdzono jego wybór na stanowisko

wójta Gminy B.. Po powołaniu powoda na to stanowisko Zarząd Gminy podjął

uchwałę o oddelegowaniu go do pełnienia tej funkcji na czas trwania kadencji.

Świadczy o tym protokół z posiedzenia Zarządu Gminy w B. z 10 lipca 1996 r., w

którym stwierdzono: "Zarząd zaakceptował przedstawione propozycje przez Wójta

Gminy B.", przy czym propozycje te dotyczyły oddelegowania powoda ze

stanowiska Dyrektora B. Ośrodka Kultury. Po upływie kadencji powód miał

powrócić na stanowisko Dyrektora B. Ośrodka Kultury w B.. Pełniącą obowiązki

(„p.o”) dyrektora tego Ośrodka została A. G., która została powołana na stanowisko

uchwałą Zarządu gminy bez przeprowadzenia postępowania konkursowego.

Obowiązki wójta powód pełnił do 18 listopada 2002 r. W świadectwie pracy z 19

listopada 2002 r., wydanym przez Urząd Gminy, stwierdzono, że stosunek pracy

ustał w wyniku upływu kadencji. W dniu 19 listopada 2002 r. powód w piśmie do

pozwanego wyraził gotowość podjęcia pracy w B. Ośrodku Kultury, a wcześniej - 29

października 2002 r. - gotowość taką zgłosił nowemu już wójtowi Gminy w B.. W

odpowiedzi na pismo powoda, A. G., pełniąca obowiązki dyrektora B. Ośrodka

Kultury w B., stwierdziła, że nie posiada kompetencji do zatrudnienia powoda na

równoległym stanowisku i odesłała go do wójta Gminy w B.. W oparciu o zebrany

materiał dowodowy Sąd Rejonowy ustalił, iż powodowi w sposób dorozumiany

udzielony został urlop bezpłatny na czas pełnienia funkcji wójta Gminy B..

Sąd Okręgowy podzielając ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji

wskazał, że ze statutu B. Ośrodka Kultury wynika, że dyrektora tego Ośrodka

powołuje i odwołuje Zarząd Gminy, który był uprawniony do podejmowania decyzji

także w przedmiocie oddelegowania powoda na okres pełnienia funkcji wójta. Sąd

Okręgowy stwierdził również, że powód pełniąc funkcję wójta nie świadczył w tym

czasie pracy na rzecz B. Ośrodka Kultury. Skoro po zakończeniu kadencji wójta

powód wyraził gotowość powrotu do poprzedniej pracy, to uznać należy, że umowa

o pracę z powodem na stanowisku dyrektora B. Ośrodka Kultury nie została

rozwiązana w związku z czym stosunek pracy z pozwanym trwa nadal. W tej

sytuacji, Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że roszczenie powoda o

ustalenie istnienia stosunku pracy i dopuszczenie do pracy było uzasadnione.

W kasacji pozwany zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w całości oraz wniósł o

jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, Sądowi

który wydał orzeczenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm

przepisanych.

Jako podstawy kasacji skarżący wskazał:

1. Naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 233 k.p.c. przez dowolną ocenę

dowodów i przyjęcie, że stosunek pracy z wyboru, nawiązany z powodem 3 lipca

1996 r., rozwiązał się 18 listopada 2002 r. W szczególności, zdaniem pozwanego,

Sąd Okręgowy w B. w ocenie materiału dowodowego pominął i nie uwzględnił

uchwały nr 11/3/98 Rady Gminy B., z mocy której dokonano 30 października 1998

r. wyboru powoda na stanowisko wójta. Wskutek tego Sąd w sposób dowolny

uznał, że nawiązany uprzednio stosunek pracy z wyboru nie wygasł 30

października 1998 r. Dowolna ocena dowodów odnosi się także do przyjęcia, że

czynność oddelegowania powoda na okres kadencji (niezależnie od jej właściwej

kwalifikacji prawnej), jest urlopem bezpłatnym i dokonana 10 lipca 1996 r. odnosi

także skutek do stosunku pracy nawiązanego 30 października 1998 r. W aktach

sprawy brak dowodów wskazujących na to, że powód ponownie ubiegał się o

udzielenie mu urlopu bezpłatnego. Wobec powyższego Sąd uznał pewne fakty za

udowodnione mimo, że nie było ku temu podstawy. Właściwe ustalenie, ile

stosunków pracy z wyboru łączyło powoda oraz, czy w ramach stosunku pracy z

wyboru nawiązanego 30 października 1998 r. powód winien ubiegać się ponownie

o urlop bezpłatny, miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wadliwe ustalenie, że

powód przebywał na urlopie bezpłatnym automatycznie powodowało bezpodstawne

przyznanie mu prawa do powrotu do pracy u pozwanego pracodawcy.

2. Naruszenia prawa materialnego polegające na:

-

niewłaściwym zastosowaniu art. 74 k.p. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że

dokonane 10 lipca 1996 r. przez Zarząd Gminy oddelegowanie powoda na czas

trwania kadencji, jest wystarczające do tego aby ustalić, iż jest to przebywanie

na urlopie bezpłatnym bez względu lub też także w związku z nowym wyborem

powoda na Wójta dokonanym 30 października 1998 r. Pozostaje to w

bezpośrednim związku z pominięciem treści art. 73 k.p., który przewiduje, że

skutkiem prawnym wygaśnięcia mandatu jest rozwiązanie stosunku pracy z

wyboru, zaś dokonanie wyboru jest nawiązaniem stosunku pracy. Wobec faktu,

iż powód nie podjął żadnych kroków prawnych, aby uzyskać ponownie urlop

bezpłatny, bezpodstawne było stosowanie art. 74 k.p.

-

błędnej wykładni (ustaleniu, iż stosunek pracy z 3 lipca 1996 r. nie wygasł w

dniu

października

2002

r)

i

niewłaściwym

zastosowaniu

(braku

zastosowania) art. 73 k.p. i bezpodstawnym ustaleniu, że stosunek pracy z

wyboru nawiązany przez powoda 3 lipca 1996 r. trwał do 18 listopada 2002 r.

-

niewłaściwym zastosowaniu „(brak zastosowania do samorządzie gminnym

(w brzmieniu wówczas obowiązującym ustawa z dnia 8 marca 1990 roku o

samorządzie terytorialnym) w związku z art. 28 i 29 tej ustawy i bezpodstawne

przyjęcie, czas trwania kadencji (o której mowa w uchwale zarządu Gminy B. z

dnia 10 lipca 1996 roku) trwał do dnia 18 listopada 2002 r.” (fragment cytowany

dosłownie z kasacji);

-

niewłaściwym zastosowaniu art. 174 k.p., bowiem powód po 30 października

1998 roku nie nabył prawa do urlopu bezpłatnego, skoro po rozwiązaniu

stosunku pracy z wyboru w dniu 30 października 1998 r nie wystąpił ponownie o

udzielenie mu urlopu bezpłatnego przez pozwanego;

-

niewłaściwym

zastosowaniu art. 1741 k.p., bowiem powód po 30

października 1998 r. nie wyrażał zgody na udzielenie mu urlopu bezpłatnego i

nie było porozumienia pracodawców w zakresie jego zatrudnienia. Natomiast

kadencja, o której mowa w uchwale Zarządu Gminy z 10 lipca 1996 roku,

upłynęła 30 października 1998 r. Rekapitulując, po tej dacie, powód nie

przebywał na urlopie bezpłatnym i zastosowanie tej normy było niewłaściwe;

-

niewłaściwym zastosowaniu art. 174 k.p. poprzez uznanie, iż oddelegowanie

zastępuje lub też spełnia wymogi pisemnego wniosku pracownika o udzielenie

urlopu bezpłatnego oraz, że może dotyczyć (zachowuje ciągłość) także w innym

stosunku pracy nawiązanym 30 października 1998 r. Wadliwa subsumcja stanu

faktycznego do tego przepisu była bezpośrednim skutkiem niewłaściwego

zastosowania art. 74 k.p., bowiem nie było podstaw do uznania, iż powód

przebywa na urlopie i nie powiązano faktu udzielenia urlopu z konkretnym

stosunkiem pracy z wyboru (wadliwa wykładnia art. 73 k.p.) co doprowadziło do

błędnie wydanego rozstrzygnięcia.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Kasacja

podlega

oddaleniu,

ponieważ

jej

podstawy

okazały

się

nieusprawiedliwione.

Sąd Najwyższy nie może uwzględnić zarzutów kasacji dotyczących naruszenia

art. 233 k.p.c. Artykuł ten obejmuje dwie jednostki systematyczne (paragrafy)

normujące odmienne kwestie. Dlatego też powołanie go w całości nie może być

uznane za spełnienie obowiązku przytoczenia podstaw kasacyjnych (art. 393 3 § 1

pkt 2 k.p.c.), tym bardziej że stosownego doprecyzowania, polegającego na

wskazaniu przepisu lub przepisów stanowiących podstawę kasacji w rozumieniu

art. 3931 pkt 2 k.p.c., nie zawiera również uzasadnienie tego zarzutu. Należy w

związku z tym przypomnieć, że, jak wyjaśnił już Sąd Najwyższy, koniecznym

elementem uzasadnienia podstawy kasacyjnej jest wskazanie, które przepisy

ustawy - oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) - zostały naruszone, na

czym to naruszenie polegało oraz, jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd

Najwyższy działając jako sąd kasacyjny nie jest uprawniony do samodzielnego

konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu

dotyczy podstawa kasacji (postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 2002, III

CKN 760/00, LEX nr 53138). W związku z tym powołanie w całości artykułów

ustawy, składających się z kilku mniejszych jednostek systematyzacyjnych,

normujących odmienne kwestie, nie spełnia zasadniczego wymogu stawianego

kasacji, jakim jest przytoczenie podstaw kasacyjnych (art. 3933 § 1 pkt 1 in initio

k.p.c.), zwłaszcza, gdy uszczegółowienie w tym zakresie nie nastąpi w

uzasadnieniu kasacji (wyrok Sądu Najwyższego z 27 kwietnia 2004 r. II UK

330/03). W tym stanie rzeczy, wobec nieskuteczności zarzutów dotyczących

naruszenia przepisów postępowania, Sąd Najwyższy przy ocenie zarzutów

odnoszących się do naruszenia prawa materialnego jest związany ustaleniami

faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39311 § 1 i 2 k.p.c.).

Warto jednak zauważyć, że nawet gdyby przyjąć, że skarżącemu chodziło o

wskazanie art. 233 § 1 k.p.c. jako podstawy kasacji, zarzut naruszenia tego

przepisu w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, należałoby uznać

za nieuzasadniony. Nie podważył on bowiem podstawowego w sprawie ustalenia,

że powodowi w sposób dorozumiany udzielono urlopu bezpłatnego na czas

pełnienia funkcji wójta Gminy B.. „Oddelegowanie” powoda do pełnienia funkcji

wójta przez Zarząd Gminy B., zostało trafnie ocenione przez sądy rozpoznające

sprawę jako udzielenie mu urlopu bezpłatnego przez pozwany B. Ośrodek Kultury.

Skarżący w kasacji nie kwestionował, przez wskazanie odpowiedniej podstawy

procesowej lub materialnej, ustalenia Sądu Okręgowego, że uprawniony do

dokonywania czynności z zakresu prawa pracy dyrektora (powoda) B. Ośrodka

Kultury był Zarząd Gminy. W tej sytuacji, oddelegowanie, które w okolicznościach

sprawy łączyło się z zawieszeniem wykonywania stosunku pracy powoda w

Ośrodku i podjęciem wykonywania funkcji wójta na podstawie wyboru, nie może

być ocenione inaczej niż jako udzielenie urlopu bezpłatnego przez organ działający

w imieniu pozwanego pracodawcy. Okoliczności sprawy wyraźnie też wskazują, że

pozwany udzielił powodowi urlopu bezpłatnego w sposób dorozumiany na cały

okres pełnienia obowiązków wójta. Świadczy o tym to, że zarówno po pierwszym,

jak i po drugim wyborze powoda na stanowisko wójta pozwany Ośrodek nadal

traktował go jako pracownika, a równocześnie ani nie rozwiązał z nim stosunku

pracy z powodu „samowolnego” zaprzestania wykonywania pracy, ani nie wezwał

go do wykonywania pracy w Ośrodku. Nie bez znaczenia dla powyższej oceny jest

także to, że zastrzeżenia co do kwalifikacji okresu nieświadczenia przez powoda

pracy w Ośrodku w okresie pełnienia przez niego funkcji wójta powstały dopiero po

zmianie ekipy sprawującej władzę w gminie. W ocenie tej nie można również

pominąć innych okoliczności. W szczególności stanowisko dyrektora Ośrodka

zostało po oddelegowaniu powoda obsadzone jedynie tymczasowo, przez

powołanie osoby wykonującej te obowiązki jako „p.o. Dyrektora” („pełniąca

obowiązki”) bez przeprowadzenia postępowania konkursowego, co wskazuje, że

stanowisko to miało oczekiwać na powoda. Należy zatem uznać, że przyjęte przez

Sąd Okręgowy (za Sądem pierwszej instancji) ustalenie, iż powód przez cały okres

pełnienia funkcji wójta korzystał z urlopu bezpłatnego, udzielonego mu w sposób

dorozumiany, jest w świetle materiału dowodowego zebranego w sprawie, logiczne

i przekonujące. Jak wynika z ustalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, jeżeli z

określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i

zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena ta nie narusza reguł swobodnej

oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na

podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne.

Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi

dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej

albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych

praktycznych związków przyczynowo-skutkowych, to przeprowadzona przez sąd

ocena dowodów może być skutecznie podważona. (np. wyrok Sądu Najwyższego z

27 września 2002, II CKN 817/00, LEX nr 56906).

Z podobnych, jak powyżej względów Sąd Najwyższy nie może uwzględnić

zarzutów kasacji dotyczących naruszenia art. 73 k.p., 174 k.p. i 1741 k.p. Również

te podstawy kasacji nie zostały sprecyzowane w sposób odpowiadający tak

sformalizowanej skardze jak kasacja. Wszystkie one składają się z kilku odrębnych

przepisów (paragrafów), w tym art. 174 z czterech paragrafów, normujących różne

kwestie. Dlatego także w tym przypadku Sąd Najwyższy, działając jako sąd

kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub

też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji.

W tej sytuacji Sąd Najwyższy może jedynie ograniczyć się do ogólnego

stwierdzenia, że istotą tych zarzutów jest teza, że powód, po zakończeniu pierwszej

kadencji na stanowisku wójta nie uzyskał prawa do dalszego urlopu bezpłatnego w

B. Ośrodku Kultury. Teza ta opiera się na własnych ustaleniach faktycznych

skarżącego,

odmiennych

od

niezakwestionowanego

skutecznie

ustalenia

przyjętego w zaskarżonym wyroku, iż powód uzyskał w sposób dorozumiany urlop

na cały okres sprawowania funkcji wójta. Należy też dodać, że Sąd Najwyższy w

obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w wyroku z 18 grudnia 2003 r. (III PZP

17/03, OSNP 2004, nr 8, poz. 134), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że ocena

zachowania rygorów formalnych określonych w art. 174 k.p. musi uwzględniać

swoistość okoliczności sprawy, a zarówno wniosek pracownika o udzielenie urlopu

bezpłatnego, jak i udzielenie urlopu nie muszą być sformalizowane, co dotyczy

głównie pisemnej formy tego wniosku. W związku z tym zarówno wniosek

pracownika, jak i udzielenie przez pracodawcę urlopu są oświadczeniami woli, które

mogą być wyrażone przez każde zachowanie ujawniające ich wolę w sposób

dostateczny (art. 60 k.c. w związku z art. 300 k.p.).

Wobec powyższego nieuzasadniony okazał się także zarzut naruszenia art. 74

k.p. przez niepodjęcie przez powoda kroków prawnych w celu uzyskania urlopu,

skoro, jak ustalono w sprawie, dorozumiana zgoda pozwanego pracodawcy na

korzystanie przez powoda z urlopu bezpłatnego obejmowała cały okres pełnienia

przez niego funkcji wójta.

Z uwagi na konstrukcję gramatyczną, niejasność treści oraz brak uzasadnienia,

niezrozumiałe jest sformułowanie zarzutu dotyczącego naruszenia art. 28 i 29

ustawy 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym. W związku z tym, rozważenie

tego zarzutu, dosłownie zacytowanego powyżej w opisie podstaw kasacji, nie jest

możliwe.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 393 12 k.p.c., orzekł

jak w sentencji.