Supreme Court dismisses one-time severance claim for employees dismissed before privatization law entry into force.

Sygn. akt I PK 250/02

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 marca 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Józef Iwulski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

SSN Jadwiga Skibińska-Adamowicz

Protokolant Dorota Białek

w sprawie z powództwa H.F.

przeciwko Polskim Kolejom Państwowym SA Zakładowi Infrastruktury Kolejowej w

S. o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 marca 2004 r.,

kasacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w S.

z dnia 20 marca 2002 r.,

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że zmienia wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w G. z dnia 17 grudnia 2001 r., i

powództwo oddala.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy-Sąd Pracy w G. wyrokiem z dnia 17 grudnia 2001 r., Izasądził

od "Polskich Kolei Państwowych" Spółki Akcyjnej Zakładu Infrastruktury Kolejowej

w S. na rzecz powódki H.F. kwotę 20.519,58 zł z tytułu odprawy pieniężnej. Sąd

Rejonowy ustalił, że powódka była zatrudniona u pozwanego od 12 maja 1975 r. W

dniu 18 listopada 1999 r. złożyła wniosek o emeryturę, którą uzyskała od dnia 1

stycznia 2000 r., czyli od dnia wykazanego w dokumentach wystawionych przez

pozwanego jako data ustania zatrudniania. Powódka świadczyła jednak pracę do

dnia 29 lutego 2000 r., obawiając się utraty zatrudnienia, a nie mając pewności czy

uzyska emeryturę. Na mocy porozumienia stron z dnia 22 lutego 2000 r. umowa o

pracę między stronami "wygasła" z dniem 29 lutego 2000 r. z przyczyn określonych

w art. 8 i 11 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz

o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1990 r. Nr 4, poz. 19 ze zm.; jednolity tekst:

Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 980 ze zm.). Z uwagi na ustanie stosunku pracy z

przyczyn

leżących

po

stronie

pracodawcy

pozwany

wypłacił

powódce

trzymiesięczną odprawę na podstawie art. 8 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. w

wysokości 3.610,50 zł oraz czteromiesięczną rekompensatę w oparciu o § 11 Paktu

Gwarancji Pracowniczych w kwocie 3.913,28 zł. W dniu 11 lipca 2001 r. wyrównano

powódce rekompensatę o kwotę 1.956,64 zł. Łącznie wypłacono powódce kwotę

9.480,42 zł. Sąd pierwszej instancji przyjął, że powódce przysługuje jednorazowa

odprawa pieniężna na podstawie art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

"Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. Nr 84, poz. 948 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 20 marca 2002 r.,

Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w S. oddalił apelację strony pozwanej. Sąd Okręgowy

uznał zasadność ocen Sądu pierwszej instancji w przedmiocie stosowania wobec

powódki art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i

prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", a w

konsekwencji przyjęcia, że powódce przysługiwała jednorazowa odprawa pieniężna

w kwocie 20.519,58 zł. Zgodnie z art. 3 k.c. ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba

że to wynika z jej brzmienia lub celu. Przepis art. 48 ustawy z dnia 8 września 2000

r. umożliwia zastosowanie nowej ustawy do zdarzeń powstałych przed jej wejściem

w życie. Zdaniem Sądu drugiej instancji, z zasady lex retro non agit wynika zakaz

działania wstecz przepisów kształtujących prawa i obowiązki obywateli, jeżeli

prowadzi to do pogorszenia ich sytuacji prawnej w stosunku do stanu

poprzedniego.

Zasada

niedziałania

prawa

wstecz nie

stoi natomiast

na

przeszkodzie przyznawaniu lub rozszerzaniu uprawnień z mocą wsteczną. U

podstaw regulacji zawartej w Rozdziale 8 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

"Polskie

Koleje

Państwowe"

leży

przyznanie

korzystniejszych

uprawnień

pracowniczych w związku z rozwiązaniem ich stosunków pracy w następstwie

reorganizacji zakładu pracy.

Kasację od tego wyroku wniosła strona pozwana, która zarzuciła naruszenie

art. 3 k.c. w związku z art. 48 i 49 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. W

uzasadnieniu kasacji strona pozwana podniosła, że stosunek pracy powódki został

rozwiązany w dniu 29 lutego 2000 r. Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego

"Polskie Koleje Państwowe" weszła w życie w dniu 27 października 2000 r. Strona

pozwana stoi na stanowisku, obowiązywanie wstecz art. 48 i 49 ustawy z dnia 8

września 2000 r. można byłoby rozważać w przypadku braku przepisów

przejściowych. Jeżeli intencją ustawodawcy było, jak to wskazuje Sąd Okręgowy w

uzasadnieniu wyroku, przyznanie uprawnień z art. 48 i 49 tej ustawy pracownikom,

z którymi stosunek pracy został rozwiązany w okresie po 1 stycznia 2000 r. do dnia

wejścia w życie ustawy, to przede wszystkim przepisy przejściowe wskazywałyby

na taką możliwość. Ustawa nie zawiera jednak przepisów intertemporalnych, które

pozwoliłyby zastosować jej art. 48 i 49 do zdarzeń sprzed jej wejścia w życie. Jeżeli

rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło przed 27 października 2000 r., to

zastosowanie mają przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych oraz postanowienia

Paktu Gwarancji Pracowniczych. Zdaniem strony pozwanej, wsteczne działanie

przepisów nie może wynikać z celu ustawy z dnia 8 września 2000 r., gdyż intencją

ustawodawcy nie było nadanie jej przepisom mocy wstecznej. Dokonując wyliczeń

skutków finansowych wprowadzenia przepisów ustawy, nie uwzględniono osób

zwolnionych z PKP przed jej wejściem w życie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Występujący w sprawie problem prawny budził wątpliwości i rozbieżności w

orzecznictwie. Został on jednak już rozstrzygnięty w uchwale składu siedmiu

sędziów Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2004 r., III PZP 11/03 (dotychczas

niepublikowana), według której prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej

określonej w art. 48 i art. 49 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i

prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe (Dz.U. Nr

84, poz. 948 ze zm.) przysługuje tylko pracownikom, z którymi rozwiązanie

stosunku pracy nastąpiło po dniu wejścia ustawy w życie.

W uzasadnieniu tej uchwały wskazano w szczególności, że za przyjęciem

tezy, iż jednorazowa odprawa pieniężna przewidziana w art. 48 ustawy przysługuje

każdemu pracownikowi zwolnionemu z pracy w 2000 r., tj. po 31 grudnia 1999 r.,

przemawiają mocno, choć wyłącznie, argumenty językowe. Przepisy rozdziału 8

ustawy, zatytułowanego "Restrukturyzacja zatrudnienia", przewidują szczególne

świadczenia dla pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy "nastąpiło"

(art. 48) albo z którymi stosunek pracy "został" rozwiązany (art. 49) w latach 20002002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Odczytując te przepisy wprost,

należałoby - prima facie - przyjąć, że chodzi o ustanie zatrudnienia w jakimkolwiek

dniu kalendarzowym w kalendarzowych latach 2000, 2001 i 2002, a zatem od 1

stycznia do 31 grudnia. Zgodzić się jednak wypada z twierdzeniem, iż ich brzmienie

nie jest, wbrew pozorom, jednoznaczne. Uwzględniając bowiem treść art. 83

ustawy, trudno dostrzec brak logiki w tym, by zwrot "w latach 2000-2002" rozumieć

"w roku 2000 jednakże nie wcześniej niż od dnia 27 października, tj. od wejścia

ustawy w życie". Użycie czasu przeszłego w odniesieniu do określenia warunku

nabycia prawa do uprawnień, jakim jest rozwiązanie stosunku pracy, może

wprawdzie świadczyć o zamiarze objęcia regulacją zdarzeń przeszłych, ale tak

wyrażoną wolę ustawodawcy w interpretacji tworzonych przez niego przepisów

uwzględniać należy z dużą ostrożnością. Trafne jest przy tym spostrzeżenie, że w

art. 48 (i w art. 49) chodzi nie tyle o czas przeszły, ile o tryb dokonany. W

odniesieniu bowiem do warunków nabycia prawa do urlopu kolejowego (art. 51 ust.

1) i świadczenia przedemerytalnego (art. 58 ust. 1), także przysługujących w latach

2000-2002, ustawodawca użył trybu niedokonanego. Nadto, w art. 32 ust. 2 pkt 2

określającym cele, na które mogą być przeznaczone środki pochodzące z emisji

obligacji, użyty został czas przeszły (tryb dokonany) w odniesieniu tylko do

świadczenia przedemerytalnego - "dla osób zwolnionych w 2000 r." i niedokonany

w odniesieniu do pozostałych uprawnień - "dla pracowników zwalnianych w latach

2000-2002". Warto też podnieść pewien bałagan i niefrasobliwość ustawodawcy w

zakresie użycia form gramatycznych, poprawności merytorycznej oraz formalnej w

redagowaniu przepisów rozdziału 8. Na przykład, art. 50 ust. 2 i art. 53 odsyłają do

art. 49 jako do przepisu, "w którym mowa" o jednorazowej odprawie pieniężnej.

Jest w nim rzeczywiście mowa o jednorazowej odprawie pieniężnej, ale tylko o jej

wysokości. Prawo do odprawy przewiduje bowiem art. 48. Poza tym, przesłanki

nabycia prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej- pozytywne i negatywne zostały określone nie tylko w art. 48, ale także w art. 50 ust. 1, 2 i 3, co dodatkowo

nie pozwala z pełnym zaufaniem odnieść się do rezultatów wykładni tylko

językowej.

Do rangi zasadniczego argumentu na rzecz stanowiska o wstecznym

obowiązywaniu ustawy w zakresie restrukturyzacji zatrudnienia (jej rozdziału 8)

podniesiony został argument z art. 3 k.c. Podstawową regułą kolizyjną jest jednak

zasada, że ustawa nie działa wstecz. Przepis art. 3 k.c. nie wprowadza od niej

wyłomu, lecz przeciwnie - potwierdza ją. Akt prawny wchodzi w życie z dniem jego

ogłoszenia

(dzień

wydania

organu

promulgacyjnego).

W

przepisach

wprowadzających może być oznaczona inna data wejścia w życie bądź to całego

aktu prawnego bądź poszczególnych jego przepisów. Na ogół data wejścia ustawy

w życie jest późniejsza od daty jej publikacji. Ustawa może jednak określać

wcześniejszą niż dzień publikacji datę jej obowiązywania. Wówczas powstaje

problem wstecznego działania prawa. Przepis art. 3 k.c. nie wprowadza żadnych

innych, swoistych dla prawa cywilnego reguł kolizyjnych, funkcjonujących w

oderwaniu od przyjętych powszechnie. Przy tym dotyczy on takich sytuacji, gdy

ustawa określa w przepisach przejściowych datę jej wejścia w życie wcześniejszą

od daty opublikowania aktu prawnego w Dzienniku Ustaw lub Monitorze Polskim

albo nie określa jej w ogóle. Taka sytuacja w przypadku ustawy z dnia 8 września

2000 r. nie występuje. Art. 83 ustawy jest w swej treści jednoznaczny - ustawa

wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem "rozdziału 7, art.

65-67, art. 70", "które wchodzą w życie w terminie, o którym mowa w art. 8 ust 3"

(pierwszy dzień miesiąca przypadającego po dniu wydania postanowienia o wpisie

PKP SA do rejestru handlowego), art. 69 pkt 10, który wchodzi w życie z dniem 31

grudnia 2000 r., art. 69 pkt 9 i 21 oraz art. 74, które wchodzą w życie z dniem 1

stycznia 2001 r., art. 71, który wchodzi w życie "w terminie, o którym mowa w art. 8

ust. 3, jednak nie wcześniej niż dnia 2 stycznia 2001 r." Rozważania nad

brzmieniem i celem ustawy w aspekcie uzasadnienia wstecznego działania

niektórych jej przepisów są przeto bezprzedmiotowe. Chyba, że większości

przepisów rozdziału 8, w opozycji do systematyki ustawy, przyzna się charakter i

znaczenie przepisów przejściowych.

Gdyby jednak nawet przyjąć, pomimo wyraźnego określenia czasu wejścia

przepisów ustawy w życie (art. 83), że art. 3 k.c. powinien znaleźć zastosowanie do

uzasadnienia

"wstecznego"

obowiązywania

przepisów

rozdziału

8,

to

bezpodstawne jest odwoływanie się do idei ochrony praw nabytych. Ustawa nie

narusza żadnych nabytych praw pracowników PKP, albowiem przed jej wejściem w

życie (przed 27 października 2000 r.) nie mieli oni prawa do jednorazowej odprawy

pieniężnej wprowadzonej dopiero w art. 48 tej ustawy. Przy tym, to właśnie zasada

lex retro non agit, a nie lex retro agit służy ochronie praw nabytych. Nie można

wobec tego stosować retroakcji w celu ochrony tychże praw (tu poza wszystkim

nieistniejących).

Uprawnienia przewidziane w rozdziale 8 ustawy łączą się z komercjalizacją i

restrukturyzacją przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" i nie

mogą przypadać na czas poprzedzający te procesy. Restrukturyzacja zatrudnienia

to

etap

następujący

po

komercjalizacji

PKP,

czyli

po

przekształceniu

przedsiębiorstwa państwowego w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, "komercjalizacji PKP dokonuje minister właściwy do

spraw transportu w terminie 3 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy", tj. w

terminie do 27 stycznia 2001 r. Po skomercjalizowaniu przedsiębiorstwa następuje

etap restrukturyzacji - organizacyjnej, finansowej, majątkowej i zatrudnienia powstałej z niego spółki. Restrukturyzacja organizacyjna, polegająca na utworzeniu

przez PKP SA spółek przewozowych (art. 14) i spółki akcyjnej do prowadzenia

działalności w zakresie zarządzania liniami kolejowymi (art. 15), ma być

przeprowadzona w terminie 6 miesięcy od dnia jej wpisu do rejestru handlowego

(art. 16). Restrukturyzacja majątkowa następuje z dniem wejścia ustawy w życie

(34 ust. 1). Wymieniona w art. 22 ust. 1 ustawy (w pierwotnym brzmieniu) data 30

czerwca 2000 r. nie jest datą rozpoczęcia restrukturyzacji finansowej. Określa ona

jedynie termin dla ustalenia stanu zobowiązań pieniężnych w celu przeprowadzenia

ich restrukturyzacji w przyszłości - od daty wejścia ustawy w życie. Za takim

rozumieniem

tego

przepisu

przemawia

uregulowanie

"losów"

zobowiązań

powstałych po 1 lipca 2000 r., a przed wejściem ustawy w życie (art. 23 ust. 2), a

także nowe jego brzmienie nadane mu ustawą z 28 marca 2003 r. Skoro więc

zarówno komercjalizacja, jak i restrukturyzacja organizacyjna, majątkowa i

finansowa PKP, następują po wejściu ustawy w życie, to dlaczego funkcjonalnie z

nimi związana - na tym etapie przekształceń PKP - restrukturyzacja zatrudnienia

miałaby je poprzedzać?

Pogląd przeciwny byłby uprawniony tylko wówczas, gdyby oderwać

restrukturyzację zatrudnienia od celów ustawy i przyjąć, że celem regulacji zawartej

w rozdziale 8 jest zagwarantowanie takich samych uprawnień wszystkim

pracownikom zwalnianym z pracy w PKP z przyczyn dotyczących pracodawcy, a

zatem także wyrównanie poziomu finansowych osłon dla zwalnianych z pracy

pracowników w różnych okresach restrukturyzacji. Taka teza nie jest zasadna.

Zwolnienia z przyczyn ekonomicznych następowały w PKP także przed wejściem

ustawy w życie, a zatem bez związku z jego komercjalizacją i prywatyzacją, choć w

związku z podzielonym na etapy programem restrukturyzacji Polskich Kolei

Państwowych jako przedsiębiorstwa państwowego. Świadczą o tym choćby kolejne

Pakty gwarancji pracowniczych, w tym także ostatni z 19 marca 1998 r. Pakt ten

kształtował uprawnienia pracowników zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy korzystniej niż przepisy powszechnie obowiązujące, wprowadzając

między innymi, dodatkowe świadczenie - rekompensatę pieniężną. Obowiązywał on

do 26 października 2000 r., tj. do dnia poprzedzającego wejście ustawy w życie.

Logicznie

i

funkcjonalnie

rzecz

biorąc,

przepisy

ustawy

zastępują

jego

postanowienia w przedmiocie preferencyjnego ukształtowania prawa do świadczeń

z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy. Stanowi

to istotny argument przeciwko nadawaniu przepisom rozdziału 8 ustawy "mocy

wstecznej". Tym bardziej, że objęcie tą regulacją tych tylko pracowników, z którymi

stosunki pracy zostały rozwiązane przed rozpoczęciem komercjalizacji między 1

stycznia a 26 października 2000 r., pominięcie zaś wszystkich tych, z którymi

stosunki pracy zostały rozwiązane z takich samych przyczyn przed 1 stycznia 2000

r.

można

by

zakwestionować

w

aspekcie

zasady

równego

traktowania

pracowników.

Rozpoczęcie emisji obligacji w 2001 r. z ich przeznaczeniem, między innymi,

na świadczenia "dla osób zwolnionych z PKP w 2000 r., wypłacane w latach 20002001" (art. 32 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy) nie stanowi argumentu na rzecz tezy, że

prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej przysługiwało przed 27 października

2000 r. Zwrot "dla osób zwolnionych z PKP w 2000 r., wypłacane w latach 20002001" dotyczy tylko świadczenia przedemerytalnego, które przewidziane jest w

ustawie z 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (jednolity

tekst: Dz.U. z 2003 r. Nr 58, poz. 514 ze zm.). W odniesieniu do jednorazowej

odprawy użyty został zwrot "dla pracowników zwalnianych w latach 2000-2002".

Rozpoczęcie emisji obligacji dopiero w 2001 r. może przemawiać właśnie za

powstaniem

uprawnień

do

nowych

świadczeń

wprowadzonych

ustawą

(jednorazowa odprawa i urlop kolejowy) od jej wejścia w życie.

Warunkiem nabycia prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej jest

niespełnienie warunków "umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu

kolejowego

lub

świadczenia

przedemerytalnego".

Warunek

niespełnienia

przesłanek umożliwiających uzyskanie prawa do urlopu kolejowego nie mógł być

spełniony przed wejściem ustawy w życie, albowiem urlop tego rodzaju został

wprowadzony dopiero przez tę ustawę (art. 51 ust. 1). Pracownicy zwolnieni z pracy

przed 27 października 2000 r. nie mogli zatem spełniać wszystkich ustawowych

warunków nabycia prawa do jednorazowej odprawy pieniężnej. Niespełnienie

warunków do nabycia prawa do urlopu kolejowego nie mogło i nie może być ex

post kryterium oceny prawa do odprawy. Przyjmując wsteczne działanie przepisów

wprowadzających

uprawnienie

do

jednorazowej

odprawy,

należałoby

konsekwentnie przyjąć, że także prawo do urlopu kolejowego istnieje od 1 stycznia

2000 r. Jeżeli wsteczne udzielenie urlopu nie jest możliwe, a nie jest, to dla tych

pracowników, którzy przed wejściem ustawy w życie spełniali warunki nabycia do

niego prawa powinien być w ustawie przewidziany jakiś jego ekwiwalent.

Ważkim argumentem przemawiającym za obowiązywaniem art. 48 ustawy

od dnia jej wejścia w życie jest brak przepisów regulujących "rozliczenie" świadczeń

pobranych z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy

i jednorazowej odprawy pieniężnej. Zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy, pracownikom,

którzy nabyli prawo do jednorazowej odprawy nie przysługuje odprawa na

podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych, "ani żadne inne

świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy".

Innymi

świadczeniami

były

-

pracowniczych

rekompensata

oraz

odszkodowanie

przewidziana

w

Pakcie

określone

gwarancji

w

§

ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników przedsiębiorstwa

państwowego "Polskie Koleje Państwowe" z 4 stycznia 1999 r. Pracownicy, którzy

pobrali odprawę, rekompensatę i odszkodowanie (nie obowiązywał zakaz kumulacji

tych świadczeń) powinni je zatem zwrócić. Przepisy Kodeksu cywilnego o

zaliczeniu zapłaty (art. 451 k.c. w związku z art. 300 k.p.) nie miałyby w tym

przypadku zastosowania, albowiem dotyczą one sytuacji, gdy dłużnik ma kilka

długów względem tego samego wierzyciela. O "zaliczeniu" świadczeń pobranych

na poczet jednorazowej odprawy można więc zasadnie mówić tylko w znaczeniu

potocznym. Jakkolwiek odprawy nie mają charakteru wynagrodzeniowego, w

orzecznictwie przyjmowało się dotychczas, że jako "inne świadczenia związane z

pracą" podlegają ochronie na równi z wynagrodzeniem za pracę. Dlatego do

"rozliczenia" odpraw nie mogłyby być stosowane przepisy o potrąceniu bez tytułu

wykonawczego (art. 87 k.p.) lub zgody pracownika (art. 91 k.p.). Świadczenia

wypłacone pracownikom, z którymi stosunki pracy zostały rozwiązane przed dniem

wejścia w życie ustawy, były świadczeniami należnymi. Tak więc i przepisy o

bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. w związku z art. 300 k.p.) nie mogłyby

stanowić

podstawy

prawnej

żądania

zwrotu

odprawy,

rekompensaty

i

odszkodowania. W tej sytuacji, wobec braku podstawy prawnej, wątpliwa byłaby

dopuszczalność

pomniejszenia

jednorazowej

odprawy

pieniężnej

przez

pracodawcę, a nawet przez sądy, o kwoty pobranych wcześniej świadczeń.

Prowadziłoby to do niczym nieusprawiedliwionego uprzywilejowania pracowników, z

którymi stosunki pracy zostały rozwiązane w okresie między 1 stycznia a 26

października 2000 r., a w konsekwencji do dyskryminacji zarówno tych, którzy

zostali zwolnieni z pracy po 26 października 2000 r. jak i tych, z którymi stosunki

pracy zostały rozwiązane przed 1 stycznia 2000 r.

Trudno bez zastrzeżeń podzielić pogląd, że "wsteczne" działanie art. 48

ustawy uzasadniają względy sprawiedliwości i równości. Jak już wyżej wskazano,

nie jest tak, że zwolnienia grupowe rozpoczęto w PKP od roku 2000. Rozpoczęto je

wraz

z

restrukturyzacją

tego

przedsiębiorstwa

(poprzedzającą

jednak

komercjalizację), a więc już z końcem lat dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia.

Wszyscy pracownicy, z którymi stosunki pracy rozwiązano z przyczyn dotyczących

pracodawcy korzystali z osłony socjalnej, choć w różnych okresach na różnych

podstawach prawnych i w różnym zakresie. Przyznanie "przywilejów" wynikających

z ustawy pracownikom zwolnionym z pracy przed dniem wejścia tejże ustawy w

życie, z ograniczeniem ich do osób zwolnionych w 2000 r., generowałoby problem

pokrzywdzenia pracowników, z którymi stosunki pracy rozwiązano wcześniej, przed

1 stycznia 2000 r. Podnieść wypada i to, że ustawodawca dość "swobodnie"

rozdziela świadczenia związane z restrukturyzacją PKP, nie czyniąc założenia, aby

pracownicy otrzymywali równe korzyści przez cały jej okres objęty ustawą.

Jednorazowa odprawa przysługuje w latach 2000-2003 (art. 48), prawo do

jednorazowego szkolenia mają pracownicy zwolnieni w latach 2000-2002 (art. 56

ust. 1 i 5), prawo do urlopu kolejowego przysługuje pracownikowi, któremu w latach

2000-2001 brakuje nie więcej niż 3 lata do nabycia prawa do emerytury (art. 51 ust.

1), a świadczenie przedemerytalne - pracownikom zwolnionym z PKP po 18 maja

2000 r., a przed 1 stycznia 2001 r. (art. 58 ust. 1).

Ważąc względy społeczne, za przyjęciem, że prawo do jednorazowej

odprawy pieniężnej przysługuje pracownikom, z którymi stosunki pracy zostały

rozwiązane przed dniem wejścia ustawy w życie (między 1 stycznia a 26

października 2000 r.), mogłaby przemawiać tylko potrzeba zachowania spokoju

społecznego. Jest to, jak pokazuje doświadczenie życiowe, racja wątpliwa. Na

drugiej szali należałoby postawić przede wszystkim stan finansów publicznych i

wynikający stąd fiskalizm wyrażający się w ograniczaniu dochodów indywidualnych

obywateli bezpośrednio - poprzez eliminację niektórych świadczeń lub zmniejszenie

wysokości innych (w tym także świadczeń z zabezpieczenia społecznego) oraz

pośrednio - poprzez rozszerzenie obowiązku podatkowego osób fizycznych (np.

likwidacja ulg), a także zmniejszenie wydatków na ogólne cele społeczne (nauka,

kultura, ochrona zdrowia). Odpowiedzialność Skarbu Państwa za wykupienie

obligacji sprzed prywatyzacji PKP SA to obciążenie dla całego społeczeństwa.

Ustawa przewiduje bardzo korzystne i ponadstandardowe świadczenia dla

pracowników PKP zwalnianych z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy.

Uwzględniając art. 216 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z którym "środki finansowe na

cele publiczne są gromadzone i wydatkowane w sposób określony w ustawie",

uzasadniona jest ścisła, restryktywna wykładnia przepisów ustawy z 8 września

2000

r.

o

komercjalizacji,

restrukturyzacji

i

prywatyzacji

przedsiębiorstwa

państwowego "Polskie Koleje Państwowe", ograniczająca dodatkowe uprawnienia

pracowników do świadczeń wyraźnie z nich wynikających.

W sposób podobny do restrukturyzacji Polskich Kolei Państwowych, nie tylko

ze względów ekonomicznych i organizacyjnych, ale także społecznych i

politycznych, przeprowadzana jest restrukturyzacja górnictwa. Ustawa z dnia 28

listopada 2003 r. o restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w latach 20032006 (Dz.U. Nr 210, poz. 237), obowiązująca w zamkniętym okresie, w art. 54

(zamieszczonym

w

przepisach

przejściowych

i

końcowych)

stanowi,

że

przewidziane w niej świadczenia osłonowe i aktywizująco-adaptacyjne przysługują

pracownikom przedsiębiorstw górniczych od 1 stycznia 2004 r. Z regulacji tej

można pośrednio wnioskować, że o ile wolą ustawodawcy jest przyznanie

świadczeń związanych z restrukturyzacją przedsiębiorstw państwowych w innej

dacie niż wejście ustawy w życie, daje temu w sposób jednoznaczny wyraz w

przepisach przejściowych i końcowych danego aktu prawnego. Można też wnosić,

że górników, którzy zostali zwolnieni z pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy

przed 1 stycznia 2004 r. ustawodawca uznał za "skwitowanych" świadczeniami

przewidzianymi w ustawach - najpierw z dnia 27 sierpnia 1997 r. o restrukturyzacji

finansowej jednostek górnictwa węgla kamiennego oraz o wprowadzeniu opłaty

węglowej (Dz.U. Nr 113, poz. 735), następnie z dnia 26 listopada 1998 r. o

dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach

gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin

górniczych (Dz.U. Nr 162, poz. 1112), a jeszcze wcześniej - ustawie o zwolnieniach

grupowych.

Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela te poglądy i dlatego kasacja

podlegała uwzględnieniu na podstawie art. 39315 k.p.c.