I PK 212/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 22 lutego 2008 r.

I PK 212/07

Brak dowodów winy jako przesłanka umorzenia postępowania dyscyplinarnego wobec nauczyciela uzasadnia zwrot wynagrodzenia zatrzymanego w

okresie tego postępowania (art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, jednolity tekst: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.).

Przewodniczący SSN Teresa Flemming-Kulesza (sprawozdawca), Sędziowie

SN: Zbigniew Korzeniowski, Romualda Spyt.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2008 r. sprawy

z powództwa Tadeusza K. przeciwko Szkole Podstawowej [...] w Z.W. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z

dnia 25 kwietnia 2007 r. [...]

1. u c h y li ł zaskarżony wyrok w punkcie 2 w zakresie rozstrzygnięcia dotyczącego roszczenia o zwrot zatrzymanych kwot wynagrodzenia i w tym zakresie

przekazał sprawę Sądowi Apelacyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego,

2. o d d a l i ł skargę kasacyjną w pozostałym zakresie.

U z a s ad n i e n i e

Powód Tadeusz K. dochodził od Szkoły Podstawowej [...] w Z.W. wynagrodzenia za pracę licząc po 17.773,60 zł za okres od 1 styczna 2000 r. Strona pozwana

wniosła o oddalenie powództwa. Po sprecyzowaniu żądania pozwu na kwotę

106.416 zł sprawa została przekazana przez Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli do

Sądu Okręgowego w Sieradzu. Sąd Okręgowy w Sieradzu przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Zduńskiej Woli jako rzeczowo właściwemu. Sąd

Rejonowy w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 13 czerwca 2005 r. oddalił powództwo.

Wyrok ten został uchylony wyrokiem Sądu Okręgowego w Sieradzu z 8 września 2005 r. i sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy

w Zduńskiej Woli wyrokiem z dnia 20 grudnia 2005 r. [...] zasądził od pozwanej

Szkoły Podstawowej [...] w Z.W. na rzecz powoda kwotę 2.094,20 zł brutto „tytułem

wyrównania wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycznia 2002 r. do 28 lutego

2002 r. z odsetkami, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz umorzył postępowanie w zakresie żądania ustalenia istnienia stosunku pracy, a także orzekł o

kosztach postępowania.

Wyrok ten zaskarżyły obie strony.

Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z 22 czerwca 2006 r. „z apelacji powoda

zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu

(pkt 2 i 4 sentencji)” uchylił, zniósł postępowanie i w tym zakresie przekazał sprawę

do rozpoznania Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w

Sieradzu, natomiast z apelacji pozwanego umorzył postępowanie „w części uwzględniającej powództwo (pkt 1 sentencji)”. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że pełnomocnik strony pozwanej cofnął apelację, wobec czego Sąd wydał orzeczenie o

umorzeniu postępowania (jak zaznaczono w uzasadnieniu - wywołanego tą apelacją)

uznając, że zaskarżony wyrok staje się w tej części prawomocny.

Sąd Okręgowy w Sieradzu wyrokiem z dnia 11 października 2006 r. [...] oddalił

powództwo. Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny. Powód Tadeusz K.

rozpoczął pracę w pozwanej Szkole Podstawowej [...] w Z.W. na stanowisku nauczyciela wychowania fizycznego w 1987 r. Zatrudnienie to powód podjął w związku z

zastosowanym wobec niego „przeniesieniem dyscyplinarnym” ze Szkoły Podstawowej [...] w K., gdzie od grudnia 1979 r. był zatrudniony jako nauczyciel wychowania

fizycznego. W dniu 1 grudnia 1999 r. powód zaprzestał wykonywania pracy w pozwanej Szkole w związku z odsunięciem go przez dyrekcję Szkoły od pracy w trybie

art. 83 ust 1 Karty Nauczyciela. W okresie od 1 stycznia 2000 r. do 30 kwietnia 2002

r. powód pobierał wynagrodzenie w zmniejszonym wymiarze - 50% i nie świadczył

pracy. W dniu 28 stycznia 2000 r. Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie Ł. wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko Tadeuszowi K., zarzucając mu, że we wrześniu 1999 r., podczas lekcji wychowania fizycznego pobił ucznia, nadto na korytarzu przy sali gimnastycznej popychał

uczniów, powodując u nich obrażenia, czym uchybił godności i obowiązkom nauczyciela wynikającym z art. 6 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.

Orzeczeniem z 14 marca 2001 r. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie Ł. umorzyła postępowanie dyscyplinarne z uwagi na rozpoznanie u powoda

zaburzeń osobowości i zespołu urojeniowo-pieniaczego. Orzeczeniem z dnia 25

maja 2001 r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministerstwie

Edukacji Narodowej uchyliła powyższe orzeczenie i sprawę przekazała do ponownego rozpoznania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie Ł. wydała orzeczenie 12 grudnia 2001 r., wymierzając powodowi karę wydalenia z zawodu nauczycielskiego (art. 76 ust. 1 pkt 4 Karty Nauczyciela). Od tego orzeczenia odwołał się Tadeusz K. Orzeczeniem Odwoławczej

Komisji Dyscyplinarnej dla nauczycieli przy Ministerstwie Edukacji Narodowej i

Sportu [...] z dnia 28 lutego 2002 r. uchylono zaskarżone orzeczenie w zakresie winy,

w części, a w zakresie kary, w całości i wymierzono powodowi karę zwolnienia z

pracy w pozwanej Szkole z jednoczesnym zakazem przyjmowania go do pracy w

zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania. Zdaniem Komisji zarzuty postawione powodowi dotyczące kopnięcia jednego z uczniów, popychania uczniów na

korytarzu, jak też zamknięcia dwojga uczniów klasy pierwszej w szatni, nie budzą

wątpliwości. Orzeczenie to było prawomocne ale podlegało nadzwyczajnym środkom

zaskarżenia. Na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela w związku z prawomocnym orzeczeniem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy

MEN z dnia 28 lutego 2002 r. pracodawca pismem z dnia 5 kwietnia 2002 r. poinformował powoda o wygaśnięciu z mocy prawa stosunku pracy z dniem 28 lutego 2002

r. Na skutek odwołania powoda od powyższego orzeczenia dyscyplinarnego, wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 25 września 2002 r. uchylono zaskarżone orzeczenie i sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. Po ponownym

rozpoznaniu sprawy Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna orzeczeniem z dnia 22

stycznia 2003 r. postanowiła zaskarżone orzeczenie Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie Ł. uchylić i wymierzyć Tadeuszowi K. karę zwolnienia z

pracy przewidzianą w art. 76 ust. pkt 3 Karty Nauczyciela oraz uznać go winnym

przewinienia polegającego na pobiciu ucznia Rafała H., popychania uczniów z klasy

VIII i zamknięcia w szatni dwojga uczniów z klasy I.

Powód zaskarżył to orzeczenie. Postępowanie dyscyplinarne zakończyło się

umorzeniem postępowania dyscyplinarnego na mocy prawomocnego wyroku Sądu

Apelacyjnego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 6 października

2003 r. [...]. Przyczyną umorzenia postępowania dyscyplinarnego było stwierdzenie u

powoda w toku postępowania karnego przez biegłych psychiatrów obniżenia zdolności do intelektualnego kontrolowania sfery emocjonalno-popędowej. Powód w chwili

popełnienia zarzucanego mu czynu miał zniesioną zdolność rozumienia znaczenia

czynu i pokierowania swoim postępowaniem. Został stwierdzony u niego zespół urojeniowy-pieniaczy oraz „ograniczone” zaburzenie osobowości. W opinii biegłych

stwierdzone zaburzenia czynności psychicznych dyskwalifikują powoda do dalszej

pracy w charakterze nauczyciela.

Po wydaniu orzeczenia przez Sąd Apelacyjny w Łodzi powód w dniu 9 października 2003 r. zgłosił się do pracodawcy, wyrażając gotowość podjęcia pracy.

Pracodawca odmówił dopuszczenia Tadeusza K. do pracy z uwagi na treść uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi. W związku z odmową dopuszczenia do

pracy powód wystąpił z powództwem na drogę postępowania sądowego. Wyrokiem z

dnia 13 czerwca 2005 r. ]...] Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli nakazał dopuszczenie

powoda do pracy pod warunkiem złożenia zaświadczenia potwierdzającego jego

zdolność do pracy w zawodzie nauczyciela. W związku z tym wyrokiem dyrektor pozwanej Szkoły na podstawie § 1 ust.1 pkt 4e oraz § 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań

lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami

oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy

(Dz.U. Nr 69, poz. 332 ze zm.) zwrócił się w dniu 22 września 2005 r. do lekarza medycyny Joanny C. o przeprowadzenie badania kontrolnego powoda celem stwierdzenia, czy posiada on zdolność do wykonywania zawodu nauczyciela, z poszerzeniem

badań o dodatkowe badanie psychiatryczne. Po wykonanych badaniach w dniu 2

stycznia 2006 r. wskazany przez pracodawcę lekarz wydał zaświadczenia lekarskie,

w którym uznał powoda Tadeusza K. za niezdolnego do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela.

Od powyższego orzeczenia powód odwołał się, skutkiem czego - po przeprowadzeniu kolejnych badań lekarskich- zostało wydane zaświadczenie przez Instytut

Medycyny Pracy w Ł. z dnia 31 marca 2006 r., na podstawie którego powód również

został uznany za niezdolnego do pracy na stanowisku nauczyciela. Tadeusz K. złożył

w pozwanej Szkole zaświadczenia „prywatnych lekarzy” potwierdzające jego zdolność do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela, jednak pracodawca ich nie

uwzględnił i nie dopuścił go do pracy.

Kwota 2.094,20 zł brutto tytułem wynagrodzenia za pracę za okres od 1 stycznia 2002 r. do 28 lutego 2002 r. z ustawowymi odsetkami od dnia 25 listopada 2002

r., której dotyczył wyrok Sądu Okręgowego w Sieradzu z 22 czerwca 2006 r. została

już zapłacona powodowi przez pozwaną Szkołę. W całym okresie objętym żądaniem

zapłaty wynagrodzenia, tj. od grudnia 1999 r. do chwili obecnej, powód nie świadczył

pracy w pozwanej Szkole.

Zdaniem Sądu Okręgowego, pracodawca zasadnie zawiesił powoda w pełnieniu obowiązków nauczyciela od grudnia 1999 r. i obniżył wysokość należnego wynagrodzenia za okres od 1 stycznia 2000 r . W przypadku powoda zachodziły dwie

podstawy zawieszenia - zostało wszczęte zarówno postępowanie karne, jak (i w dniu

28 stycznia 2000 r.) rzecznik dyscyplinarny wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego. W ocenie Sądu, nie ulega wątpliwości, iż w dniu 28 lutego

2002 r., kiedy zapadło prawomocne orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej

o zwolnieniu powoda z pracy z zakazem przyjmowania go do pracy w zawodzie nauczyciela, stosunek pracy powoda wygasł z mocy prawa na podstawie art. 26 ust. 1

Karty Nauczyciela. Poza sporem jest fakt, że powód od grudnia 1999 r. aż do wygaśnięcia stosunku pracy, tj. do dnia 28 lutego 2002 r., był zawieszony w pełnieniu obowiązków. Sąd Okręgowy zauważył, że zgodnie z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela jeżeli postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończy się umorzeniem z powodu

braków dowodu winy, nauczycielowi należy zwrócić zatrzymane kwoty wynagrodzenia. Okres, na jaki nauczyciel może być zawieszony w pełnieniu obowiązków, określa

art. 83 ust. 3 Karty Nauczyciela, który stanowi że zawieszenie w pełnieniu obowiązków nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba że przeciwko nauczycielowi lub dyrektorowi szkoły toczy się jeszcze postępowanie wyjaśniające, w związku z którym

nastąpiło zawieszenie. W okresie pomiędzy styczniem 2000 r. a kwietniem 2002 r.

powód pobierał od pracodawcy wynagrodzenia w zmniejszonym wymiarze i nie

świadczył pracy. Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi

umorzył postępowanie dyscyplinarne wobec powoda. Zdaniem Sądu Okręgowego

postępowanie dyscyplinarne nie zostało umorzone z powodu braku dowodów winy w

rozumieniu art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela, gdyż Sąd Apelacyjny wyraźnie podkreślił

w uzasadnieniu wyroku, że powód popełnił zarzucane mu czyny, jednak w chwili ich

popełnienia miał zniesioną zdolność rozumienia znaczenia czynu i pokierowania

swoim postępowaniem, był niepoczytalny. Powodowi, z uwagi na brak poczytalności,

nie można było przypisać winy. Nie można tego utożsamiać z brakiem dowodów na

popełnienie zarzucanych czynów. U powoda wina została wyłączona na skutek jego

niepoczytalności a nie z braku dowodów. Z powyższych względów, zdaniem Sądu

pierwszej instancji, jest to sytuacja „zupełnie inna” niż wskazana w art. 84 ust. 5

Karty Nauczyciela. Gdyby nawet przyjąć, że postępowanie dyscyplinarne zostało

umorzone wobec powoda z przyczyn określonych w powyższym artykule, to - zdaniem Sądu - zasądzenie wynagrodzenia za okres, w którym powód miał ograniczone

wynagrodzenie, a więc w czasie, gdy toczyło się wobec niego postępowanie karne i

postępowanie dyscyplinarne od 1 stycznia 2000 r. do dnia wygaśnięcia stosunku

pracy, byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, które są określone w

art. 8 Kodeksu pracy.

Za bezsporne w sprawie uznano, że w okresie po wydaniu wyroku umarzającego postępowanie dyscyplinarne powód nie świadczył pracy, a pracodawca miał

uzasadniony powód, aby odmówić dopuszczenia go do wykonywania pracy nauczyciela bez aktualnych badań lekarskich. Sąd Rejonowy w Zduńskiej Woli orzekł 13

czerwca 2005 r. o dopuszczeniu powoda do pracy lecz pod warunkiem złożenia zaświadczenia potwierdzającego jego zdolność do pracy w zawodzie nauczyciela. Ponieważ art. 26 ust. 1 Karty Nauczyciela nie przewiduje sytuacji, w której dochodzi do

umorzenia prawomocnie zakończonego postępowania dyscyplinarnego, zgodnie z

art. 91c w zakresie nieuregulowanym mają zastosowanie przepisy Kodeksu pracy.

Kwestie wynagrodzenia za pracę reguluje art. 80 k.p. Wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy może przysługiwać tylko wyjątkowo w oparciu o wyraźną podstawę

prawną zawartą w Kodeksie pracy, przepisach pozakodeksowych, układach zbiorowych pracy lub regulaminach wynagrodzeń. Obowiązek wypłaty wynagrodzenia pracownikowi za czas niewykonywania pracy obciąża pracodawcę wówczas, gdy niewykonanie pracy jest skutkiem niedopuszczenia pracownika do pracy bądź też przerw

w procesie pracy spowodowanych przez zdarzenia dotyczące pracodawcy, które reguluje art. 81 k.p., jak i w przypadkach niewykonywania pracy z przyczyn niezawinionych, leżących po stronie pracownika, do których zalicza się między innymi wystąpienie niektórych zdarzeń losowych uniemożliwiających wykonywanie pracy bądź też

okoliczności uzasadniających zwolnienie pracownika od obowiązku stawienia się do

pracy w celu umożliwienia mu spełnienia obowiązków osobistych, rodzinnych, czy

społecznych. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zasądzeniu wynagrodzenia za okres

od daty wydania wyroku przez Sąd Apelacyjny w Łodzi z dnia 6 października 2003 r.

sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego. Powód nie mógł zostać dopuszczony do pracy z powodu stwierdzonych zaburzeń czynności psychicznych, które

dyskwalifikowały go jako nauczyciela, jak też w świetle aktualnych badań lekarskich

nie ma takich możliwości do chwili obecnej. Wszystkie powyższe okoliczności, zgod-

nie z art. 8 k.p., sprzeciwiają się przyznaniu powodowi wynagrodzenia za okres niewykonywania pracy.

Powyższy wyrok zaskarżył apelacją powód.

Sąd Apelacyjny-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi, wyrokiem z

dnia 25 kwietnia 2007 r. [...] zmienił zaskarżony wyrok i zasądził od Szkoły Podstawowej [...] w Z.W. na rzecz powoda kwotę 3.320,80 zł z ustawowymi odsetkami od

dnia 6 października 2003 r., a w pozostałej części apelację powoda oddalił. Sąd

Apelacyjny uznał, że apelacja jest częściowo zasadna, gdyż zgodzić się należało z

powodem że umorzenie postępowania dyscyplinarnego wyrokiem Sądu Apelacyjnego z 6 października 2003 r. zmieniło jego sytuację prawną i pracowniczą, jako że

spowodowało uchylenie prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego będącego z

kolei podstawą wygaśnięcia stosunku pracy, które to wygaśnięcie nastąpiło 28 lutego

2002 r. na podstawie art. 26 ust 1 pkt 1 Karty Nauczyciela. Do daty umorzenia postępowania dyscyplinarnego żądanie zasądzenia wynagrodzenia nie znajduje uzasadnienia prawnego, gdyż powód żadnej pracy w tym okresie nie wykonywał ani nie

zgłaszał gotowości do jej wykonywania, zaś przepisy Karty Nauczyciela, a także Kodeksu pracy nie przewidują dla takiej sytuacji wypłaty wynagrodzenia. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego, trafnie Sąd Okręgowy uznał, że przepis art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela nie ma zastosowania do sytuacji powoda, gdyż postępowanie dyscyplinarne

zostało umorzone przez Sąd w wyniku zaskarżenia prawomocnego orzeczenia komisji z uwagi na stan zdrowia powoda, który w chwili popełnienia zarzucanych mu czynów miał zniesioną zdolność ich rozumienia i kierowania swoim postępowaniem. Po

dacie wyroku Sądu Apelacyjnego powód zgłosił gotowość do podjęcia pracy i faktycznie w tym momencie pracodawca winien go skierować na badanie lekarskie, o

którym mowa w art. 23 ust. 5 Karty Nauczyciela, gdyż wbrew stanowisku powoda

zawartym w licznych pismach i apelacji, dyrektor szkoły może to uczynić z własnej

inicjatywy w każdym czasie. Powoda nie skierowano na takie badanie. Powód natomiast wystąpił z pozwem o przywrócenie go do pracy. Sąd Rejonowy orzekł „o przywróceniu go do pracy” pod warunkiem złożenia zaświadczenia lekarskiego, że pracę

nauczyciela może wykonywać. Od daty więc dostarczenia Sądowi zaświadczenia

lekarskiego - co nastąpiło 24 kwietnia 2006 r. - a następnie zaświadczenia Instytutu

Medycyny Pracy z dnia 30 marca 2006 r., winien z nim być rozwiązany stosunek

pracy na podstawie art. 23 ust. 3 Karty Nauczyciela „gdyż powód faktycznie nie miał

formalnie rozwiązanego stosunku pracy po umorzeniu postępowania dyscyplinar-

nego”. Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielem mianowanym zostało uregulowane w Karcie Nauczyciela w sposób całościowy i wyczerpujący. Nie zostały natomiast uregulowane konsekwencje rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy z

nauczycielem z naruszeniem prawa. Dlatego jedynie na podstawie przepisów Kodeksu pracy można skonstruować konsekwencje niezgodnego z prawem działania

pracodawcy, które doprowadziło do rozwiązania nauczycielskiego stosunku pracy z

mianowania. „Za okres więc od daty wytoczenia powództwa o dopuszczenie do

pracy do daty określonej art. 23 ust. 2 pkt 3, czyli do końca miesiąca w którym dyrektor szkoły dowiedział się o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy i nie rozwiązał z nim stosunku pracy należało powodowi wypłacić odszkodowanie stosując przepisy kodeksu pracy, a to stosownie do treści art. 91 c

Karty Nauczyciela”. Sąd Apelacyjny uznał, że rozwiązanie stosunku pracy z powodem nastąpiło z naruszeniem przepisów Karty Nauczyciela (niedoręczono mu pisma

o rozwiązaniu umowy z powodu stanu zdrowia wykluczającego możliwość wykonywania dotychczasowej pracy).

Sąd Apelacyjny „stosując odpowiednio art. 45 k.p. orzekł o odszkodowaniu

stosownie do treści art. 471 k.p. i zasądził je w wysokości 3 miesięcznego wynagrodzenia”. Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw do uznania, że stosunek pracy powoda

podlegał szczególnej ochronie z uwagi na sprawowanie funkcji związkowej, gdyż

rozwiązując z powodem prawidłowo stosunek pracy nauczyciela mianowanego na

podstawie art. 23 ustawy Karta Nauczyciela pracodawca nie był zobowiązany do

przewidzianej w art. 38 k.p. konsultacji ze związkami zawodowymi. Konsultacja

związkowa jest przewidziana jedynie przy zamiarze wypowiedzenia nauczycielowi

stosunku pracy w razie częściowej likwidacji szkoły lub zmian organizacyjnych, o których mowa w art. 20 ust. 2 Karty Nauczyciela, czyli nie dotyczy sytuacji powoda.

Powyższy wyrok został zaskarżony „w całości” skargą kasacyjną wniesioną

przez powoda. Wyrokowi Sądu Apelacyjnego zarzucono naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności

naruszenie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych

przez przyjęcie, że przewidziana w tym przepisie ochrona trwałości stosunku pracy

funkcjonariuszy związków zawodowych nie ma zastosowania do zwolnienia nauczyciela w trybie art. 23 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, a także

naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, a w szczególności naruszenie art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r.

Karta Nauczyciela, przez przyjęcie, że umorzenie postępowania dyscyplinarnego i

karnego z powodu niepoczytalności sprawcy wyklucza możliwość zwrotu wynagrodzenia zatrzymanego na czas trwania postępowania. Zarzucono ponadto naruszenie

przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w

szczególności naruszenie art. 386 § 4 k.p.c., poprzez oddalenie apelacji powoda pomimo nierozpoznania istoty sprawy.

Wskazując na powyższe wniesiono o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na rozprawie; uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego „według norm obowiązujących jako część kosztów procesu”.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Rozważania skargi należy rozpocząć od granic orzekania przez Sąd Najwyższy. Mimo zaskarżenia przez powoda wyroku Sądu Apelacyjnego w całości, Sąd

Najwyższy nie mógł ingerować w tę jego część, w której uległ zmianie na korzyść

powoda wyrok Sądu pierwszej instancji oddalający powództwo ( w całości). Strona

pozwana nie zaskarżyła wyroku. Zasądzona na rzecz powoda przez Sąd drugiej instancji kwota stanowi odszkodowanie z tytułu niezgodnego z prawem rozwiązania

stosunku pracy. Tymczasem w tej sprawie powód dochodził wynagrodzenia. Problem

trwania stosunku pracy powoda był przedmiotem rozstrzygnięcia w innej sprawie, w

której zapadł wyrok warunkowo dopuszczający powoda do pracy. Warunek dotyczył

zdolności powoda (pod względem zdrowotnym) do wykonywania pracy nauczyciela.

Powód nie został dopuszczony do pracy, gdyż jak wynika z wiążących Sąd Najwyższy ustaleń, nie uzyskał zaświadczenia o zdolności do pracy wydanego przez uprawnionego lekarza. Te okoliczności podlegały ocenie w rozpoznawanej obecnie sprawie

tylko w aspekcie żądania zasądzenia wynagrodzenia. Powód nie dochodził w tej

sprawie roszczeń przewidzianych w razie niezgodnego z prawem rozwiązania stosunku pracy. Rozważania Sądu Apelacyjnego na temat braku konieczności konsultacji związkowej rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem mianowanym na podstawie art. 23 Karty Nauczyciela, zakwestionowane w skardze kasacyjnej, pozostają

poza zakresem rozpoznania sprawy. Stąd też nie mogą odnieść skutku zarzuty

skargi odnoszące się do pominięcia przez Sąd Apelacyjny szczególnej ochrony sto-

sunku pracy powoda wynikającej z jego funkcji związkowej. Nie może też odnieść

skutku zarzut naruszenia przepisu art. 386 § 4 k.p.c. powiązany z omówionym zarzutem naruszenia art. 32 ustawy o związkach zawodowych. Szczególna ochrona

trwałości stosunku pracy wynikająca z art. 32 ustawy o związkach zawodowych nie

ma znaczenia dla oceny zasadności roszczenia o wynagrodzenie takiego, jak będące przedmiotem rozpoznania w tej sprawie. W kontekście wynagrodzenia ma ona

znaczenie jedynie w razie dochodzenia roszczenia o przywrócenie do pracy wraz z

wynagrodzeniem za czas pozostawania bez pracy. Takie roszczenie nie jest jednak

przedmiotem tej sprawy, zatem istota sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. nie

obejmowała konieczności rozważania podlegania powoda szczególnej ochronie z art.

32 ustawy o związkach zawodowych.

Skarga kasacyjna zasługiwała natomiast na częściowe uwzględnienie z uwagi

na słuszność zarzutu naruszenia art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym

przepisem, jeżeli postępowanie dyscyplinarne lub karne zakończy się umorzeniem z

braku dowodów winy albo wydaniem orzeczenia lub wyroku uniewinniającego, nauczycielowi należy zwrócić zatrzymane kwoty wynagrodzenia. Chodzi o „kwoty” wynagrodzenia zatrzymanego na podstawie art. 84 ust. 1 Karty Nauczyciela w okresie,

kiedy postępowanie dyscyplinarne lub karne było w toku. Sąd Apelacyjny dokonał

nieprawidłowej wykładni przepisu art. 84 ust. 5 Karty. Według normy prawnej w nim

zawartej, w dwóch sytuacjach należy zwrócić nauczycielowi „zatrzymane” wynagrodzenie: wówczas, gdy postępowanie karne lub dyscyplinarne zakończyło się uniewinnieniem, a także - umorzeniem „z braku dowodów winy”. Przesłanka braku dowodów (jako podstawa umorzenia postępowania) nie może być rozumiana jako oznaczająca brak dowodów popełnienia przestępstwa lub deliktu dyscyplinarnego. W takim bowiem razie następuje niewątpliwie wydanie wyroku lub orzeczenia uniewinniającego. Skoro obok wydania wyroku uniewinniającego przewidziano umorzenie z

braku dowodów winy należy odrzucić możliwość rozumienia obu tych przesłanek

jako odnoszących się do takiej samej sytuacji. Brak dowodów będący przesłanką

umorzenia postępowania a nie uniewinnienia został powiązany z winą, a nie z popełnieniem zarzucanego czynu. Chodzi zatem o okoliczności wyłączające winę, do

których należy zaliczyć niewątpliwie zniesienie z powodu zaburzeń natury psychicznej możliwości rozpoznania znaczenia czynów i pokierowania swoim postępowaniem

przez sprawcę czynu. Skoro z tych przyczyn nastąpiło umorzenie postępowania, została wypełniona przesłanka braku dowodów winy. Mimo bowiem potwierdzenia po-

pełnienia zarzucanych czynów zebrane dowody nie pozwalają na przypisanie winy

sprawcy czynu. Odmienne rozumienie wypełnienia tej przesłanki z art. 84 ust. 5 Karty

Nauczyciela przestawione w zaskarżonym wyroku zostało zatem słusznie zakwestionowane przez skarżącego.

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym tę sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 21 lipca 1999 r., I PKN 162/99 (OSNAPiUS 2000

nr 19, poz. 718), zgodnie z którym jeżeli w dacie wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela istniało prawomocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej o wydaleniu z zawodu, to art. 84 ust. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (jednolity

tekst: Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), to pozwala ona na zwrot zatrzymanej

części wynagrodzenia tylko za okres zawieszenia w pełnieniu obowiązków i do daty

wygaśnięcia stosunku pracy. W świetle tego przepisu brak jest podstaw do zasądzenia wynagrodzenia za okres po tej dacie, choćby następnie w wyniku rewizji nadzwyczajnej postępowanie dyscyplinarne zostało umorzone albo obwiniony został uniewinniony. Wobec powoda orzeczono prawomocnie karę zwolnienia z pracy a nie wydalenia z zawodu. Wygaśnięcie stosunku pracy następuje zarówno w przypadku ukarania karą wydalenia z zawodu jak i zwolnienia z pracy (art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela). Słuszny jest, zdaniem Sądu Najwyższego, pogląd, w myśl którego żądanie wywodzone z art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela może być usprawiedliwione tylko w

odniesieniu do okresu zawieszenia w pełnieniu obowiązków. Stan faktyczny i prawny

powstały na skutek uprawomocnienia się wielu orzeczeń zapadłych wobec powoda

jest niezwykle skomplikowany. Żadna inna niż art. 84 ust. 5 Karty Nauczyciela podstawa prawna roszczenia o wynagrodzenie nie może być rozważana przez Sąd Najwyższy wobec związania granicami podstaw skargi (art. 39813 § 1 k.p.c.).

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art. 398 15

§ 1 i art. 39814 k.p.c.