I PK 202/08 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 202/08

POSTANOWIENIE

Dnia 23 stycznia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza

w sprawie z odwołania R. P.

przeciwko Telewizji Polskiej Spółce Akcyjnej w W. Oddziałowi w K.

o przywrócenie do pracy i zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 23 stycznia 2009 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 29 kwietnia 2008 r.,

1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

2. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 570

(pięćset

siedemdziesiąt)

złotych

tytułem

zwrotu

kosztów

postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2007 r., Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K. przywrócił R. P. do pracy w pozwanej Telewizji

Polskiej S.A. w W. Oddział w K. na poprzednich warunkach; zasądził od strony

pozwanej na rzecz powoda 2.568 zł tytułem wynagrodzenia za okres pozostawania

bez pracy w związku z wypowiedzeniem z dnia 29 marca 2007 r., oraz kwotę

9.297,26 zł tytułem wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy od 20 grudnia

2005 r. do 30 kwietnia 2006 r. z ustawowymi odsetkami od 23 maja 2007 r. do dnia

zapłaty, oddalając powództwo w pozostałym zakresie co do żądania zapłaty

odsetek oraz ponad kwotę 994,06 zł

tytułem wynagrodzenia za okres

pozostawania bez pracy od 20 grudnia 2005 r. do 31 grudnia 2005 r.; oddalił

powództwo o zapłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy za 2004r.; w pozostałym

zakresie umorzył postępowanie, orzekł też o kosztach postępowania (nakazuje

między innymi w pkt 7 pobranie od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa

kwoty 2173 zł.).

Sąd Rejonowy ustalił, że powód był zatrudniony u strony pozwanej od 1984

r. W dniu 3 kwietnia 2003 r. strona pozwana wypowiedziała powodowi umowę o

pracę. Po jego zwolnieniu przeprowadzona została reorganizacja magazynu, tak by

nie trzeba było zatrudniać nowej osoby na miejsce powoda.

Wyrokiem z dnia 29 grudnia 2006 r. Sądu Okręgowego w K. powód został

przywrócony do pracy w TVP S.A. na poprzednich warunkach oraz przyznano mu

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy do dnia 19 grudnia 2005 r.

Powód podjął zatrudnienie 9 stycznia 2007r ., ale pracodawca wkrótce

zwolnił go z obowiązku świadczenia pracy i nie powierzył żadnych obowiązków,

mimo kilkakrotnego zapewnienia, że zostanie on przywrócony do pracy. 29 marca

2007 r. powodowi zostało wręczone wypowiedzenie umowy o pracę, w którym jako

przyczynę podano likwidację stanowiska pracy w związku z pogorszeniem się

sytuacji

finansowej

pracodawcy.

O

zamiarze

wypowiedzenia

tej

umowy

powiadomiono wszystkie działające u pozwanego związki zawodowe.

Sąd Rejonowy podniósł, że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nie

było zasadne. Sąd uznał, że powód posiada odpowiednie kwalifikacje do

zajmowania stanowiska magazyniera, wyższe niż pozostałych pracowników

magazynu. Stwierdził ponadto, że uzasadnieniem wypowiedzenia nie mogą być

okoliczności jakie miały miejsce w czasie gdy powód – na skutek nieuzasadnionego

wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przez stronę pozwaną w dniu 3

kwietnia 2003 r. – pozostawał bez pracy. W ocenie Sądu Rejonowego, strona

pozwana nie może powoływać się na zdarzenie, za które sama ponosi

odpowiedzialność. Zatem nie może skutecznie podnosić, że w czasie gdy powód

był pozbawiony możliwości wykonywania swej pracy, zmieniły się procedury

wewnętrznego funkcjonowania magazynu, czy też zaszła potrzeba – po jego

przywróceniu do pracy – dokonania ponownej inwentaryzacji zdawczo-odbiorczej.

Powyższy wyrok został zaskarżony apelacją przez stronę pozwaną.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K. wyrokiem z

dnia 29 kwietnia 2008 r., zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że wymienioną w

pkt 7 kwotę 2173 zł obniżył do kwoty 2135 zł., w pozostałym zakresie oddalił

apelację.

Sąd Okręgowy uznał, że prawidłowo wyliczona wartość przedmiotu sporu w

przedmiotowej sprawie to kwota 30.816 zł, a wartość sporu za wszystkie żądania

powoda to kwota 42.681,26 zł. Dlatego też Sąd drugiej instancji uznał, że wpis

stosunkowy, do poniesienia którego zobowiązana została strona pozwana wynosi

2.135 zł, a nie 2.173 zł.

Nawiązując do pozostałych podstaw apelacji, Sąd Okręgowy uznał, że nie

zasługują one na uwzględnienie. Jego zdaniem, w toku postępowania sądowego

przed Sądem Rejonowym, strona pozwana nie wykazała, że do zwolnienia powoda

doszło z przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie. Udowodnienie konsekwentnie

przeprowadzonej redukcji zatrudnienia nie jest jednoznaczne z wykazaniem złej

sytuacji ekonomicznej pracodawcy, która wymusza redukcję zatrudnienia.

Sąd Okręgowy podniósł ponadto, że powód miał wyższe wykształcenie niż

pozostali pracownicy magazynu oraz dłuższy staż pracy na zajmowanym

stanowisku. Z kolei przytaczany przez pozwaną argument iż powód posiada

mniejsze umiejętności niż inni pracownicy magazynu, gdyż nie pracował on przez

cztery lata i nie brał udziału w przeprowadzonych zmianach w funkcjonowaniu

magazynu, jest w ocenie Sądu prawdziwy ale nie może się ostać, gdyż to wyłącznie

z winy strony pozwanej, która z naruszeniem prawa rozwiązała z powodem umowę

o pracę, powód miał czteroletnią przerwę w zatrudnieniu.

Sąd Okręgowy konstatował, że w sprawie nie pojawiły się żadne

okoliczności mogące świadczyć o tym, że uwzględnienie żądania przywrócenia

powoda do pracy byłoby niecelowe lub niemożliwe. Stanowisko pracy powoda nie

zostało zlikwidowane, a wręcz przeciwnie, gdyż obecnie na stanowisku

magazyniera u pozwanej pracują dwie osoby.

Sąd Okręgowy ustalił, że powód był pracownikiem szczególnie chronionym

w czasie dokonywania pierwszego wypowiedzenia (13 kwietnia 2003 r.) a nie był

gdy wypowiedzenia dokonano ponownie (29 marca 2007 r.). Te okoliczności uznał

za bezsporne.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną wniesioną

przez pozwaną. Zarzucono w niej naruszenie prawa materialnego przez błędną

wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 45 Kodeksu pracy – poprzez przyjęcie,

że wypowiedzenie powodowi umowy o pracę nastąpiło z naruszeniem przepisów o

wypowiadaniu umów o pracę – tj. art. 30 § 4 Kodeksu pracy; art. 10 ust. 1 ustawy

szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z

przyczyn niedotyczących pracowników – poprzez przyjęcie, iż decyzja o zwolnieniu

powoda nie została podjęta na podstawie obiektywnych kryteriów.

W

skardze

kasacyjnej

zarzucono

również

naruszenie

przepisów

postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: art. 365 Kodeksu

postępowania cywilnego – poprzez przyjęcie, iż treść prawomocnego wyroku Sądu

Okręgowego w K. z dnia 29 grudnia 2006 r. wiąże orzekający sąd w kwestii

domagania się przez powoda wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy od

20 grudnia 2005 r. do 30 kwietnia 2006 r.; art. 6 Kodeksu cywilnego poprzez brak

przyjęcia, iż ciężar dowodu posiadania przez NSZZ „Solidarność” przymiotu

zakładowej organizacji związkowej na dzień 3 kwietnia 2003 r. obciąża powoda.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie i zmianę zaskarżonego

wyroku Sądu Okręgowego w K. poprzez oddalenie powództwa w całości oraz

obciążenie strony powodowej kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej

za obie instancje wraz z nałożeniem obowiązku zwrotu spełnionego świadczenia na

zasadzie art. 415 k.p.c., względnie uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu

Okręgowego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania i orzeczenie o

kosztach postępowania.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

podniesiono, iż w sprawie występuje zagadnienie prawne związane z kwestią

wymogu szczegółowego określenia przyczyny wypowiedzenie w kontekście

przyznanej pracodawcy swobody w podejmowaniu decyzji o redukcji etatów. W

związku z powyższym, pozwana wskazywała, że „w literaturze przedmiotu (vide

Prawo pracy. Komentarz. pod red. Marii Teresy Romer, W-wa 2000 r., str. 152154) wskazuje się z jednej strony jednoznacznie na konieczność odpowiedniej

konkretyzacji przyczyny wypowiedzenia, z drugiej strony, utrwalone orzecznictwo

(między innymi wytyczne Sądu Najwyższego do art. 45 k.p. przyjęte w uchwale z

dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85, publ. OSNC 1985, nr 11, poz. 164)

przyjmuje, iż sąd pracy nie jest powołany do badania zasadności redukcji etatów. W

sytuacji podania jako przyczyny uzasadniającej wypowiedzenie umowy o pracę

redukcji etatów w związku z pogarszająca się sytuacją ekonomiczną (pracodawcy),

przyjęcie pierwszego poglądu spowodowałoby konieczność udowodnienia przez

pracodawcę

w

trakcie

postępowania

okoliczności

świadczących

o

jego

pogarszającej się w danym okresie sytuacji ekonomicznej. Przyjęcie drugiego

poglądu spowodowałoby natomiast, iż sąd pracy w ogóle nie badał by tej sytuacji

uznając, że podjęcie decyzji o redukcji zatrudnienia leży w swobodnej gestii

pracodawcy”.

Kolejnym zagadnieniem prawnym, powoływanym przez skarżącego, jest

„kwestia oceny pracowników przy kwalifikowaniu ich do zwolnienia z przyczyn ich

niedotyczących. Z jednej strony w orzecznictwie (vide wyrok Sądu Najwyższego z

dnia 8 grudnia 2005 r., I PK 100/05, publ. Wokanda 2006, nr 6, str. 28) wskazuje

się na konieczność porównania umiejętności, kwalifikacji, stażu, predyspozycji (tj.

przede wszystkim cech zależnych od danego pracownika), z drugiej strony

dopuszcza się branie pod uwagę przyczyn niezależnych od pracownika takich jak

np. długa, usprawiedliwiona nieobecność w pracy. Rozstrzygnięcia wymaga, czy

takie czynniki o charakterze obiektywnym- tj. niezależne od pracownika mogą same

w sobie osiągnąć nasilenie uzasadniające jego wybór do zwolnienia przesuwając

na plan dalszy ocenę innych, w pewnym stopniu zależnych od pracowników

kryteriów takich jak wyżej wymienione umiejętności, kwalifikacje, staż. Jeżeli

przychylić się do tezy o możliwości uzasadnienia wyboru pracownika do zwolnienia

wyłącznie względami obiektywnymi, pracodawca będzie miał o wiele większą

możliwość w realizowaniu przyjętej przez siebie polityki kadrowej. Efekt ten może

zostać uzasadniany jako urzeczywistnienie swobody działalności gospodarczej

wynikającej z art. 20 i 22 Konstytucji RP”.

Następnym zagadnieniem prawnym wymagającym wyjaśnienia zdaniem

skarżącej, jest „przedmiotowy zakres tzw. prawomocności materialnej wynikającej z

art. 365 k.p.c. W orzecznictwie Sądu Najwyższego istnieje co do tego poważana

rozbieżność. Z jednej strony wskazuje się, że inne sądy są związane wyłącznie

treścią sentencji, a nie uzasadnienia (vide. wyroki SN z dnia 23 maja 2002 r. w

sprawie IV CKN 1073/00, niepubl. oraz z dnia 13 stycznia 2000 r. w sprawie II CKN

655/98 niepubl.) Pogląd ten wynika z przyjęcia założenia, iż przedmiotem

prawomocności materialnej jest wyłącznie ostateczny rezultat rozstrzygnięcia, a nie

przesłanki, które do niego doprowadziły. Sąd nie jest więc związany zarówno

ustaleniami faktycznymi poczynionymi w innej sprawie, jak i poglądami prawnymi

wyrażonymi w uzasadnieniu zapadłego wyroku. Z drugiej strony Sąd Najwyższy

przyjmuje (vide wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 lipca 2002 r., V CKN 1110/00,

niepubl., z dnia 20 sierpnia 2001 r., SPIPKN 585/00, OSNP 2003/14/334, z dnia 29

marca 1994 r., III CZP 29/94 "Biuletyn SN" 1994, Nr 3, poz. 17, oraz postanowienie

z dnia 21 października 1999 r., I CKN 169/98, OSNC 2000/5/86), iż jeśli

wcześniejszy wyrok rozstrzyga kwestię, która ma znaczenie prejudycjalne w

sprawie aktualnie rozpoznawanej, kwestia ta nie może być w ogóle badana. Wobec

powyższego uzasadnione i wymagające wyjaśnienia wątpliwości budzi kwestia, czy

rozstrzygnięcie kwestii prejudycjalnej ma zawierać się bezpośrednio w samej

sentencji orzeczenia, czy też może wynikać z treści uzasadnienia. Przyjęcie

drugiego z poglądów rozszerzałoby znacząco "zasięg" prawomocności materialnej,

ograniczając

w

sposób

zdecydowany

samodzielność

judykacyjną

sądu

orzekającego w danym postępowaniu.”

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, a także wówczas, gdy zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

strona pozwana powołuje się na występowanie w sprawie trzech zagadnień

prawnych. Zagadnienia prawne mogą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania tylko wówczas, gdy ich rozwikłanie ma znaczenie dla rozstrzygnięcia

sporu. Muszą też mieć odniesienie do stanu faktycznego sprawy, w takim jego

kształcie, jaki został ustalony przez sąd drugiej instancji i jaki wiąże Sąd Najwyższy

(art. 39813 § 2 k.p.c.). Zagadnienia sformułowane w skardze kasacyjnej nie

spełniają tych kryteriów. Dwa pierwsze nie zostały powiązane z przepisami prawa.

Pomijając tę usterkę trzeba zauważyć, że

nie odnoszą się do najistotniejszej

przesłanki zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sąd ustalił mianowicie, że stanowisko

pracy powoda nie zostało zlikwidowane. Ustalenie to ma istotne znaczenie dla

zasadności wypowiedzenia, która to okoliczność jest badana wyłącznie w

odniesieniu do przyczyn wypowiedzenia podanych w oświadczeniu pracodawcy. W

rozpoznawanej sprawie przyczyną tą była redukcja zatrudnienia w związku z

pogorszeniem

sytuacji

ekonomicznej

zagadnienia

dotyczące

„wymogu

pracodawcy.

Wobec

szczegółowego

tego

wskazane

określenia

przyczyny

wypowiedzenia w kontekście przyznanej pracodawcy swobody w podejmowaniu

decyzji o redukcji etatów” a także „kwestia oceny pracowników przy kwalifikowaniu

ich do zwolnienia z przyczyn ich niedotyczących” nie mają znaczenia dla

rozstrzygnięcia sporu.

Również trzecie z podanych zagadnień nie ma przymiotu istotności z uwagi

na brak powiązania z wiążącymi ustaleniami faktycznymi. Sąd drugiej instancji

zaakceptował wprawdzie pogląd Sądu Rejonowego o granicach związania

prawomocnym wyrokiem jednakże zagadnienie odnoszące się do prawidłowości

tego poglądu nie ma znaczenia w tej sprawie, ponieważ pogląd – w ocenie

skarżącego – kontrowersyjny wyrażony został na tle problemu objęcia powoda

szczególną ochroną przed rozwiązaniem stosunku pracy a te okoliczności ustalił

samodzielnie Sąd Okręgowy, uznając je zresztą za bezsporne.

Z tych przyczyn Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania.