I PK 193/07 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 4 lutego 2008 r.

I PK 193/07

Strony stosunku pracy mogą obniżyć wynagrodzenie pracownika na

czas oznaczony do momentu przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę

(art. 231 k.p.).

Przewodniczący SSN Józef Iwulski (sprawozdawca), Sędziowie: SN Jerzy

Kwaśniewski, SA Jolanta Pietrzak.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 lutego

2008 r. sprawy z powództwa Teresy D. przeciwko Klubowi Sportowemu [...] C. Sportowej SA w C. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie z

dnia 28 lutego 2007 r. [...]

o d d a l i ł skargę kasacyjną i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki

kwotę 900 zł (dziewięćset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 21 listopada 2006 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie zasądził od strony pozwanej Klubu Sportowego

[...] C. Sportowej SA w C. na rzecz powódki Teresy D. kwotę 849 zł z ustawowymi

odsetkami od dnia 2 maja 2005 r. oraz osiem kwot po 849 zł wraz z ustawowymi odsetkami od 1 dnia każdego miesiąca, poczynając od 1 czerwca 2005 r. do 1 stycznia

2006 r., oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zasądził od powódki na rzecz

pozwanej kwotę 1.470,60 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Wyrok

ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych.

Powódka w dniu 3 czerwca 2002 r. zawarła z Klubem Środowiskowym Piłki

Siatkowej [...] w C. umowę o pracę na czas nieokreślony w pełnym wymiarze czasu

pracy na stanowisku głównej księgowej za wynagrodzeniem 4.700 zł. W dniu 2 stycznia 2004 r. powódka zawarła z pracodawcą porozumienie, na podstawie którego jej

wynagrodzenie zostało obniżone do kwoty 830 zł miesięcznie. Porozumienie to zostało zawarte na czas określony od dnia 1 stycznia 2004 r. „do momentu przejęcia

pracownika przez Sportową Spółkę Akcyjną”. W dniu 14 marca 2005 r. została utworzona spółka Klub Sportowy „[...] C.” Sportowa SA w C., która na podstawie umowy z

dnia 31 marca 2005 r. przejęła tych pracowników Klubu Środowiskowego Piłki

Siatkowej [...] w C., z którymi nie rozwiązano umów o pracę. W wyniku przejęcia

zakładu pracy, pozwana z dniem 1 kwietnia 2005 r. na podstawie art. 23 1 § 1 k.p.

stała się stroną stosunku pracy, jaki łączył powódkę z Klubem Środowiskowym Piłki

Siatkowej [...] w C. W kwietniu, maju i czerwcu 2005 r. powódka świadczyła pracę na

rzecz pozwanej spółki w zakresie, w jakim obowiązywała ją umowa o pracę z poprzednim pracodawcą. Siedziba pozwanej w tym czasie znajdowała się przy ul. A. w

C., gdzie powódka miała wyznaczone stanowisko pracy. W okresie od dnia 1 kwietnia 2005 r. do dnia 30 czerwca 2005 r. powódka wykonywała obowiązki głównej księgowej, a po powierzeniu przez pozwaną obsługi księgowej firmie zewnętrznej, powódka przygotowywała wszystkie dokumenty księgowe. Z początkiem lipca 2005 r.

pozwana przeniosła swoją siedzibę na ul. K. w C., gdzie powódka nie miała już wyznaczonego stanowiska i nie została dopuszczona do świadczenia pracy. Pozwana

kwestionowała istnienie stosunku pracy między stronami. Pismami z 10, 17 i 28

czerwca 2005 r., skierowanymi do zarządu pozwanej, powódka zgłaszała gotowość

świadczenia pracy i zwróciła się o wskazanie jej nowego zakresu obowiązków, a ponadto żądała wypłacenia zaległego wynagrodzenia za kwiecień i maj 2005 r. Pismami

z 5 i 10 lipca 2005 r. powódka ponownie zgłaszała gotowość świadczenia pracy i wezwała pozwaną spółkę do bezzwłocznego umożliwienia jej wykonywania pracy na

dotychczasowym stanowisku oraz o wskazanie, gdzie ma świadczyć pracę. W dniu

12 sierpnia 2005 r. powódka wystąpiła przeciwko pozwanej z pozwem o ustalenie

istnienia stosunku pracy i o nakazanie dopuszczenia do pracy. Wyrokiem z dnia 19

stycznia 2006 r. [...] Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie ustalił, że od dnia 1 kwietnia 2005 r. powódkę łączy z pozwaną stosunek

pracy na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony na warunkach

umowy o pracę z dnia 3 czerwca 2002 r. i nakazał dopuścić powódkę do pracy.

W ocenie Sądu Rejonowego, powódka w okresie od dnia 1 kwietnia 2005 r. do

dnia 30 czerwca 2005 r. świadczyła pracę na rzecz pozwanej, a po dniu 30 czerwca

2005 r. pozostawała w gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p. Z pism powódki kierowanych do pracodawcy w dniach 10, 17 i 28 czerwca 2005 r. oraz 5 i 10

lipca 2005 r., a także z treści żądania dopuszczenia do pracy zamieszczonego w pozwie w sprawie [...], jednoznacznie wynika, że powódka miała zamiar wykonywania

pracy na rzecz pozwanej i zamiar ten uzewnętrzniła. W spornym okresie od 1 lipca

2005 r. do 31 grudnia 2005 r. powódka nie korzystała ze zwolnień lekarskich ani nie

pozostawała w stosunku pracy z innym podmiotem, a zatem miała realną możliwość

podjęcia pracy na każde wezwanie pozwanej. Dla uznania gotowości do pracy nie

było konieczne, aby powódka fizycznie przebywała w zakładzie pracy, skoro pozwana kwestionowała istnienie stosunku pracy i powódka nie miała wyznaczonego miejsca pracy. W rezultacie Sąd Rejonowy na podstawie art. 80 zdanie pierwsze k.p. zasądził od pozwanej na rzecz powódki wynagrodzenie za okres faktycznie wykonywanej pracy od 1 kwietnia 2005 r. do 30 czerwca 2005 r., ale nie w wysokości wskazanej w umowie o pracę, lecz w wysokości wynikającej z porozumienia obniżającego

wynagrodzenie powódki do poziomu minimalnego miesięcznego wynagrodzenia pracowników. W ocenie Sądu Rejonowego, porozumienie to nie zostało zawarte pod

warunkiem rozwiązującym, jakim było przejęcie powódki przez nowego pracodawcę i

dlatego pozwaną wiążą zasady wynagradzania wynikające z porozumienia. Sąd

pierwszej instancji przyjął, że uczynionego w porozumieniu zastrzeżenia nie można

uznać za warunek, bowiem zdarzenie, od którego uzależniono powrót do poprzedniej

wysokości wynagrodzenia, nie było niepewne. Zamieszczone w porozumieniu zastrzeżenie nie było więc warunkiem w rozumieniu art. 89 k.c., także z tego względu,

że przejęcie pracownika środowiskowego klubu sportowego przez nowopowstałą

sportową spółkę akcyjną nastąpiło z mocy samego prawa na podstawie art. 36a

ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej (jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r.

Nr 226, poz. 1675 ze zm.), o czym strony tego porozumienia wiedziały w dacie jego

podpisywania. Powstanie sportowej spółki akcyjnej było konieczne do dalszego

uczestnictwa w rozgrywkach I Ligi Serii A Polskiej Ligi Siatkówki. Zatem z chwilą

przejęcia powódki przez pozwaną spółkę, pozwana z mocy art. 23 1 k.p. wstąpiła w

miejsce dotychczasowego pracodawcy i stała się stroną stosunku pracy zmodyfikowanego porozumieniem zawartym w dniu 2 stycznia 2004 r. Nowego pracodawcę

wiązało więc postanowienie o obniżeniu wysokości należnej powódce pensji do

kwoty najniższego miesięcznego wynagrodzenia, które w 2005 r. wynosiło 849 zł.

Sąd Rejonowy nie zaakceptował stanowiska pozwanej, że zasądzeniu wynagrodzenia za gotowość do pracy sprzeciwiają się zasady współżycia społecznego, skoro

powódka w rzeczywistości nie świadczyła pracy. Sąd stwierdził, że brak świadczenia

pracy był konsekwencją niedopuszczenia powódki do pracy, a strona, która sama

naruszyła zasady współżycia społecznego, nie może się powoływać na tę klauzulę

generalną.

Od wyroku Sądu pierwszej instancji obie strony złożyły apelacje. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Częstochowie wyrokiem z dnia 28

lutego 2007 r. [...] oddalił apelację pozwanej, natomiast w uwzględnieniu apelacji powódki zmienił punkt drugi i czwarty wyroku Sądu Rejonowego w ten sposób, że zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwoty po 3.851 zł wraz z ustawowymi odsetkami

od dnia 2 maja 2005 r. i od 1 dnia każdego miesiąca, poczynając od 1 czerwca 2005

r. do 1 stycznia 2006 r oraz zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 1.800 zł

tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za pierwszą instancję, a nadto zasądził od pozwanej na rzecz powódki zwrot kosztów zastępstwa procesowego za

instancję odwoławczą. Sąd drugiej instancji w całości podzielił ustalenia faktyczne

Sądu Rejonowego, uznając je za własne. Jednakże dokonał ich odmiennej oceny

prawnej w zakresie charakteru postanowień umownych oraz skutków prawnych porozumienia z 2 stycznia 2004 r. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że w myśl art. 89 k.c., za

warunek uważa się zdarzenie przyszłe i niepewne, zaś takim zdarzeniem było w

chwili zawarcia porozumienia z dnia 2 stycznia 2004 r. ewentualne przejęcie powódki

przez sportową spółkę akcyjną. Sąd odwoławczy nie podzielił poglądu wyrażonego

przez Sąd Rejonowy, że do takiego przejęcia musiało dojść, a zatem, że było to zdarzenie przyszłe, ale pewne. Chociaż z przepisów ustawy o kulturze fizycznej wynikał

obowiązek powołania sportowej spółki akcyjnej w celu dalszego uczestnictwa drużyny siatkarskiej w rozgrywkach ligowych, to jednak w żaden sposób nie można stąd

wysuwać wniosku, iż sportowa spółka akcyjna musiała powstać. Zaniechanie utworzenia nowego podmiotu w żaden sposób nie zagrażało bytowi dotychczasowego

pracodawcy powódki, czy też samej sekcji piłki siatkowej. Jedyną konsekwencją niepowołania sportowej spółki akcyjnej byłoby wykluczenie drużyny siatkarskiej z

rozgrywek. W związku z tym, Sąd odwoławczy uznał, że porozumienie z 2 stycznia

2004 r., tymczasowo ograniczające wysokość wynagrodzenia powódki, zostało zawarte pod warunkiem rozwiązującym, a wobec jego ziszczenia się w dniu 1 kwietnia

2005 r. wynagrodzenie powódki wróciło do poprzedniej wysokości. Z tych względów

Sąd Okręgowy zmienił wyrok Sądu Rejonowego w części oddalającej powództwo i

zasądził na rzecz powódki za okres od kwietnia 2005 r. do grudnia 2005 r. kwoty

stanowiące różnicę pomiędzy kwotami dochodzonymi przez powódkę, a zasądzonymi przez Sąd pierwszej instancji.

Wyrok Sądu Okręgowego w całości pozwana zaskarżyła skargą kasacyjną,

zarzucając naruszenie: 1) art. 81 § 1 k.p. oraz 2) art. 231 § 1 k.p. i art. 94 k.c. w

związku z art. 300 k.p. oraz w związku z art. 29 i art. 36a ustawy z dnia 18 stycznia

1996 r. o kulturze fizycznej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że decydujące znaczenie dla zastosowania art. 81 § 1 k.p. mają cztery przesłanki uznania

stanu gotowości do pracy: zamiar dalszego wykonywania pracy, faktyczna możliwość

jej wykonywania, zewnętrzny wyraz woli świadczenia pracy i dyspozycyjność wobec

zakładu pracy. Zdaniem skarżącej, gotowość do pracy jest stanem obiektywnym, a z

uwagi na to, że art. 81 § 1 k.p. jest wyjątkiem od zasady, to należy go interpretować

ściśle. W szczególności dotyczy to przesłanki dyspozycyjności pracownika i sposobu

uzewnętrznienia woli świadczenia pracy. Skarżąca przedstawiła pogląd, według którego, mimo deklaratoryjnego charakteru wyroku ustalającego istnienie stosunku

pracy, niektóre jego skutki powstają dopiero na przyszłość i dotyczy to roszczenia o

wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy. Zdaniem skarżącej, norma art. 81 §

1 k.p. nie jest przepisem ochronnym dla pracowników pozostających w sporze ze

swoim pracodawcą co do istnienia stosunku pracy. Również nakładanie na pracodawcę ciężaru utrzymywania pracownika, z którym pracodawca pozostaje w sporze

co do istnienia stosunku pracy, jest skrajnie niesprawiedliwe i narusza równowagę

stron, bowiem pracownik nie jest obciążony żadnymi obowiązkami poza jednorazowym wyrażeniem woli świadczenia pracy. Skarżąca uważa, że powódka nie uzewnętrzniła zamiaru świadczenia pracy, a nadto Sąd Okręgowy nie ustalił, czy powódka pozostawała w dyspozycji pozwanej w całym spornym okresie, w czasie którego miała nieograniczoną swobodę dysponowania swoim czasem. Nie wiadomo też,

czy w tym okresie powódka przebywała na wakacjach, na wyjazdach, czy w szpitalu.

Skarżąca wywiodła, że warunek rozwiązujący zawarty w porozumieniu z dnia 2

stycznia 2004 r., zgodnie z którym obniżone wynagrodzenie obowiązuje do dnia

przejęcia pracownika przez sportową spółkę akcyjną, a następnie podlega podwyższeniu do uprzedniej wysokości, jest przeciwny ustawie o kulturze fizycznej. Zatem zgodnie z art. 94 k.c. należy go uznać za niezastrzeżony. Warunek ten jest też

sprzeczny z art. 89 k.c., bowiem przejęcie pracowników przez sportową spółkę akcyjną nie było zdarzeniem niepewnym dlatego, że obowiązujące wówczas przepisy

(art. 29 i 36a ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej) nakładały obo-

wiązek utworzenia takiej spółki, o czym obie strony porozumienia wiedziały. Ponadto

nie może być warunkiem zdarzenie uzależnione od woli stron, a w tym przypadku

powstanie sportowej spółki akcyjnej zależało od woli władz Klubu Środowiskowego

Piłki Siatkowej [...], które tworzyły nową spółkę. Sprzeczności tego warunku z ustawą

skarżąca upatruje w naruszeniu przez Sąd Okręgowy art. 231 k.p., który wywiódł, że

zbieżność daty w warunku rozwiązującym, do której to daty miało obowiązywać

porozumienie obniżające wynagrodzenie, z momentem przejęcia zakładu pracy

przez nowego pracodawcę, stanowi o tym, że doszło do modyfikacji stosunku pracy

w momencie przejęcia. Taka zaś modyfikacja jest niedopuszczalna. Skarżąca w

szczególności podkreśliła, że skoro nowy pracodawca staje się stroną w stosunkach

pracy z pracownikami przejętego zakładu pracy, to treść stosunków pracy łączących

strony pozostaje taka sama, jak przed przejęciem. Ponadto modyfikacja taka jest

niedopuszczalna, ponieważ wywiera skutki wobec podmiotu, który nie był stroną

ustaleń. Z tych przyczyn, o ile powódce należało się wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy, to tylko w wysokości wynikającej z porozumienia z dnia 2 stycznia

2004 r.

Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Uzasadniając zarzut

błędnej wykładni art. 81 § 1 k.p., skarżąca argumentuje, że spełnienie wszystkich

czterech przesłanek gotowości do pracy może nastąpić jedynie wtedy, gdy pracownik

uzewnętrznia zamiar świadczenia pracy fizyczną obecnością w miejscu zatrudnienia

lub w innym wyznaczonym miejscu. Strona pozwana powołuje się na liczne orzeczenia Sądu Najwyższego, ale we wszystkich przypadkach jest to nietrafne. Skarżąca

powołuje się na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 1998 r., I PKN 195/98

(OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 453), według którego gotowość do pracy w rozumieniu

art. 81 § 2 k.p. występuje jedynie podczas istnienia wiążącego strony stosunku pracy,

w razie powstania przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy w określonym w

umowie czasie i miejscu pracy, uniemożliwiających pracownikowi jej wykonywanie,

gdy jednocześnie pozostaje on zgodnie z art. 128 § 1 k.p. do dyspozycji pracodawcy

w zakładzie pracy lub innym umówionym z nim miejscu. Pomija jednak, że odnosi się

on do sytuacji, w której pracownik ma wyznaczone miejsce i czas pracy. Skarżąca

powołuje się również na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1999 r., I PKN

60/99 (OSNAPiUS 2000 nr 15, poz. 577), w którego tezie stwierdzono, że oczekiwanie pracownika na wezwanie go przez pracodawcę do wykonywania pracy nie oznacza gotowości do pracy w rozumieniu art. 81 § 1 k.p., jeżeli takiego zachowania pracownika nie usprawiedliwiają okoliczności sprawy. Pomija jednak końcowy fragment

tej tezy, z którego wynika, że zachowanie pracownika polegające na oczekiwaniu na

wezwanie pracodawcy może być uznane za gotowość do pracy w rozumieniu art. 81

§ 1 k.p., jeśli jest usprawiedliwione okolicznościami faktycznymi. Całkowicie nietrafne

jest powoływanie się pozwanej na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1979 r.,

I PR 20/78 (OSNCP 1978 nr 11, poz. 215) oraz na uchwałę z dnia 27 kwietnia 1977

r., I PZP 3/77 (OSNCP 1977 nr 9, poz. 163). Skarżąca nie zauważa, że orzeczenia te

dotyczą roszczenia o przywrócenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy, a nie roszczenia o dopuszczenie do pracy i zapłatę wynagrodzenia za czas gotowości do pracy. Orzeczenie sądowe przywracające pracownika do

pracy w zakresie reaktywowania stosunku pracy ma charakter konstytutywny i wywołuje skutki na przyszłość. W takiej sytuacji pracownik w ogóle nie ma roszczenia z art.

81 § 1 k.p. (wprost zostało to wskazane w uchwale z dnia 27 kwietnia 1977 r., I PZP

3/77).

Przesłankami nabycia prawa do wynagrodzenia za czas nieświadczenia pracy

na podstawie art. 81 § 1 k.p. są: 1) gotowość pracownika do pracy, 2) doznanie przeszkody z przyczyn dotyczących pracodawcy. Cechami charakterystycznymi gotowości pracownika do wykonywania pracy są natomiast: 1) zamiar wykonywania pracy,

2) faktyczna zdolność do świadczenia pracy, 3) uzewnętrznienie gotowości do wykonywania pracy oraz 4) pozostawanie w dyspozycji pracodawcy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r., II PK 111/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 347

oraz wyrok Okręgowego Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 19

grudnia 1979 r., I P 1378/79, PiZS 1980 nr 11, s. 77). W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że ocena przesłanek gotowości do pracy zależy od okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. Istotne znaczenie ma, czy pracodawca kwestionuje istnienie stosunku pracy oraz czy pracownik ma wskazane miejsce świadczenia pracy. Różna będzie bowiem możliwość uzewnętrznienia zamiaru świadczenia pracy. Pracownik pozostający w dyspozycji pracodawcy oczekuje na możliwość

podjęcia pracy na terenie zakładu pracy lub w innym miejscu wskazanym przez pra-

codawcę, ewentualnie w miejscu wskazanym przez siebie i podanym pracodawcy

(por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2006 r., II PK 111/05, OSNP 2006

nr 23-24, poz. 347; z dnia 2 września 2003 r., I PK 345/02, OSNP 2004 nr 18, poz.

308 oraz z dnia 4 grudnia 2003 r., I PK 109/03, OSNP 2004 nr 21, poz. 367). Roszczenie o wynagrodzenie za czas gotowości do wykonywania pracy przysługuje pracownikowi także wtedy, gdy pracodawca błędnie uznał, że stosunek pracy rozwiązał

się z upływem czasu, na jaki umowa była zawarta (por. wyrok z dnia 4 października

1994 r., I PRN 72/94, OSNAPiUS 1995 nr 4, poz. 47), jak również wówczas, gdy okazało się, że stosunek pracy nie został rozwiązany lub nie wygasł w sposób określony

przepisami prawa (por. wyroki z dnia 7 lipca 2000 r., I PKN 721/99, OSNAPiUS 2002

nr 2, poz. 37 oraz z dnia 13 stycznia 2005 r., II PK 113/04, OSNP 2005 nr 16, poz.

244; OSP 2006 nr 3, poz. 26 z glosą A. Drozda). Uzewnętrznienie przez pracownika

jego gotowości do wykonywania pracy powinno nastąpić poprzez zgłoszenie pracodawcy gotowości niezwłocznego podjęcia pracy. Zgłoszenie to może jednak nastąpić

przez każde zachowanie pracownika objawiające w dostateczny sposób jego zamiar

kontynuacji stosunku pracy (art. 60 k.c. w związku z art. 300 k.p.), a więc zarówno

pisemnie, ustnie, jak też przez każde inne zachowanie objawiające wolę pracownika

wobec pracodawcy w dostateczny sposób (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3

czerwca 1998 r., I PKN 161/98, OSNAPiUS 1999 nr 11, poz. 365; z dnia 12 listopada

2003 r., I PK 524/02, OSNP 2004 nr 20, poz. 347 oraz z dnia 7 września 2005 r., II

PK 390/04, OSNP 2006 nr 13-14, poz. 209). Wszystkie te przesłanki zostały spełnione w stanie faktycznym stanowiącym podstawę zaskarżonego wyroku, którym

Sąd Najwyższy jest związany (art. 39813 § 2 k.p.c.). Powódka miała zamiar wykonywania pracy i go uzewnętrzniła wobec pracodawcy (liczne pisma i żądanie dopuszczenia do pracy) oraz była zdolna do świadczenia pracy, a także pozostawała w

dyspozycji pracodawcy (oczekiwała na jego wezwanie). Powódka nie świadczyła

pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, który błędnie uznał, że nie doszło do jej

przejęcia i dlatego nie dopuszczał jej do pracy. Wdając się w spór sądowy co do istnienia stosunku pracy, pracodawca podjął ryzyko, że w razie niekorzystnego dla

niego rozstrzygnięcia poniesie tego konsekwencje w postaci obowiązku dopuszczenia pracownika do pracy i zapłaty wynagrodzenia za czas gotowości do niej (wskazane wyżej wyroki z dnia 4 października 1994 r., I PRN 72/94 i z dnia 7 lipca 2000 r.,

I PKN 721/99). Jak w każdym procesie sądowym mógł tego uniknąć przez uznanie

powództwa. Odwoływanie się w tej sytuacji do zasad współżycia społecznego jest

całkowicie bezzasadne, zwłaszcza, że pozwana uważa, że powódce nie należy się

dochodzone wynagrodzenie dlatego, iż nie świadczyła pracy. Tymczasem istota

prawa do wynagrodzenia określonego w art. 81 § 1 k.p. sprowadza się właśnie do

jego przysługiwania mimo nieświadczenia pracy.

Nietrafne są zarzuty naruszenia art. 231 k.p. i art. 94 k.c. w związku z art. 300

k.p. oraz art. 29 i 36a ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej. Zgodnie

z art. 89 k.c. (z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie albo wynikających

z właściwości czynności prawnej), powstanie lub ustanie skutków czynności prawnej

można uzależnić od zdarzenia przyszłego i niepewnego (warunek). Warunek niemożliwy, jak również przeciwny ustawie lub zasadom współżycia społecznego pociąga za

sobą nieważność czynności prawnej, gdy jest zawieszający; a uważa się za niezastrzeżony, gdy jest rozwiązujący (art. 94 k.c.). W prawie pracy dopuszcza się

stosowanie warunku jako zastrzeżenia umownego kształtującego wzajemne prawa i

obowiązki stron stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca

2001 r., I PKN 474/00, OSNP 2003 nr 8, poz. 203; OSP 2003 r. nr 10, poz. 130 z

glosą M. Skąpskiego).

Skarżąca wywodzi, że warunek rozwiązujący zawarty w porozumieniu z dnia 2

stycznia 2004 r. jest przeciwny ustawie o kulturze fizycznej, zatem należy go uznać

za niezastrzeżony (art. 94 k.c.), albo że warunek ten jest sprzeczny z art. 89 k.c.,

bowiem przejęcie pracowników przez sportową spółkę akcyjną nie było zdarzeniem

niepewnym (art. 29 i 36a ustawy z dnia 18 stycznia 1996 r. o kulturze fizycznej), albo

że nie może być uznany za warunek jako zdarzenie uzależnione od woli stron.

Wszystkie te argumenty są nietrafne. Nie wiadomo dlaczego warunek ten miałby być

sprzeczny z ustawą o kulturze fizycznej, która przecież nie reguluje zawierania takich

porozumień i z pewnością ich nie wyłącza. Według art. 36a tej ustawy (w brzmieniu

na dzień 31 marca 2005 r., czyli zgodnie z jednolitym tekstem: Dz.U. z 2001 r. Nr 81,

poz. 889 ze zm.), sportowa spółka akcyjna wstępująca do rozgrywek w miejsce sekcji stowarzyszenia kultury fizycznej przejmuje z dniem zgłoszenia do ligi zawodowej

ogół praw i obowiązków majątkowych oraz niemajątkowych tej sekcji. Przepis ten

oznaczał przejęcie ogółu praw majątkowych oraz niemajątkowych sekcji w razie

wstąpienia sportowej spółki akcyjnej do rozgrywek w miejsce sekcji stowarzyszenia

kultury fizycznej i należy go rozumieć jako przejęcie praw oraz obowiązków związanych z dotychczasowym działaniem tej sekcji, obejmujące również zaległe wynagrodzenia zawodników sekcji, z którymi stosunek pracy ustał przed wstąpieniem spółki

akcyjnej do rozgrywek w miejsce tej sekcji klubu sportowego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 czerwca 2006 r., I PK 267/05, OSNP 2007 nr 11-12, poz. 158). W tym

znaczeniu przepis ten oznaczał następstwo prawne sukcesora (spółki) pod tytułem

ogólnym, nawet o szerszym zakresie niż następstwo wynikające z art. 23 1 k.p. Przepis ten w żaden sposób nie sprzeciwiał się (nie regulował) zawieraniu - przed określonym nim przejęciem - przez sekcję (dotychczasowego pracodawcę) z jej pracownikami umów modyfikujących treść stosunków pracy.

Zdarzenie określone w porozumieniu z dnia 2 stycznia 2004 r. („do momentu

przejęcia pracownika przez Sportową Spółkę Akcyjną”), było niepewne, co trafnie

wywiódł Sąd Okręgowy. W momencie zawarcia tego porozumienia nie było wiadomo,

czy spółka powstanie i czy przejmie sekcję stowarzyszenia kultury fizycznej. Bynajmniej zdarzenie to nie następowało z mocy prawa ani nie było niezbędne dla utrzymania bytu sekcji sportowej. Stanowiło jedynie warunek uczestnictwa w określonych

rozgrywkach, ale to nie znaczy, że było pewne (musiało nastąpić). Na tym polegała

niepewność tego zdarzenia, czemu nie stoi na przeszkodzie stwierdzenie, że jeżeli

już to niepewne zdarzenie nastąpiło, to jego konsekwencją był skutek (pewny) w postaci przejęcia pracowników sekcji na podstawie art. 231 k.p. Zresztą, nawet gdyby

uznać, że zdarzenie określone w porozumieniu z dnia 2 stycznia 2004 r. było pewne,

to i tak skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionej podstawy (zaskarżony wyrok

odpowiada prawu - art. 39814 k.p.c.). Należałoby bowiem wówczas uznać, że stanowiło ono zastrzeżenie terminu w rozumieniu art. 116 § 2 k.c. i stosować odpowiednio

przepisy o warunku rozwiązującym (taka wydaje się też wola stron porozumienia,

które nazwały je jako zawarte na czas określony).

Jako warunek nie może być kwalifikowane zdarzenie prawne, które stanowi

treść czynności prawnej i objęte jest wyłącznie wolą stron (wyroki Sądu Najwyższego

z dnia 11 października 2002 r., I CKN 1044/00, LEX nr 75270 i z dnia 24 czerwca

2005 r., V CK 799/04, LEX nr 152457; por. też wyroki z dnia 5 czerwca 2002 r., II

CKN 701/00, OSP 2003 nr 10, poz. 124 z glosą Z. Radwańskiego i z dnia 10 kwietnia

2003 r., III CKN 1335/00, LEX nr 78810). Zdarzenie określone w porozumieniu z dnia

2 stycznia 2004 r. nie było jednak zależne (wyłącznie) od woli obu stron tego porozumienia. Zawarli je przecież dotychczasowy pracodawca (sekcja sportowa) oraz powódka. Powstanie spółki akcyjnej i przejęcie przez nią sekcji w żaden sposób nie

zależało od woli powódki.

Nietrafne są też zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 23 1 k.p.

Skarżąca uważa, że niedopuszczalna jest modyfikacja treści stosunku pracy w momencie przejęcia zakładu pracy. Skoro nowy pracodawca staje się stroną w stosunkach pracy z pracownikami przejętego zakładu, to treść stosunków pracy łączących

strony pozostaje - jej zdaniem - taka sama, jak przed przejęciem. Ponadto „modyfikacja taka jest niedopuszczalna, ponieważ wywiera skutki wobec podmiotu, który nie

był stroną ustaleń”. Rzeczywiście z tego przepisu wynika zasada trwałości treści indywidualnych warunków zatrudniania, mimo przekształceń podmiotowych występujących po stronie pracodawcy. Nie oznacza ona jednak, że niedopuszczalne są przekształcenia treści umowy o pracę dokonane przed przejęciem zakładu pracy za porozumieniem pracownika i dotychczasowego pracodawcy ani, że taka przekształcona

treść stosunku pracy nie będzie wiązać nowego pracodawcy (choć nie był stroną

tego porozumienia). Wręcz odwrotnie, z art. 231 k.p. wynika, że nowy pracodawca

przejmuje pracownika, a treść jego stosunku pracy jest niezmieniona. U nowego

pracodawcy obowiązuje więc zakaz wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy

bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej (uchwała składu siedmiu

sędziów z dnia 29 października 1992 r., I PZP 52/92, OSNCP 1993 nr 4, poz. 48;

OSP 1993 nr 10, poz. 200 z glosą U. Jackowiak); wiążą go warunki indywidualnych

umów o pracę wynikające z układu zbiorowego pracy obowiązującego w przejmowanym zakładzie pracy (uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 25 marca 1993 r., I

PZP 65/92 (OSNCP 1993 nr 10, poz. 168; OSP 1994 nr 4, poz. 66 z glosą G.

Goździewicza oraz wyroki z dnia 15 czerwca 1993 r., I PRN 63/93, OSP 1994 nr 5,

poz. 95 i z dnia 21 września 1995 r., I PRN 60/95, OSNAPiUS 1996 nr 7, poz. 100);

stosunek pracy na czas określony zachowuje ten charakter (wyrok z dnia 16 września 1997 r., I PKN 260/97, OSNAPiUS 1998 nr 19, poz. 560); wiąże go zawarta u

poprzedniego pracodawcy umowa o wspólnej odpowiedzialności materialnej

(uchwała z dnia 15 maja 1992 r., I PZP 28/92, OSNCP 1993 nr 1-2, poz. 7); oraz

umowa o zakazie konkurencji (wyrok z dnia 11 stycznia 2005 r., I PK 96/04, Służba

Pracownicza 2006 nr 5, s. 13); jest związany wypowiedzeniem umowy o pracę dokonanym przez dotychczasowego pracodawcę (wyroki z dnia 13 maja 1998 r., I PKN

101/98, OSNAPiUS 1999 nr 10, poz. 332 oraz z dnia 21 czerwca 2005 r., II PK

38/05, OSNP 2006 nr 3-4, poz. 44); a pracownik może żądać przywrócenia do pracy

u nowego pracodawcy, gdy skutek wypowiedzenia umowy o pracę nastąpił po przejęciu zakładu pracy (wyrok z dnia 11 września 2001 r., I PKN 630/00, OSNP 2003 nr

16, poz. 378). Przejęcie zakładu pracy na warunkach określonych w art. 231 k.p. powoduje więc ten skutek, że nowy pracodawca staje się stroną stosunku pracy w niezmienionej treści, a więc wstępuje w sytuację prawną dotychczasowego pracodawcy.

W rozpoznawanej sprawie, po przejęciu zakładu pracy strona pozwana stała

się nowym pracodawcą powódki, związanym treścią jej stosunku pracy, w tym postanowieniami dotyczącymi wysokości wynagrodzenia. Te zaś wynikały z umowy o

pracę z dnia 2 stycznia 2002 r., która została czasowo zmodyfikowana przez porozumienie z dnia 2 stycznia 2004 r. Zawieszało ono stosowanie postanowień umowy o

pracę jedynie w zamkniętym, nieokreślonym z góry przedziale czasowym (do czasu

przejęcia zakładu pracy), po upływie którego następował automatyczny powrót do

ogólnych zasad wynikających z umowy o pracę. Powrót do poziomu wynagrodzenia

gwarantowanego w umowie o pracę nastąpił zatem jednocześnie z przejęciem zakładu pracy powódki przez pozwaną spółkę, która w tym momencie była już związana tym porozumieniem jako elementem treści stosunku pracy przejmowanego pracownika.

Należy uznać, że strony stosunku pracy mogą obniżyć wynagrodzenie pracownika na czas oznaczony do momentu przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę, który jest związany takim porozumieniem (art. 231 k.p.). Z tych względów Sąd

Najwyższy na podstawie art. 39814 i 98 § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji.