I PK 181/10 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 181/10

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 maja 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa Tadeusza J.

przeciwko PGE Kopalni Węgla Brunatnego BEŁCHATÓW SA

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 11 maja 2011 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 5 maja 2010 r.,

uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Powód Tadeusz J. pozwem z dnia 9 czerwca 2009 r. domagał się od

pozwanego PGE Kopalni Węgla Brunatnego Bełchatów S.A. odszkodowania w

wysokości 34.999,91 zł tytułem utraconych dochodów z emerytury.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy ustalił następujący stan faktyczny.

Powód pracował u Pozwanego od 4 stycznia 1977 r. do 24 lipca 1980 r. oraz

od 1 lipca 1992 r. do 25 sierpnia 2003 r. w charakterze górnika-odwadniacza żłóż.

Pozwany nie zakwalifikował pracy Powoda jako pracy górniczej. Od rozwiązania

stosunku pracy Powód pobierał emeryturę. W 2008 r. powołana przez Pozwanego

komisja weryfikacyjna ustaliła, że w okresie zatrudnienia Powód wykonywał pracę

górniczą w wymiarze półtorakrotnym. Na tej wystawiła Spółka nowe świadectwo

pracy.

Na podstawie wskazanych dokumentów Powód złożył w organie rentowym

wniosek o ponowne ustalenie emerytury. Decyzją z dnia 28 października 2008 r.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał Powodowi emeryturę górniczą z

uwzględnieniem przeliczników 1,8 i wyrównał świadczenie od maja 2008 r. Różnica

między wysokością emerytury górniczej obliczonej z uwzględnieniem ww

przeliczników w stosunku do emerytury pobranej przez Powoda wyniosła 24.891,43

zł.

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2009 r., Sąd Rejonowy przyjął, że Pozwany

wadliwie określił rodzaj pracy Powoda, wskutek czego nie uzyskał on emerytury w

maksymalnej możliwej wysokości. Wysokość szkody została w postępowaniu

wykazana. Pozwany uchybił obowiązkom wynikającym z art. 97 k.p. oraz art. 125

ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wbrew jego twierdzeniom Powód nie

dysponuje w pierwszej kolejności roszczeniem o odszkodowanie względem organu

rentowego. Pozwany odpowiada w tym przypadku na zasadzie art. 471 k.c., przy

czym roszczenie nie wynika ze stosunku pracy, albowiem jego podstawą nie jest

art. 99 k.p. W konsekwencji także według przepisów prawa cywilnego – tj. art. 118

k.c. - należy oceniać przedawnienie.

Apelację od tego orzeczenia wyrokiem z 5 maja 2010 r., oddalił Sąd

Okręgowy. Sąd Okręgowy potwierdził, że pracodawca ponosi odpowiedzialność na

podstawie art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p. za wadliwie wystawione świadectwo

pracy – wadliwe w zakresie informacji o pracy górniczej. Zakład Ubezpieczeń

Społecznych nie może ponosić konsekwencji takiej wadliwości, nie ma bowiem

obowiązku

kontrolowania

treści

świadectwa

pracy

pod

kątem

warunków

wykonywania przez pracownika pracy.

W dalszej kolejności Sąd Okręgowy uznał, że roszczenie Powoda nie

stanowi

roszczenia

ze

stosunku

pracy,

wobec

czego

nie

jest

objęte

przedawnieniem wynikającym z art. 291 § 1 k.p. Nie stanowi także roszczenia

okresowego, co uzasadniałoby zastosowanie wynikającego z art. 118 k.c. terminu

trzyletniego. W konsekwencji przyjęto, że roszczenia te przedawniają się w okresie

10 lat.

Skargę kasacyjną od tego orzeczenia wywiódł pełnomocnik Pozwanego,

zarzucając naruszenia:

1) art. 6 k.c. w zw. z art. 471 k.c. oraz art. 361 § 1 k.c. przez przyjęcie, że

Powód

wykazał

nienależyte

wykonywanie

obowiązków

Pozwanego

związane z prowadzeniem dokumentacji a także związek przyczynowy

między takim działaniem a poniesioną szkodą,

2) art.

k.c.

przez

przyjęcie,

że

Pozwany

nienależycie

wykonał

zobowiązanie wydając świadectwo pracy górniczej oraz, że uczynił to w

sposób zawiniony,

3) art. 362 k.c. przez nieuwzględnienie faktu przyczynienia się Powoda do

szkody,

4) art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. b) ustawy z 13 października 1998 r. o systemie

ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 205 poz. 1585 ze zm.) oraz

art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z

FUS (Dz.U. z 2009 r., Nr 153 poz. 1227 ze zm.) przez przyjęcie, że ZUS nie

ponosi odpowiedzialności za wydanie błędnej decyzji,

5) art. 291 § 1 k.p. w zw. z art. 471 k.c. i art. 300 k.p. przez przyjęcie, że

roszczenie odszkodowawcze Powoda nie przedawnia się w terminie 3

letnim, ewentualnie błędną wykładnię art. 118 k.c. przez przyjęcie, że

roszczenie Powoda nie podlega 3 letniemu okresowi przedawnienia jako

pozostające w związku ze świadczeniem okresowym.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, co stanowiło podstawę

uchylenia zaskarżonego wyroku.

W pierwszej kolejności wypada zgodzić się ze skarżącym, że zachowania

Powoda wypełniają znamiona przyczynienia się do szkody w rozumieniu art. 362

k.c. Powód zaniechał bowiem zarówno weryfikacji wydanego mu świadectwa pracy

jak i kwestionowania pierwotnej decyzji emerytalnej. Kodeks pracy przewiduje

stosowny tryb sprostowania świadectwa pracy, inicjowany na wniosek pracownika.

Oznacza to, że ma on obowiązek sprawdzić otrzymane świadectwo pracy i

kwestionować zawarte w nim wadliwości. Nie zwalnia to pracodawcy z obowiązku

odpowiedniego – zgodnego z prawem – ukształtowania treści świadectwa. Jeśli

jednak ujawni się wadliwość świadectwa oznacza, że pracownik, który świadectwa

nie kwestionował, musi – wspólnie z pracodawcą – ponieść konsekwencje owej

wadliwości. Pracownik powinien być świadom swych uprawnień (w tym także

uprawnień emerytalnych) i wykazać się co najmniej przeciętną przezornością w

staraniu o własne sprawy. Nie da się zaakceptować pogląd, że za konsekwencje

niewiedzy pracownika musi w całości odpowiadać pracodawca. W ocenie Sądu

Najwyższego rozpatrującego niniejszą sprawę ciężar konsekwencji wadliwości

świadectwa winny po połowie wziąć na siebie obie strony stosunku pracy – w

okolicznościach faktycznych analogicznych jak występujące w niniejszej sprawie.

Natomiast trudno zgodzić się ze skarżącym co do zasadności zarzutu

naruszenia art. 471 k.c. w zw. z art. 361 § 1 k.c. w zakresie niewykazania

wadliwości działania pracodawcy oraz braku istnienia związku przyczynowego

między tym działaniem a szkodą. Sam skarżący, jak wynika z okoliczności

niniejszej sprawy, dokonał weryfikacji charakteru pracy Powoda jako pracy

górniczej, wskazując, że była to praca kwalifikowana wyższym przelicznikiem.

Trudno w związku z tym przyjąć, że pierwotnie przedstawione świadectwo pracy

pozostawało niewadliwe, a w konsekwencji – że skarżący należycie wykonał swoje

obowiązki ze stosunku pracy w zakresie dokumentowania charakteru i przebiegu

pracy Powoda. Nie może także budzić wątpliwości, że normalnym następstwem

takiego działania okazało się wypłacenie Powodowi niższej – niż to było możliwe

przy zastosowaniu przelicznika 1,8 – emerytury. Istniał zatem związek przyczynowy

między działaniem skarżącego a szkodą. Stwierdzenie to oczywiście nie zakreśla w

sposób ostateczny granic obowiązku odszkodowawczego skarżącego. Z jednej

bowiem strony, jak już wskazano, istnieje konieczność uwzględnienia stanu

przyczynienia się powoda do szkody. W dalszej kolejności istnieje także

konieczność oceny zakresu odszkodowania przez pryzmat instytucji przedawnienia.

Zasadny okazał się bowiem także zarzut naruszenia przez Sąd drugiej instancji art.

291 k.p. w zw. z art. 471 k.c. w zw. z art. 300 k.p.

Skarga kasacyjna jest zatem uzasadniona również z uwagi na przyjęty

niewłaściwie przez sądy meriti okres przedawnienia dochodzonego roszczenia z

tytułu wydania niewłaściwego świadectwa pracy, w tym świadectwa pracy

górniczej. Trzeba bowiem przyjąć, że roszczenie odszkodowawcze powoda

przedawnia się w terminie 3 lat, na zasadzie art. 291 § 1 k.p., a nie w terminie lat 10

na zasadzie przepisów prawa cywilnego (art. 117 i nast. k.c.). Roszczenie to

bowiem wynika z wadliwego wykonania zobowiązania ze stosunku pracy.

Tak też na sprawę zapatruje się Sąd Najwyższy w uchwale z 19 stycznia

2011 r., I PZP 5/10 (niepubl.), która została podjęta w podobnym stanie faktycznym.

Mianowicie Sąd Najwyższy przyjął w motywach uchwały I PZP 5/10, iż z uwagi na

istnienie unormowań art. 291 i nast. k.p. kwestie przedawnienia roszczeń ze

stosunku pracy są uregulowane w prawie pracy i nie ma podstaw do sięgania w tym

zakresie do art. 117 i nast. k.c.

Tezę te aprobuje Sąd Najwyższy w składzie rozstrzygającym niniejszą

sprawę. Sąd Najwyższy zauważa, że poszukiwanie podstawy prawnej dla

rozstrzygania o przedawnieniu przedmiotowego roszczenia odbywa się na zasadzie

alternatywy między normami wynikającymi z Kodeksu pracy (art. 291 § 1 k.p.) a

normami prawa cywilnego. Wątpliwości tych nie można rozstrzygnąć bez analizy

art. 300 k.p. Zgodnie z art. 300 k.p. w sprawach nieunormowanych przepisami

prawa pracy do stosunku pracy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu

cywilnego jeśli nie jest to sprzeczne z zasadami prawa pracy. Mając na uwadze

istnienie norm art. 291 i nast. k.p. dotyczących przedawnienia wypada zatem

rozpatrzyć ujętą w art. 300 k.p. tzw. przesłankę otwierającą, tj. ocenę stanu

unormowania sprawy przepisami prawa pracy.

W literaturze przedmiotu przyjmuje się, że stan sprawy nieuregulowanej w

prawie pracy występuje wówczas, gdy określona sytuacja faktyczna doniosła

prawnie lub pewien wycinek takiej sytuacji nie znajduje rozstrzygnięcia w normach

prawa pracy. Przyjmuje się również, że w zakresie przedawnienia mamy do

czynienia ze sprawą unormowaną w rozumieniu art. 300 k.p. W prawie pracy

znajdują się bowiem prawie zupełna regulacja (art. 291 i nast. k.p.) dotycząca

przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy. Za takie roszczenie wypada uznać

roszczenie o odszkodowanie z tytułu wydania niewłaściwego świadectwa pracy za

szkodę inną niż opisana w art. 99 k.p. Stosowanie przepisów o odpowiedzialności

kontraktowej (art. 471 k.c.), w takiej sytuacji nie jest kwestionowane i sporne. Nie

zmienia tego stanowiska fakt, że obowiązki pracodawcy w zakresie pomocy

pracownikowi w uzyskaniu świadczeń emerytalnych wynikają także z art. 125 ust. 1

pkt 1 czy art. 125a ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach

z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009 r., Nr 153, poz.1227 ze zm.).

Reasumując,

zobowiązania

w

rozstrzyganym

wynikającego

ze

sporze

stosunku

chodziło

pracy

o

(niewydanie

niewykonanie

właściwego

świadectwa pracy, do czego zobowiązują pracodawcę przepisy prawa pracy), stąd

nie

jest

prawnie

ani

możliwe,

ani

dopuszczalne

poszukiwania

terminu

przedawnienia dla roszczenia z tego tytułu w przepisach prawa cywilnego.

Wyklucza to art. 300 k.p. Sprawa bowiem owego przedawnienia jest sprawą

unormowaną prawem pracy w rozumieniu art. 300 k.p. To z kolei nakazuje

zastosowanie art. 291 k.p., a zatem odrzucenie możliwości uwzględnienia roszczeń

za okres dłuższy, aniżeli 3 lata od momentu wniesienia pozwu. Z tego też względu

nie ma konieczności rozpatrywania – ewentualnie postawionego – zarzutu

wadliwego zastosowania art. 118 k.c., wskutek czego nie oceniono roszczeń

Powoda jako okresowych.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.