Supreme Court dismissed cassation appeal for lack of legal basis and failure to cite specific labor law provisions.

Sygn. akt I PK 179/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Katarzyna Gonera (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Józef Iwulski

SSN Maria Tyszel

w sprawie z powództwa I.K.

przeciwko Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w M.

o odprawę emerytalną i "13" pensję za rok 1994,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 7 lutego 2005 r., sygn. akt V Pa …/04,

1. oddala skargę kasacyjną;

2. nie obciąża powódki kosztami zastępstwa procesowego

strony pozwanej w postępowaniu kasacyjnym.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w J. – Sąd Pracy wyrokiem z 17 czerwca 2004 r.,

w

sprawie IV P …/04, oddalił powództwo I.K. przeciwko Komornikowi Sądowemu przy

Sądzie Rejonowym w M. o odprawę emerytalną i tzw. “trzynastą pensję” za 1994 r.

Sąd Rejonowy ustalił, że powódka I. K. była zatrudniona od 1968 r.

w

kancelarii Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. - H.K., swojego

męża. W lipcu 1994 r., tuż z przed swoim przejściem na emeryturę, H.K. udzielił

powódce urlopu wypoczynkowego za lata 1992, 1993 i 1994 w okresie od 26 lipca

do 24 października 1994 r. Z dniem 31 lipca 1994 r. H.K. przeszedł na emeryturę, a

z dniem 1 sierpnia 1994 r. na stanowisko Komornika Sądowego przy Sądzie

Rejonowym w M. został mianowany S.P..

przekazał nowemu komornikowi

Protokołem z 29 lipca 1994 r. H.K.

wyposażenie kancelarii stanowiące własność

Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w M. oraz całą dokumentację wraz z aktami

toczących się spraw egzekucyjnych. Pozwany zatrudnił w utworzonej przez siebie

kancelarii dwie pracownice, które pracowały u poprzedniego komornika, oraz

księgową;

z osobami tymi zawarł umowy o pracę w warunkach przez siebie

ustalonych. Z powódką umowy takiej nie zawarł. W trakcie korzystania z urlopu

wypoczynkowego powódka zachorowała i do 15 lipca 1995 r. nieprzerwanie

korzystała ze zwolnień lekarskich, których przyjęcia pozwany odmówił twierdząc, że

powódka nie jest pracownikiem utworzonej przez niego kancelarii. Decyzją z 9

października 1995 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w K. zobowiązał

pozwanego do wypłacenia powódce zasiłku chorobowego za okres od 20

października 1994 r. do 15 lipca 1995 r. Z dniem 16 lipca 1995 r. decyzją ZUS Oddział w K. przyznana została powódce emerytura. Sąd Rejonowy w O. - Sąd

Pracy prawomocnym wyrokiem z 25 lutego 2003 r. oddalił powództwo powódki

przeciwko Komornikowi Sądowemu przy Sądzie Rejonowym w M. o ustalenie

istnienia stosunku pracy (z powodu braku interesu prawnego w domaganiu się

takiego ustalenia).

Oceniając ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy uznał, że stosownie do § 1

ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie

szczegółowych zasad tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych oraz ich

systemu finansowo-księgowego (Dz. Urz. Min. Spr. Nr 2, poz. 9 ze zm.), ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (tekst jednolity:

Dz.U. z 1994 r. Nr 7, poz. 25) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia

31 grudnia 1960 r. o komornikach (Dz. U. z 1961 r. Nr 13, poz. 66), które

obowiązywały w czasie ocenianych zdarzeń (czyli w latach 1994-1995), wraz z

przejściem komornika na emeryturę następowała likwidacja utworzonej przez niego

kancelarii komorniczej i komornik ten powinien był podjąć wszelkie czynności

prawne z tym związane, łącznie z rozwiązaniem stosunków pracy z zatrudnionymi

przez siebie pracownikami i wypłaceniem im wszelkich należnych świadczeń ze

stosunku pracy, a komornik tworzący nową kancelarię komorniczą decydował o

zatrudnieniu pracowników na warunkach przez siebie określonych, nie wstępował

bowiem w prawa i obowiązki poprzedniego komornika w stosunku do zatrudnionych

przez niego pracowników. Sąd Rejonowy uznał ponadto, że powoływany przez

powódkę okólnik nr 21 Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 maja 1973 r. w

sprawie ubezpieczenia społecznego osób zatrudnionych w biurze komornika nie

stanowi podstawy prawnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, gdyż okólnik

ten został wydany dla potrzeb ZUS i dotyczy tylko kwestii ubezpieczeniowych.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, zgromadzony w sprawie materiał

dowodowy nie potwierdził zasadności roszczeń powódki, gdyż na pozwanym nie

ciążył obowiązek wypłacenia powódce tzw. trzynastej pensji za 1994 r. i odprawy

emerytalnej z uwagi na fakt, że świadczenia te należą się wyłącznie pracownikowi

od pracodawcy, a powódka nie była pracownikiem pozwanego. Z tych względów

Sąd powództwo oddalił.

Apelację od powyższego wyroku wniosła powódka, zarzucając naruszenie §

1 ust. 1 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie

szczegółowych zasad tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych oraz ich

systemu

finansowo-księgowego

przez

niewłaściwe

zastosowanie

i

błędną

interpretację tego przepisu. Apelująca zarzuciła ponadto naruszenie przepisów

Kodeksu pracy, a mianowicie art. 1, 3, 5, 8, 23, 30, 63 oraz 92, przez złamanie

zasady

konstytucyjnej

hierarchii

ważności

aktów

prawnych

i

przypisanie

pierwszeństwa przepisom zarządzenia Ministra Sprawiedliwości (wskazanego

powyżej) przed ustawą - Kodeksem pracy.

Sąd Okręgowy w K. – Sąd Pracy wyrokiem z 7 lutego 2005 r., w sprawie V

Pa …/04, oddalił apelację powódki od wyroku Sądu Rejonowego.

Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu apelującej dotyczącego naruszenia

przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. w

sprawie szczegółowych zasad tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych oraz

ich systemu finansowo-księgowego. Zdaniem Sądu, zarządzenie to miało

zastosowanie do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy i prawidłowo na jego

przepisach Sąd Rejonowy oparł swoje ustalenia i rozważania. Ustawa z dnia 29

sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji (Dz. U. Nr 133, poz. 882 ze

zm.), na której przepisy powoływała się powódka w uzasadnieniu apelacji, jest

aktem prawnym późniejszym w stosunku do ocenianych zdarzeń i nie ma

zastosowania przy rozstrzyganiu sprawy, a zatem Sąd nie mógł jej zastosować nawet posiłkowo.

Sąd podniósł, że zgodnie z treścią § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r., komornik sądowy do wykonywania

swych zadań tworzy kancelarię w siedzibie sądu rejonowego, przy którym działa.

Komornik bezpośrednio kieruje pracą zatrudnionych przez niego pracowników

kancelaryjnych wykonujących czynności zgodnie z ustalonym dla nich zakresem

zadań i jego zarządzeniami. Stosownie zaś do treści § 9 zarządzenia, liczbę

zatrudnionych pracowników komornik ustala stosownie do wielkości zadań, przy

czym zatrudniony musi być co najmniej jeden pracownik. Z przytoczonych regulacji

wynika,

że

komornik

„tworzy”

kancelarię

komorniczą.

Według

przepisów

obowiązujących w 1994 r., stan tworzenia kancelarii miał miejsce zarówno wtedy,

gdy komornik obejmował kancelarię już funkcjonującą, jak i wtedy, gdy ją tworzył organizował jej działalność od podstaw. Pozwany został mianowany na stanowisko

Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. z dniem 1 sierpnia 1994 r.

Rozpoczął tworzenie własnej kancelarii komorniczej, przejmując od poprzedniego

komornika H.K. wyposażenie kancelarii, które stanowiło własność Skarbu Państwa

- Sądu Rejonowego w M., oraz całą dokumentację wraz z aktami spraw, a także

pieczęcie urzędowe. Następnie pozwany zawarł umowę najmu lokalu, w którym

znajdowały się pomieszczenia kancelarii komorniczej, i zgodnie z treścią § 9

zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. ustalił liczbę

pracowników, którzy mieli być zatrudnieni w tworzonej przez niego kancelarii.

Pozwany zawarł umowy o pracę z dwiema pracownicami, które wcześniej

pracowały w kancelarii prowadzonej przez komornika H.K.. Z powódką umowy o

pracę nie zawarł.

W ocenie Sądu Okręgowego, skoro - według przytoczonych przepisów

zarządzenia Ministra Sprawiedliwości - komornik tworzył własną kancelarię

komorniczą, to powinien także dokonać, wraz z przejściem na emeryturę, jej

likwidacji, aby umożliwić nowemu komornikowi utworzenie jego własnej nowej

kancelarii. Obowiązku tego nie dopełnił poprzedni komornik H.K., mąż powódki.

Wprawdzie przekazał on S.P., nowemu komornikowi, wyposażenie kancelarii, które

stanowiło własność Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego w M., a także akta,

dokumentację i pieczęcie, ale nie rozwiązał stosunków pracy z zatrudnionymi przez

siebie pracownikami kancelarii. Sąd Okręgowy ocenił, że zgodnie z obowiązującymi

wówczas (w latach 1994-1995) przepisami brak było podstaw do przyjęcia, że S.P.

objął kancelarię komorniczą wraz z zatrudnionymi tam pracownikami, przejmując

wszystkie prawa i obowiązki dotychczasowego komornika wynikające z zawartych

przez niego stosunków pracy. Komornik nie wstępował bowiem w prawa i

obowiązki swego poprzednika dotyczące spraw osobowych, gdyż we własnym

zakresie organizował swoją kancelarię, łącznie z zatrudnianiem pracowników.

Sąd Okręgowy uznał, że - wbrew twierdzeniom skarżącej wyrażonym w

apelacji - powódka nie była nigdy pracownikiem kancelarii komorniczej utworzonej

przez pozwanego. Bezsporne jest, że pomiędzy powódką a pozwanym nie została

zawarta umowa o pracę. Bezsporne jest także, że powódka po 29 lipca 1994 r. nie

świadczyła pracy w kancelarii komorniczej pozwanego. Z tych przyczyn brak było

podstaw do przyjęcia, że powódka została zatrudniona przez pozwanego, a przez

to była pracownikiem utworzonej przez pozwanego Kancelarii Komornika

Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M..

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko Sądu Rejonowego, że na pozwanym nie

ciążył obowiązek wypłacenia powódce odprawy emerytalnej ani też “trzynastej

pensji”. Na rozprawie apelacyjnej, w dniu 2 lutego 2005 r., pełnomocnik powódki

podał, że roszczenia swoje powódka wywodzi głównie z Kodeksu pracy oraz z

faktu, że miała takie same uprawnienia pracownicze jak pracownicy sądu. Nie

potrafił jednak skonkretyzować podstawy prawnej jej roszczeń. Sąd Okręgowy

przyjął, że podstawę taką stanowią: dla roszczenia o odprawę emerytalną - art. 921

k.p.,

dla roszczenia o “trzynastą pensję” - ustawa z dnia 10 lipca 1985 r. o

rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach

organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi (Dz. U. Nr 32, poz.

141 ze zm.). Przepis art. 921 § 1 k.p. - stanowiący, że pracownikowi spełniającemu

warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego

stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę lub emeryturę, przysługuje

odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia - wprowadza

powszechność odpraw emerytalnych i rentowych.

Przepis ten został jednakże

dodany do Kodeksu pracy ustawą z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 24, poz. 110) i wszedł w życie z

dniem 2 czerwca 1996 roku. Przed wejściem w życie tego przepisu pracodawca nie

był obowiązany - na podstawie przepisów ogólnych, powszechnie obowiązujących

- do wypłacenia pracownikowi przechodzącemu na emeryturę odprawy emerytalnej.

Powódka uzyskała prawo do emerytury z dniem 16 lipca 1995 r., a w tym czasie

przepis art. 921 k.p. jeszcze nie obowiązywał. Brak zatem podstaw prawnych do

uwzględnienia tego jej

roszczenia. Z kolei ustawa z dnia 10 lipca 1985 r. o

rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach

organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi, na której

podstawie powódka domagała się zasądzenia “trzynastej pensji”, ma zastosowanie

wyłącznie do pracowników państwowych jednostek organizacyjnych, a kancelaria

komornika sądowego nie jest państwową jednostką organizacyjną. Komornik

sądowy jest państwowym organem egzekucyjnym, co jednak - zdaniem Sądu - nie

oznacza automatycznie, że prowadzona przez niego kancelaria jest państwową

jednostką organizacyjną. Sąd drugiej instancji uznał za błędny pogląd powódki, że

w okresie zatrudnienia w kancelarii komorniczej miała takie same uprawnienia

pracownicze jak pracownicy sądu. Powódka nie była zatrudniona w sądzie, lecz w

kancelarii komornika sądowego. Skoro kancelaria komornika nie jest państwową

jednostką organizacyjną, to tym samym jej pracownicy nie mogą mieć takich

samych uprawnień jak pracownicy sądu, który bez wątpienia taką jednostką jest.

Pismo Prezesa Sądu Wojewódzkiego w K. z dnia 19 lutego 1995 r. w sprawie

dopuszczalności wypłat nagród z zakładowego funduszu nagród dla pracowników

kancelarii komorników, powoływane przez pełnomocnika powódki, nie może, w

ocenie Sądu, stanowić obowiązującej wykładni przepisów ustawy o rocznych

nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach

organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi. Dlatego nie jest

dla Sądu wiążące. Pismo to zawiera

jedynie opinię prezesa sądu dotyczącą

danego zagadnienia. Wypłacanie przez niektórych komorników pracownikom

zatrudnianym w kancelariach komorniczych “trzynastej pensji” nie wynikało z tego,

że byli oni prawnie obowiązani do stosowania ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. w

stosunku do swoich pracowników. Komornicy mogli dokonywać takich wypłat na

innej podstawie, np. w ramach nagrody uznaniowej lub na podstawie regulaminu

wynagradzania obowiązującego w danej kancelarii. Z akt osobowych powódki nie

wynika,

aby taki regulamin obowiązywał w kancelarii komorniczej prowadzonej

przez poprzedniego komornika H.K..

Wyrok Sądu Okręgowego zaskarżył w całości skargą kasacyjną pełnomocnik

powódki. Skargę kasacyjną oparto na podstawie naruszenia przepisów prawa

materialnego, a mianowicie: (1) przepisów zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie szczegółowych zasad tworzenia i organizacji

kancelarii komorniczych oraz ich systemu finansowo-księgowego (Dz. Urz. Min.

Spraw. Nr 2, poz. 9) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31

grudnia 1960 r. o komornikach (Dz. U. z 1961 r. Nr 13, poz. 66), a także ustawy z

dnia 20 czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r.

Nr 7, poz. 25) przez niewłaściwe zastosowanie i błędną interpretację przepisu § 1

ust. 1 i 2 wymienionego zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia

1990 r. w wyniku przyjęcia, że przejęcie kancelarii komorniczej od poprzedniego

komornika jest równoznaczne z tworzeniem kancelarii komorniczej, (2) przepisów

Kodeksu pracy, a mianowicie art. 1, 3, 5, 8, 23, 30, 63 k.p., oraz “przepisów o

odprawie emerytalnej pracowników państwowych obowiązujących w 1994 r.”, a

także ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o nagrodach z zakładowego funduszu nagród

w państwowych jednostkach organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami

państwowymi, polegającego na przyjęciu poglądu, że komornik obejmujący

kancelarię komorniczą po swoim poprzedniku nie przejmuje w stosunku do

pracowników obowiązków pracodawcy.

Pełnomocnik powódki wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,

bowiem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne oraz konieczność

wykładni przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia

1960 r. o komornikach oraz zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31

stycznia 1990 r. w sprawie szczegółowych zasad tworzenia i organizacji kancelarii

komorniczych oraz ich systemu finansowo-księgowego w zakresie pojęcia

„tworzenia” kancelarii komorniczych, a mianowicie potrzeba rozstrzygnięcia czy

tworzenie kancelarii komorniczej obejmuje utworzenie nowego rewiru, czy też jest

równoznaczne z objęciem dawnego rewiru komorniczego przez nowego komornika,

a jeżeli jest to objęcie przez nowego komornika rewiru komorniczego na podstawie

protokołu przekazania całej kancelarii łącznie z aktami, jak to miało miejsce w

niniejszej sprawie, to jakie ma to konsekwencje w stosunku do pracowników

zatrudnionych przez komornika przekazującego kancelarię oraz jakie obowiązki z

przejęcia kancelarii wynikają dla jego następcy. W ocenie pełnomocnika powódki w

sprawie występuje również istotne zagadnienie prawne dotyczące kwestii, czy do

stosunku pracy osób zatrudnionych w kancelarii komorniczej mają zastosowanie

przepisy Kodeksu pracy i czy dopuszczalne jest „automatyczne” rozwiązanie tego

stosunku pracy z chwilą przejścia komornika na emeryturę.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie

i zmianę zaskarżonego

orzeczenia przez uwzględnienie powództwa w całości, względnie o uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

1. Przede wszystkim przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy rozpoznaje

skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, a w

granicach zaskarżenia bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność

postępowania (art. 39813 § 1 k.p.c.). Podstawy skargi kasacyjnej wyznaczają

zarzuty naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów

postępowania, wskazanych w ramach podstaw (art. 398 3 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.).

Związanie granicami podstaw oznacza, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną tylko w odniesieniu do wyraźnie zidentyfikowanych przez skarżącego

konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego.

Prawidłowe sformułowanie podstaw skargi kasacyjnej polega na powołaniu

konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd drugiej

instancji, oraz na uzasadnieniu zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia

zarzutów z zakresu prawa procesowego

- na wykazaniu dodatkowo, że te

wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok SN z

11 stycznia 2001 r., IV CKN 1594/00, LEX nr 53119). Obowiązkiem skarżącego,

obligatoryjnie reprezentowanego przez adwokata lub radcę prawnego, czyli

profesjonalnego pełnomocnika posiadającego specjalne przygotowanie zawodowe

(art. 871 § 1 k.p.c.), jest wskazanie w skardze kasacyjnej naruszonego przepisu

oraz przeprowadzenie wywodu prawnego uzasadniającego to naruszenie, tak aby

Sąd Najwyższy bez poszukiwania w aktach i odgadywania intencji skarżącego mógł

dokonać oceny, czy odnośny przepis prawa został naruszony, a jeśli tak – to w

jakiej postaci (por. postanowienie

SN z 11 stycznia 2001 r., I CKN 1072/99,

Prokuratura i Prawo z 2001 r. nr 5, s. 33). Ograniczenie rozpoznania sprawy do

granic skargi kasacyjnej (art. 39813 § 1 k.p.c.) oznacza, że Sąd Najwyższy nie może

zastąpić skarżącego w wyborze szczegółowo określonych przepisów, które zostały

lub mogły zostać naruszone przy wydawaniu zaskarżonego orzeczenia. Dlatego też

Sąd Najwyższy może odnieść się jedynie do naruszenia tych przepisów, które w

ramach konstruowania podstaw skargi kasacyjnej zostały wyraźnie wskazane (por.

wyrok SN z 1 grudnia 2000 r., V CKN 254/00, LEX nr 53126). Rozpoznając skargę

kasacyjną Sąd Najwyższy uwzględnia i rozważa tylko te przepisy, które zostały

wyraźnie wymienione w skardze

jako naruszone (por. postanowienie SN z 26

września 2000 r., IV CKN 1518/00, OSNC z 2001 r. nr 3, poz. 39). Oznacza to, że

nie podlega ocenie Sądu Najwyższego wykładnia lub zastosowanie przez sąd

drugiej instancji przepisów, które nie zostały wymienione w ramach podstaw skargi

kasacyjnej (por. wyrok SN z 23 sierpnia 2000 r., II CKN 1032/00, LEX nr 51972).

Zasadą jest, że Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach podstaw

(art. 39813 § 1 k.p.c.). Te zaś wyznaczone są przez sposób ujęcia podstaw

kasacyjnych (przytoczonych w kasacji przepisów, których naruszenie zarzuca się

zaskarżonemu nią wyrokowi), oraz ich uzasadnienia (por. wyrok SN z 17 lutego

2000 r., I PKN 542/99, Prokuratura i Prawo z 2001 r. nr 2, s, 35). Sąd Najwyższy,

działając jako sąd kasacyjny, nie może wyręczać stron oraz nie jest uprawniony do

samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów lub też stawiania hipotez co do

tego, jakiego konkretnego przepisu określonego aktu prawnego dotyczy podstawa

skargi kasacyjnej albo na czym mogło polegać naruszenie wymienionego w

skardze kasacyjnej przepisu. Dzieje się tak m.in. dlatego, że ustawodawca,

wprowadzając przymus adwokacko-radcowski (art. 871 k.p.c.), postawił skardze

kasacyjnej wysokie wymagania profesjonalne, wśród których jest prawidłowe

przytoczenie podstaw oraz ich uzasadnienie (por. wyrok SN z 10 lutego 1998 r., II

CKN 601/97, LEX nr 137789, wyrok SN z 5 marca 1998 r., II CKN 639/97, LEX nr

138657). Wykładnia i zastosowanie przez sąd drugiej instancji przepisu, którego

naruszenie nie zostało wskazane jako podstawa skargi kasacyjnej nie podlega

ocenie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z 20 sierpnia 1997 r., I PKN 225/97,

OSNAPiUS z 1998 r. nr 10, poz. 305). Sąd kasacyjny nie bada z urzędu naruszenia

przepisu prawa materialnego, którego strona wnosząca skargę kasacyjną

nie

zarzuciła (por. wyrok SN z 7 sierpnia 1997 r., I CKN 249/97, OSNC z 1998 r. nr 1,

poz. 13). Postępowanie kasacyjne polega na badaniu zasadności podstaw

kasacyjnych, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Brak więc wyszczególnienia,

które przepisy i dlaczego zostały naruszone, uniemożliwia kontrolę sądową skargi

kasacyjnej i czyni skargę nienadającą się do merytorycznej kontroli (por.

postanowienie SN z 24 kwietnia 1997 r., II CKN 116/97, LEX nr 50807).

Przytoczenie

powyżej

niektórych

tylko

z

licznych

orzeczeń

Sądu

Najwyższego dotyczących rozumienia znaczenia zasady związania tego Sądu przy

rozpoznawaniu skargi kasacyjnej (wcześniej kasacji) granicami jej podstaw było

konieczne, ponieważ konstrukcja podstaw skargi kasacyjnej wniesionej w imieniu

powódki w rozpoznawanej sprawie budzi poważne zastrzeżenia. W ramach tych

podstaw skarżąca wskazuje bowiem całe akty prawne, a nie konkretne przepisy

określonych aktów prawnych. Tymczasem - jak wynika z przytoczonych orzeczeń zarzuty kasacyjne powinny wskazywać konkretne przepisy prawa, które zostały

naruszone, i to tak szczegółowo, aby Sąd Najwyższy bez poszukiwania albo

domyślania się (stawiania niedopuszczalnych hipotez) znajdywał w skardze

kasacyjnej szczegółowe omówienia wytkniętych wad.

W rozpoznawanej sprawie do Sądu Najwyższego należała zatem jedynie

ocena, czy w wyroku wydanym przez Sąd Okręgowy nie doszło do naruszenia

następujących przepisów prawa materialnego: (1) § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia

Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie szczegółowych

zasad tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych oraz ich systemu finansowoksięgowego (Dz. Urz. Min. Spraw. Nr 2, poz. 9) przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie w wyniku przyjęcia, że przejęcie kancelarii komorniczej

od poprzedniego komornika jest równoznaczne z tworzeniem nowej kancelarii

komorniczej, (2) art. 1, 3, 5, 8, 23, 30, 63 Kodeksu pracy w wyniku przyjęcia, że

komornik obejmujący kancelarię komorniczą po swoim poprzedniku nie przejmuje w

stosunku do pracowników obowiązków pracodawcy. Tylko w odniesieniu do tych

dwóch aktów prawnych, zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia

1990 r. oraz Kodeksu pracy, zostały w skardze kasacyjnej sformułowane zarzuty

naruszenia konkretnie wskazanych (zidentyfikowanych według numeru jednostki

redakcyjnej) przepisów tych aktów.

Sąd Najwyższy nie rozważał natomiast zasadności zarzutów naruszenia: (1)

przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 grudnia 1960 r. o

komornikach (Dz. U. z 1961 r. Nr 13, poz. 66) oraz przepisów ustawy z dnia 20

czerwca 1985 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 1994 r. Nr 7, poz.

25),

(2)

przepisów

“o

odprawie

emerytalnej

pracowników

państwowych

obowiązujących w 1994 r.” oraz przepisów ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o

rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w państwowych jednostkach

organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami państwowymi (Dz. U. Nr

32,

poz. 141 ze zm.), ponieważ w odniesieniu do tych aktów prawnych nie zostały w

skardze kasacyjnej sformułowane zarzuty naruszenia konkretnie wskazanych

przepisów prawa, a akt prawny obejmujący przepisy “o odprawie emerytalnej

pracowników

państwowych

obowiązujące

w

1994

r.”

nie

został

nawet

zidentyfikowany.

2. Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego przedstawionego w skardze

kasacyjnej, a mianowicie, czy w zakresie pojęcia “tworzenie” kancelarii komorniczej

mieści się tylko utworzenie nowego “rewiru komorniczego”, czy także objęcie

istniejącego już “rewiru komorniczego” przez nowego (innego) komornika, i czy w

związku z tym objęcie przez nowego komornika “rewiru komorniczego” (na

podstawie protokołu przekazania całej kancelarii komorniczej, łącznie z jej

wyposażeniem – stanowiącym własność Skarbu Państwa – a także aktami spraw

egzekucyjnych będących w toku, wszelką inną dokumentacją i pieczęciami

urzędowymi komornika) miało

określone konsekwencje

w odniesieniu do

pracowników zatrudnionych przez poprzedniego komornika, przekazującego

kancelarię, w szczególności czy może być traktowane jako przejście zakładu pracy

na nowego pracodawcę i przejęcie przez nowego pracodawcę pracowników

zatrudnionych w przejmowanym zakładzie pracy, powinno nastąpić nie w oparciu o

analizę (wykładnię) przepisów § 1 ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie szczegółowych zasad tworzenia i organizacji

kancelarii komorniczych oraz ich systemu finansowo-księgowego (Dz. Urz. Min.

Spraw. Nr 2, poz. 9), lecz bezpośrednio w oparciu o przepisy prawa pracy, przede

wszystkim art. 231 k.p. Rozstrzygając to zagadnienie z pominięciem treści art. 231

k.p. Sąd Okręgowy postąpił niewłaściwie. Skarga kasacyjna nie konstruuje jednak

zarzutu naruszenia art. 231 k.p. przez jego niezastosowanie.

Przytoczone w ramach podstawy kasacyjnej przepisy § 1 ust. 1 i 2

nieobowiązującego już zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia

1990 r. nie były bowiem przepisami prawa pracy, lecz przepisami o charakterze

wyłącznie ustrojowym, a nawet jedynie techniczno-organizacyjnym, z których treści

nie można wyciągać wniosków co do tego, czy utworzenie przez komornika

kancelarii do wykonywania swoich zadań (§ 1 ust. 1 zarządzenia) i kierowanie

pracą zatrudnionych w niej pracowników (§ 1 ust. 2 zarządzenia) może być, w

szczególnych okolicznościach faktycznych, traktowane jako w istocie rzeczy

“objęcie” przez nowego komornika już poprzednio istniejącej kancelarii wraz z

zatrudnionymi w niej pracownikami. Podstawą prawną wydania tego zarządzenia

nie były przepisy prawa pracy, lecz art. 132 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r.

- Prawo o ustroju sądów powszechnych. Zarządzenie to miało regulować wyłącznie

zasady tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych, a nie rozstrzygać kwestie

dotyczące statusu pracowniczego pracowników kancelarii. Zarzut naruszenia § 1

ust. 1 i 2 zarządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 1990 r. w sprawie

szczegółowych zasad tworzenia i organizacji kancelarii komorniczych oraz ich

systemu finansowo-księgowego jest w tej sytuacji nieskuteczny, chociaż teza Sądu

Okręgowego o braku

podstaw do przyjęcia, iż pozwany objął kancelarię

komorniczą wraz z zatrudnionymi w niej pracownikami oraz przejął wszystkie prawa

i obowiązki dotychczasowego komornika wynikające ze stosunków pracy łączących

jego poprzednika z pracownikami, co oznacza, że powódka nie była pracownikiem

kancelarii komorniczej utworzonej przez pozwanego, jest tezą wysoce wątpliwą.

Rozstrzygnięcie przedstawionego problemu prawnego powinno nastąpić w

oparciu o art. 231 k.p. Chodzi przy tym o art. 231 k.p. w brzmieniu obowiązującym

31 lipca 1994 r., kiedy to poprzedni komornik (zatrudniający powódkę jej mąż H.K.)

przeszedł na emeryturę, oraz 1 sierpnia 1994 r., kiedy to komornikiem mianowany

został S.P., który z tym dniem “utworzył” swoją kancelarię. Przepis art. 23 1 k.p.

przewidywał wówczas, że w razie połączenia zakładów pracy, zakład powstały w

wyniku połączenia staje się stroną w stosunkach pracy, których stronami były

łączone zakłady (§ 1), w razie przejęcia zakładu pracy w całości lub w części przez

inny zakład, staje się on stroną w stosunkach pracy z pracownikami przejętego

zakładu (§ 2), w razie podziału zakładu pracy zakłady powstałe w wyniku podziału

stają się stronami w stosunkach pracy z pracownikami przejętymi z tego zakładu (§

3), a także że za zobowiązania wynikające ze stosunku pracy, powstałe przed

zmianami organizacyjnymi, o których mowa w § 1-3, odpowiada - w razie

połączenia zakładów pracy lub przejęcia zakładu w całości - nowy zakład pracy, w

razie zaś podziału zakładu pracy lub przejęcia jego części - odpowiadają solidarnie

zakłady pracy utworzone w wyniku podziału lub uczestniczące w przejęciu (§ 4). W

uzasadnieniu zaskarżonego wyroku próżno szukać powołania przytoczonego

przepisu (art. 231 k.p. w brzmieniu z 1994 r.) jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia;

również skarga kasacyjna nie została oparta na zarzucie jego naruszenia, ponieważ

w ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej naruszenia prawa materialnego nie

umieszczono tego akurat przepisu Kodeksu pracy. Zagadnienie przejścia zakładu

pracy powódki (kancelarii komorniczej) na innego pracodawcę (pozwanego

komornika) uchyla się w związku z tym spod bardziej wnikliwej kontroli kasacyjnej.

3. Kwestia ewentualnego przejęcia – na podstawie art. 231 § 2 k.p. w

brzmieniu z 1994 r. - pracowników zatrudnionych w kancelarii poprzedniego

komornika, który przeszedł na emeryturę, przez nowego komornika, który objął

kancelarię komorniczą po swoim poprzedniku, nie miała jednak w istocie znaczenia

dla rozstrzygnięcia sprawy rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy i nie ma znaczenia

dla rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej.

Co prawda, Sąd Okręgowy jako podstawowy argument przemawiający za

oddaleniem powództwa, a następnie także apelacji, przedstawił stwierdzenie, że

powódka

nie

była

pracownikiem

kancelarii

komorniczej

utworzonej

przez

pozwanego, ponieważ nie została zawarta pomiędzy nią a pozwanym umowa o

pracę (co w konstrukcji przejścia zakładu pracy na innego pracodawcę opisanej w

art. 231 k.p. nie jest okolicznością prawnie doniosłą), który to argument jest co

najmniej wątpliwy, jednak zasadniczą przyczyną oddalenia apelacji od wyroku

oddalającego powództwo o odprawę emerytalną oraz o tzw. trzynastą pensję było

stwierdzenie, że po pierwsze

- w stanie prawnym obowiązującym w chwili

przyznania powódce emerytury (w lipcu 1995 r.) nie obowiązywał jeszcze art. 921

k.p. przewidujący odprawę emerytalną lub rentową jako świadczenie powszechne,

przysługujące wszystkim pracownikom, których stosunek pracy ustał w związku z

przejściem na rentę lub emeryturę, po drugie – w stanie prawnym obowiązującym w

czasie ocenianych zdarzeń (w latach 1994-1995) kancelaria komornicza nie była

państwową jednostką organizacyjną, do której należało stosować przepisy ustawy

z dnia 10 lipca 1985 r. o rocznych nagrodach z zakładowego funduszu nagród w

państwowych jednostkach organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami

państwowymi. Tych dwóch zasadniczych dla rozstrzygnięcia sprawy argumentów o nieobowiązywaniu w lipcu 1995 r. art. 921 k.p., a zatem braku podstaw prawnych

do uwzględnienia roszczenia o zasądzenie odprawy emerytalnej,

oraz o braku

podstaw do zastosowania wobec powódki, jako pracownicy kancelarii komorniczej

niebędącej państwową jednostką organizacyjną, przepisów o dodatkowych

nagrodach rocznych z zakładowego funduszu nagród u pracodawców będących

państwowymi jednostkami organizacyjnymi - skarżąca nie zakwestionowała

skutecznie w skardze kasacyjnej.

Nie można bowiem uznać za skuteczne podważenie poglądów prawnych

Sądu Okręgowego sformułowania w ramach podstaw skargi kasacyjnej zarzutu

naruszenia “przepisów o odprawie emerytalnej pracowników państwowych

obowiązujących w 1994 r.” bez bliższego sprecyzowania, o jakie przepisy (jaki akt

normatywny i jakie jednostki redakcyjne tego aktu) chodzi, albo zarzutu naruszenia

“ustawy z dnia 10 lipca 1985 r. o nagrodach z zakładowego funduszu nagród w

państwowych jednostkach organizacyjnych nie będących przedsiębiorstwami

państwowymi”, również bez sprecyzowania, o jakie przepisy tej ustawy (jakie

jednostki redakcyjne tego aktu normatywnego) chodzi. Prezentując pogląd, że

kancelaria komornika jest (była w latach 1994-1995) państwową jednostką

organizacyjną, skarżąca powołuje się w uzasadnieniu skargi kasacyjnej na “pismo

Prezesa Sądu Okręgowego z dnia 19 lutego 1995 r. znak: Prez.Adm. 0165/15/95”,

co jest w oczywisty sposób pozbawione jakiejkolwiek doniosłości, ponieważ pismo

to nie ma charakteru normatywnego. Żaden z przytoczonych w skardze kasacyjnej

przepisów Kodeksu pracy (art. 1, 3, 5, 8, 23, 30 i 63) nie dotyczy ani odprawy

emerytalnej ani dodatkowej nagrody rocznej z zakładowego funduszu nagród (tzw.

trzynastej pensji). Należy w związku z tym podzielić stanowisko Sądu Okręgowego,

że powódka - reprezentowana w toku procesu przez profesjonalnego pełnomocnika

- nie wskazała podstawy prawnej dochodzonych roszczeń. Pełnomocnik powódki

nie uczynił tego również w skardze kasacyjnej. Co prawda, Sąd Okręgowy (jako

sąd meriti) powinien był sam tę podstawę odnaleźć, bo do strony należy jedynie

przedstawienie podstawy faktycznej dochodzonych roszczeń (art. 187 § 1 pkt 2

k.p.c.), a ich kwalifikacja prawna do sądu, jednak argument Sądu Okręgowego o

niewskazaniu przez pełnomocnika powódki podstawy prawnej jej żądań należy

potraktować jako stwierdzenie braku tej podstawy przez sam Sąd.

Wady konstrukcyjne skargi kasacyjnej sprawiają, że nawet jeżeli pogląd

Sądu Okręgowego co do charakteru prawnego kancelarii komorniczej (czy jest lub

nie jest,

albo raczej czy była lub nie była w latach 1994-1995, państwową

jednostką organizacyjną) jest błędny, to nie podlega weryfikacji w postępowaniu

kasacyjnym, ponieważ w skardze kasacyjnej nie sformułowano skutecznego

zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, z których wynikałoby, że Sąd

Okręgowy nie ma racji. Takich przepisów skarżąca po prostu nie wskazała. Przepis

prawa materialnego, który nie został zastosowany przez sąd dla uzasadnienia

rozstrzygnięcia, może być uzasadnioną podstawą skargi kasacyjnej tylko wtedy,

gdy wnoszący skargę wykaże, iż jego pominięcie stanowi określone w art. 398 3 § 1

pkt 1 k.p.c. naruszenie prawa materialnego (por. wyrok SN z 24 stycznia 1997 r., II

UKN 68/96, OSNAPiUS z 1997 r., nr 18, poz. 351).

4. Wreszcie nie są uzasadnione zarzuty naruszenia wymienionych w skardze

kasacyjnej przepisów Kodeksu pracy – art. 1, 3, 5, 8, 23, 30 i 63. Z przepisów tych

nie wynika bowiem w żaden sposób to, co skarżąca chciała wykazać w toku

postępowania, mianowicie, że komornik obejmujący kancelarię komorniczą po

swoim poprzedniku przejmuje w stosunku do pracowników poprzednika obowiązki

pracodawcy. Mogłoby to wynikać ewentualnie z art. 231 k.p., jednak tego akurat

przepisu skarga kasacyjna ani razu nie wymienia. W skardze kasacyjnej nie tylko

nie zarzuca się naruszenia tego przepisu, ale ponadto nie podnosi się argumentów

prawnych, które pozwalałyby przyjąć, że zarzut naruszenia (skreślonego) art. 23

k.p. jest zwykłą pomyłką pisarską autora skargi kasacyjnej, a w istocie chodzi o

naruszenie art. 231 k.p.

Nawet

przyjęcie,

że

w

ustalonych

okolicznościach

faktycznych

rozpoznawanej sprawy miało miejsce przejście zakładu pracy powódki (kancelarii

komorniczej) na innego pracodawcę (nowego komornika sądowego), nie czyni

skargi kasacyjnej uzasadnioną. Samo założenie, że po 31 lipca 1994 r. powódka

była pracownicą pozwanego – Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M.

nie jest podstawą do uchylenia zaskarżonego wyroku, skoro w skardze kasacyjnej

nie powołano zarzutu naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa materialnego, z

których miałyby wynikać jej roszczenia o odprawę emerytalną oraz o tzw. trzynastą

pensję, a przecież rozpoznawana sprawa dotyczyła tych – i tylko tych żądań

powódki.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną na

podstawie art. 39814 k.p.c. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na

podstawie art. 102 k.p.c.