I PK 175/05 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 175/05

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 kwietnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa L. K.

przeciwko C. M. Spółce Akcyjnej w K.

o odprawę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 11 maja 2005 r., sygn. akt V Pa …/04,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powoda na rzecz strony pozwanej kwotę 1200

(tysiąc dwieście) zł tytułem kosztów postępowania kasacyjnego,

zwiększoną o 22% podatku od towarów i usług.

Uzasadnienie

W pozwie z 22 marca 2004 r. L. K. wnosił o zasądzenie na jego rzecz od

pozwanego Cukru M. Spółki Akcyjnej w K. W. kwoty 12 360 złotych z ustawowymi

odsetkami od 18 stycznia 2004 r. tytułem odprawy pieniężnej przewidzianej

przepisem art. 8 ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach

rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2002, Nr 112, poz. 980 z późn.

zm.)

Sąd Rejonowy ustalił, że uchwałą rady nadzorczej z 21 czerwca 2001 r. powód

został powołany na stanowisko członka zarządu spółki C. Ł. S.A. do końca czerwca

2004 r. i w wykonaniu tej uchwały zawarto z nim umowę o pracę na czas

oznaczony równy jednej kadencji członka zarządu. W umowie przewidziano

możliwość

jej

wypowiedzenia

w

przypadku

odwołania

albo

zakończenia

urzędowania. 22 października 2003 r. rada nadzorcza podjęła uchwałę w sprawie

odwołania dotychczasowego składu zarządu spółki i na tej podstawie pozwany

wypowiedział powodowi umowę o pracę z zachowaniem 12-tygodniowego okresu

wypowiedzenia - od 25 października 2003 r. do 17 stycznia 2004 r. - wskazując

jako przyczynę odwołanie z funkcji członka zarządu. W okresie wypowiedzenia

pozwany zwolnił powoda z obowiązku świadczenia pracy. Sąd ustalił nadto, że

mimo pouczenia o przysługujących mu uprawnieniach powód nie kwestionował

zasadności wypowiedzenia i nie odwołał się od decyzji pracodawcy. W okresie

wypowiedzenia powód zwrócił się o wydanie opinii dotyczącej przebiegu jego pracy

w pozwanej spółce, która miała być pomocna w poszukiwaniu nowego

zatrudnienia. 24 listopada 2003 r. powód opinię taką - podpisaną przez prezesa

zarządu M. W. - otrzymał. Po upływie okresu wypowiedzenia powód otrzymał także

świadectwo pracy. 6 lutego powód wystąpił z wnioskiem o sprostowanie

świadectwa pracy oraz wypłatę odprawy, wnosząc o zmianę świadectwa pracy

poprzez podanie przyczyny rozwiązania umowy o pracę, w szczególności

określenie, że rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło z przyczyn dotyczących

pracodawcy, zmian organizacyjnych i likwidacji stanowiska w związku z

połączeniem trzech spółek. Jednocześnie domagał się wypłaty odprawy w

wysokości miesięcznego wynagrodzenia, przysługującej mu z uwagi na to, że

rzeczywistą przyczyną rozwiązania umowy o pracę była likwidacja stanowiska na

skutek fuzji spółek. Pozwany odmówił sprostowania świadectwa pracy, podnosząc

że odzwierciedla ono stan faktyczny i prawny ustania stosunku pracy, zaś co do

odprawy stwierdził, że przepisy ustawy o zwolnieniach grupowych nie mają

zastosowania, gdyż rozwiązanie umowy o pracę nastąpiło z innej przyczyny niż

ekonomiczna.

W oparciu o tak poczynione ustalenia Sąd Rejonowy uznał, że powództwo jest

nieuzasadnione. W opinii Sądu pozbawienie powoda członkostwa w zarządzie

spółki skutkowało utratą możliwości wykonywania pracy. Sąd podkreślił, że

zatrudnienie powoda w pozwanej spółce było ściśle związane z powołaniem go na

członka zarządu i właśnie odwołanie z tej funkcji spowodowało konieczność

rozwiązania umowy. Powód tego zresztą nie kwestionował, nie zaskarżył bowiem

uchwały rady nadzorczej z 22 października 2003 r. w trybie przepisów prawa

handlowego, jak i nie odwołał się od wypowiedzenia umowy o pracę, w którym

wyraźnie wskazano przyczynę rozwiązania stosunku pracy.

Sąd doszedł do przekonania, że do powoda nie mają zastosowania przepisy

ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy i podzielił

stanowisko pozwanego, że opinia z 24 listopada 2003 r. miała na celu jedynie

ułatwienie poszukiwania nowego zatrudnienia i z jej brzmienia powód nie może

wywodzić swych roszczeń. Opinia ta nie może być także uznana za oświadczenie

pracodawcy, gdyż nie spełnia wymogów przewidzianych dla takiego oświadczenia

przepisami kodeksu spółek handlowych i statutem spółki. Została bowiem

podpisana jedynie przez prezesa zarządu, a do składania oświadczeń woli i do

podpisywania dokumentów w imieniu spółki konieczne jest współdziałanie dwóch

członków zarządu.

Wyrokiem z 29 czerwca 2004 r. Sąd Rejonowy w P. Sąd Pracy oddalił

powództwo L. K. skierowane przeciwko Spółce Akcyjnej C. M. z siedzibą w K.

oraz zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 2400 złotych tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego (k. 52).

Od powyższego wyroku apelację wniósł powód, zarzucając między innymi

naruszenie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. przez przyjęcie, że

odwołanie skutkujące rozwiązaniem stosunku pracy z powodem w sytuacji

połączenia

trzech

samodzielnych

spółek

w

jedną

nie

stanowi

zmian

organizacyjnych powodujących zmniejszenie zatrudnienia;

Na tej podstawie skarżący wniósł o uchylenie wyroku i zasądzenie zgodnie z

żądaniem pozwu wraz z kosztami procesu za obie instancje albo o uchylenie

wyroku i skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie na

jego rzecz kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy uznał apelację za niezasadną. W jego ocenie Sąd Rejonowy

prawidłowo ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w należyty sposób

ustalił stan faktyczny, wyprowadzając z niego wnioski, które Sąd Okręgowy w pełni

podzielił. Nie ma racji skarżący twierdząc, że przyczyną rozwiązania z nim stosunku

pracy były zmiany wynikające z połączenia spółek. Niczym nieuzasadniony jest

pogląd powoda, że nie składał odwołania od dokonanego wypowiedzenia do sądu

pracy, gdyż realnie oceniał sytuację i zdawał sobie sprawę, że odwołanie nie

przyniesie żadnego pozytywnego skutku. Takim zachowaniem bowiem powód

pozbawił się możliwości skutecznego negowania zarówno samego wypowiedzenia,

jak i zawartych w nim przyczyn wypowiedzenia. Należy stwierdzić, że przyczyna

dokonania powodowi wypowiedzenia umowy o pracę została skarżącemu

jednoznacznie wskazana zarówno w piśmie zawierającym wypowiedzenie, jak i

świadectwie pracy. Nietrafnie skarżący twierdzi, że rozwiązanie z nim stosunku

pracy nie nastąpiłoby, gdyby nie doszło do połączenia spółek, co spowodowało

ograniczenie zatrudnienia, gdyż jak wynika z okoliczności sprawy stanowisko

zajmowane przez L. K. nie tylko nie zostało zlikwidowane, a przeciwnie - zarząd

został powiększony o jedną osobę. To członkowie spółek przejmowanych przestali

pełnić swe funkcje, zaś skarżący był członkiem zarządu spółki przejmującej.

Wbrew zarzutom skarżącego Sąd nie naruszył art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz. U. z 1990 r. Nr 4, póz. 19 ze zm.). Sformułowanie zawarte w art. 10 ust.

1, mówiące o tym, że przyczyny wymienione w art. 1 ust. 1 tej ustawy "stanowią

wyłączny powód uzasadniający rozwiązanie stosunku pracy" należy rozumieć jako

sytuację, w której bez zaistnienia tych przyczyn nie zostałaby podjęta przez

kierownika zakładu pracy indywidualna decyzja o zwolnieniu pracownika (tak Sąd

Najwyższy w wyroku z dnia 10 października 1990 r.; I PR 319/90; OSNC

1992/11/204). W rozpoznawanej sprawie rozwiązanie stosunku pracy z powodem

nie oznaczało zmniejszenia zatrudnienia w Spółce z przyczyn ekonomicznych lub w

związku ze zmianami organizacyjnymi w rozumieniu powołanych wyżej przepisów.

Wprawdzie z pisemnych motywów wyroku nie wynika wprost, jaka była przyczyna

odwołania powoda z funkcji członka zarządu, ale ze zgromadzonych dowodów

należy wnioskować, że były to przyczyny o charakterze personalnym - niska ocena

pracy powoda przez radę nadzorczą. Z treści uchwały rady nadzorczej z 22

października 2003 r. wynika, że jej zamiarem nie było zastąpienie trzyosobowego

zarządu Spółki zarządem jednoosobowym, lecz jedynie odwołanie dwóch

dotychczasowych członków z istniejącego trzyosobowego zarządu i późniejsze jego

uzupełnienie o dwóch nowych członków. W związku z tym brak jest podstaw do

przyjęcia, że odwołanie powoda ze stanowiska dyrektora finansowego spółki

nastąpiło z przyczyn leżących po stronie zakładu pracy, bowiem odwołanie uchwałą

dwóch członków trzyosobowego zarządu, z równoczesnym uzupełnieniem zarządu

do pełnego składu, nie oznacza zmniejszenia zatrudnienia w Spółce w związku ze

zmianami organizacyjnymi (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 kwietnia 1994

r., IIUKN 564/98; OSNAP 2000/13/517).

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w K. po rozpoznaniu sprawy z powództwa L. K.

przeciwko C. M. Spółce Akcyjnej w K. o odprawę z tytułu rozwiązania umowy o

pracę z przyczyn dotyczących zakładu pracy na skutek apelacji powoda od wyroku

Sądu Rejonowego - Sądu Pracy w P. z 29 czerwca 2004r. wyrokiem z 11 maja

2005 r. oddalił apelację i zasądził od L.K. na rzecz Spółki Akcyjnej C. M. w K.

kwotę 900 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Powód zaskarżył skargą kasacyjną powyższy wyrok w pkt 1, zarzucając mu

naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1

ustawy z 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2002, Nr 112, poz. 980 ze zm.) przez jego

błędną wykładnię, tj. przyjęcie, że nie zostały spełnione przesłanki polegające na

zmianach organizacyjnych prowadzących do zmniejszenia zatrudnienia oraz

przyjęcie, że zmiany organizacyjne nie stanowiły wyłącznej przyczyny odwołania ze

stanowiska, które to odwołanie skutkowało rozwiązaniem umowy o pracę.

Powód podniósł również zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 227 i

233 § 1 k.p.c. poprzez przyjęcie, że nie zaszły przesłanki, o których mowa w art. 1

ust. 1 lub 10 ust. 1 ustawy o zwolnieniach grupowych w sytuacji, w której Sąd

orzekający zaniechał zbadania ruchów kadrowych w łączących się zakładach

pracy, a tym samym uniemożliwił zbadanie czy zachodzą te przesłanki oraz

uznanie, że przyczyną rozwiązania umowy o pracę z powodem była niska ocena

jego pracy przez radę nadzorczą w sytuacji, gdy Sąd pierwszej instancji nie

poczynił takich ustaleń i nie wywiódł argumentacji w tym zakresie, a dowody

przedstawione przez powoda wskazują na odmienną ocenę jego pracy wyrażaną

przez pracodawcę w trakcie zatrudnienia.

Wskazując na powyższe podstawy powód wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej

do rozpoznania, uchylenie zaskarżonego wyroku i jego zmianę poprzez zasądzenie

na rzecz powoda dochodzonego roszczenia przy uwzględnieniu kosztów

zastępstwa

procesowego

w

postępowaniu

kasacyjnym

lub

o

uchylenie

zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Okręgowemu w K. przy uwzględnieniu kosztów zastępstwa procesowego w

postępowaniu kasacyjnym.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wskazał, że okoliczności sprawy

uzasadniają nieprzyjęcie skargi do rozpoznania, ewentualnie jej oddalenie i

zasądzenie na rzecz pozwanej spółki kosztów postępowania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wobec tego, że skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach

określonych w art. 3983 § 1 k.p.c., w pierwszej kolejności należy rozpoznać zarzuty

proceduralne.

Uzasadnienie

zarzutów

dotyczących

podstawy

naruszenia

przepisów

postępowania zostało sporządzone w sposób praktycznie uniemożliwiający kontrolę

kasacyjną. Przepisy postępowania, których naruszenie skarżący zarzuca w

podstawie skargi kasacyjnej, nie zostały w ogóle przytoczone w uzasadnieniu. Tak

sporządzone uzasadnienie uniemożliwia Sądowi Najwyższemu ocenę trafności

zarzutów. Podjęcie się takiej oceny wiązałoby się bowiem z domyślaniem się przez

Sąd Najwyższy związku między treścią zarzutów a przepisami prawa wskazanymi

w podstawie skargi kasacyjnej. Brakuje także uzasadnienia twierdzenia, że

naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy. Należy

w związku z tym przypomnieć, że Sąd Najwyższy wielokrotnie podnosił, że

koniecznym elementem uzasadnienia drugiej podstawy kasacyjnej jest wskazanie,

które przepisy – oznaczone numerem artykułu (paragrafu, ustępu) ustawy zostały

naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik

sprawy. Sąd Najwyższy działając jako sąd kasacyjny nie jest uprawniony do

samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego,

jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji (postanowienie SN z 17 stycznia 2002

r. III CKN 760/00 Lex nr 53138; postanowienie SN z 22 stycznia 2002 r. V CZ 1/02

Lex nr 54338, postanowienie SN z 10 stycznia 2001 r. II UKN 172/00, wyrok SN z

29 września 2005 r. I UK 40/05).

W tej sytuacji jedynie marginalnie można wskazać, odnośnie do zarzutu

naruszenia art., 227 k.p.c., że wyjątkowe przypadki, w których przepis ten może

zostać powołany jako podstawa skargi kasacyjnej odnoszą się do sytuacji, w

których Sąd drugiej instancji oddala wnioski dowodowe, zmierzające do wyjaśnienie

istotnych okoliczności sprawy (wyrok SN z 20 listopada 2001 r. II UKN 605/00,

OSNP z 2003 r. nr 16 poz. 387; wyrok SN z 29 września 2005 r. I UK 40/05; wyrok

SN z 7 marca 2001 r. I PKN 299/00, OSNAPiUS z 2002 r. nr 23, poz. 573).

Pełnomocnik skarżącego nie wskazał jednak, jakie wnioski dowodowe nie zostały

przez sąd uwzględnione. Co prawda w uzasadnieniu zamieszczono zdanie

„odmowa przeprowadzenia tego dowodu powoduje, że były pracownik pozbawiony

jest możliwości wykazania zasadności swojego roszczenia…”, jednakże autorka

tych słów nie wyjaśniła, jaki dowód ma na myśli. Co do zarzutu naruszenia art. 233

§ 1 k.p.c. należy nadmienić, że konstruując skargę kasacyjną w ustawie z 22

grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy –

prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98)

ustawodawca

dokonał

istotnych

zmian

w

stosunku

do

wczesniejszego

uregulowania kasacji. W szczególności wyłączona została możliwość oparcia skargi

na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 398 3 § 3

k.p.c.). Jak zauważył Sąd Najwyższy w postanowieniu z 23 września 2005 r., (III

CSK 13/05), w ten sposób doszło do ścisłego zharmonizowania podstaw

kasacyjnych z charakterem postępowania kasacyjnego i zakresem rozpoznania

skargi, oznaczonym w art. 39813 § 2 k.p.c., a także do jednoznacznego określenia

funkcji

Sądu

Najwyższego

jako

sądu

prawa,

sprawującego

nadzór

nad

działalnością sądów powszechnych w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1

Konstytucji). Wobec tego, jakkolwiek generalnie dopuszczalne jest – jak dotychczas

– oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania, to

jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów,

choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć istotny wpływ na wynik

sprawy.

Ponieważ

podstawa

nieusprawiedliwiona

Sąd

naruszenia

przepisów

Najwyższy

jest

postępowania

związany

okazała

podstawą

się

faktyczną

zaskarżonego wyroku przy ocenie naruszenia prawa materialnego (art. 39813 § 1

k.p.c.).

Zarzucając naruszenie art. 10 ust. 1 w związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 28

grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami

stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych

ustaw (Dz.U. z 2002 r., Nr 112, poz. 980 ze zm.), skarżący stwierdził, że zostały

spełnione

przesłanki

polegające

na

wystąpieniu

zmian

organizacyjnych

skutkujących zmniejszeniem zatrudnienia, a także, że zmiany te były wyłączną

przyczyną odwołania powoda ze stanowiska i rozwiązania z nim umowy o pracę.

Twierdzenia te są jednak sprzeczne z ustaleniami Sądu Okręgowego, którymi, jak

wyżej wskazano Sąd Najwyższy jest związany. W szczególności Sąd Okręgowy

ustalił, że rozwiązanie stosunku pracy z powodem nie doprowadziło do

zmniejszenia zatrudnienia w pozwanej spółce oraz, że uzasadnieniem rozwiązania

z powodem stosunku pracy nie były przyczyny ekonomiczne lub organizacyjne, lecz

odwołanie ze stanowiska podyktowane przyczynami personalnymi– niską oceną

jego pracy (s. 4 uzasadnienia wyroku). W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 10 w

związku z art. 1 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. nie może zostać uznany za

usprawiedliwiony.

Wobec powyższego Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie art.

39814 k.p.c., a o kosztach postępowania kasacyjnego – na podstawie art. 98 § 1

k.p.c.