Supreme Court dismissed teacher's appeal for unused vacation pay due to school renovation work during holidays.

Sygn. akt I PK 168/11

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 kwietnia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący)

SSN Zbigniew Hajn (sprawozdawca)

SSN Roman Kuczyński

w sprawie z powództwa A. S.

przeciwko Zespołowi Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 3 im. w W.

o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 12 kwietnia 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 28 kwietnia 2011 r.,

1. oddala skargę kasacyjną,

2. zasądza od powoda A. S. na rzecz pozwanego Zespołu

Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 3 im. w W. 1.350 (tysiąc trzysta

pięćdziesiąt)

zł

tytułem

zwrotu

kosztów

procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

zastępstwa

UZASADNIENIE

Powód A. S. wnosił o zasądzenie od pozwanego Zespołu Szkół

Ponadgimnazjalnych

ekwiwalentu

pieniężnego

za

niewykorzystany

urlop

uzupełniający za lata szkolne 2004/2005, 2005/2006 oraz 2006/2007 w kwocie

16.364,88 zł, z ustawowymi odsetkami od 1 września 2007 r.

Wyrokiem z 17 lutego 2011 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy oddalił powództwo

i nie obciążył powoda kosztami procesu.

Sąd Rejonowy ustalił, że A. S. w okresie od 1 sierpnia 2002 r. do 31 sierpnia

2007 r. pełnił funkcję dyrektora Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 3 /…/ , w

skład którego wchodzi szkoła i internat. W pozwanym Zespole obowiązywały ferie

zimowe i letnie, w czasie których w szkole oraz internacie przeprowadzane były

prace remontowe oraz organizowane obozy młodzieżowe. W tym okresie powód

bywał w pracy i z własnej inicjatywy nadzorował wykonywane prace, dbając w ten

sposób o powierzone mu mienie. Takie sytuacje miały miejsce również w latach

szkolnych 2004/2005, 2005/2006 oraz 2006/2007. Za okres objęty pozwem powód

nie składał wniosku o udzielenie urlopu uzupełniającego. Organ prowadzący nie

wydawał

również

powodowi

poleceń

dotyczących

nadzorowania

prac

wykonywanych w czasie ferii. Już po rozwiązaniu stosunku pracy powód zwrócił się

o wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za urlop uzupełniający. Sąd Rejonowy wskazał,

że u strony pozwanej, która jest szkołą „feryjną", w okresie dochodzonym pozwem

bezspornie były prowadzone prace remontowe. Powód bywał wówczas w szkole,

co potwierdzili przesłuchani w sprawie świadkowie: /…/. Prowadzenie prac

remontowych w okresie ferii zostało również przyznane przez pozwanego. Na

okoliczność tę powód złożył szereg dokumentów. Sąd nie uwzględnił wniosku o

przesłuchanie kolejnego świadka J. C., który miałby potwierdzić okoliczności

bezsporne. W ocenie Sądu brak jest dowodów potwierdzających, że w okresie

spornym powód na polecenie lub za zgodą organu prowadzącego wykonywał

zadania zlecone przez ten organ i z tej przyczyny nie mógłby wykorzystać urlopów

wypoczynkowych.

Apelację od powyższego wyroku wniósł powód, zaskarżając go w całości.

Skarżonemu

wyrokowi

zarzucił:

1)

naruszenie

prawa

materialnego,

w

szczególności art. 66 ustawy z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, przez

przyjęcie, że nie przysługuje mu ekwiwalent za niewykorzystany w latach

2004/2005, 2005/2006, 2006/2007 urlop uzupełniający; 2) naruszenie prawa

procesowego w postaci sprzeczności ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie

materiału dowodowego przez przyjęcie, że nie nadzorował prac remontowych w

okresie ferii zimowych i letnich i nie wykonywał w tym czasie prac zleconych przez

organ prowadzący, a także pominięcie dowodów w postaci złożonych przez niego

dokumentów oraz pominięcie dowodu z przesłuchania świadka J. C., pracownika

starostwa nadzorującego pracę szkół.

Wyrokiem z 28 kwietnia 2011 r. Sąd Okręgowy oddalił apelację oraz orzekł o

kosztach. Uzasadniając oddalenie apelacji Sąd wskazał, że nie można przyjąć, aby

w pozwanym Zespole Szkół w spornych latach w okresie ferii zimowych bądź

letnich były prowadzone inwestycje lub kapitalne remonty. Okoliczności takich nie

dowodzą przedłożone w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji

umowy z wykonawcami. O braku podstaw do zakwalifikowania wskazanych w tych

umowach prac jako inwestycji lub remontów kapitalnych świadczy wynikający z nich

zakres prowadzonych robot i wiążąca się z tym ich wartość. Sąd wskazał, że

analiza przedmiotowych umów prowadzi do wniosku, że u strony pozwanej w

spornym okresie prowadzone były jedynie remonty bieżące, których wykonywanie

nie jest objęte dyspozycją art. 66 ust. 1 zdanie drugie Karty Nauczyciela.

Przesłuchani w sprawie świadkowie, chociaż widzieli powoda w szkole podczas

ferii, to jednak nie potrafili określić w jakich dniach i jak długo tam przebywał. W

ocenie Sądu Okręgowego przydzielenie środków finansowych i zgoda organu

prowadzącego na przeprowadzenie remontu w szkole bądź internacie nie może być

traktowana jako polecenie wydane dyrektorowi szkoły do sprawowania osobistego

nadzoru nad przeprowadzanym remontem i codziennej, wielogodzinnej obecności

podczas jego wykonywania. Powód nie wykazał także, aby w spornym okresie nie

mógł wykorzystać przynajmniej 8 tygodni urlopu wypoczynkowego w czasie ferii

szkolnych z powodu prowadzenia w pozwanym Zespole Szkół inwestycji albo

kapitalnych remontów oraz, że niewykorzystanie takiego urlopu nastąpiło na

polecenie lub za zgodą organu prowadzącego szkołę.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną w całości. Skarżący

zarzucił

wyrokowi

Sądu

drugiej

instancji:

naruszenie

przepisów

prawa

materialnego, to jest art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta

Nauczyciela (tekst jednolity: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 6747 ze zm.), przez błędną

jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że prowadzenie w szkole inwestycji albo

kapitalnych remontów nie jest samoistną podstawą do udzielenia dyrektorowi bądź

wicedyrektorowi

szkoły

urlopu

uzupełniającego,

lecz

uprawnienie

takie

poprzedzone musi zostać wydaniem polecenia lub wyrażeniem zgody przez organ

prowadzący oraz naruszenie przepisów postępowania mającego istotny wpływ na

treść wydanego w sprawie orzeczenia, a mianowicie art. 217 k.p.c. w związku z art.

227 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c., przez akceptację

pominiętego przez Sąd Rejonowy wniosku dowodowego powoda o dopuszczenie

dowodu z zeznań świadka J. C., oraz art. 378 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2

k.p.c., przez bezzasadne przyjęcie, że fakt takiego naruszenia przez Sąd pierwszej

instancji nie miał wpływu na wynik postępowania oraz ostateczne pominięcie tego

zarzutu przez Sąd drugiej instancji.

Powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie

sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi powód wskazał, że skoro w szkole prowadzone są

prace na większą skalę, to obecność dyrektora przy tych pracach winna być

konieczna. W ocenie skarżącego nie sposób zgodzić się z Sądem Okręgowym, że

nie było ani polecenia ani zgody organu prowadzącego na nadzorowanie prac

remontowych przez powoda jako dyrektora. Zdaniem pełnomocnika powoda nie

mogłoby dojść do sytuacji, że powód jako dyrektor szkoły podejmuje się

nadzorowania czy wykonywania zadań, czynności, które nie są znane organowi

prowadzącemu, gdyż na pewno spotkałby się z zarzutem przekroczenia swoich

uprawnień, gdyby takiego zachowania się dopuścił. Ponadto pełnomocnik powoda

podnosił, że środki finansowe na jakiekolwiek inwestycje czy remonty w szkole,

remonty bieżące czy kapitalne remonty budynków są zawsze przyznawane przez

organ prowadzący, a więc organ ten musiał mieć wiedzę na temat podmiotu, który

sprawował nad nimi pieczę, a tym samym organ prowadzący musiał czy to zlecić

nadzorowanie takich prac remontowych wprost wyraźnie na piśmie czy milcząco w

sposób dorozumiany choćby na to wyrazić zgodę. Skoro w Karcie Nauczyciela nie

skonkretyzowano jak rozumieć wyrażenie zgody przez organ prowadzący, w ocenie

skarżącego nie można tak jednoznacznie negować takiej dorozumianej zgody i

należy odpowiednio stosować przepisy o wykładni oświadczeń woli (art. 65 § 1 i 2

k.c.). Pełnomocnik powoda podkreślał brak wyraźnego sprzeciwu organu

prowadzącego odnośnie do nadzoru dyrektora nad realizacją remontu. W związku z

tym w ocenie skarżącego nie jest możliwe, że przesłanka zgody organu

prowadzącego nie wystąpiła. Zdaniem pełnomocnika powoda każdy, nawet bieżący

remont jest inwestycją, która ma na celu utrzymanie określonego budynku w

należytym stanie, aby uniknąć w przyszłości dużo większych kosztów związanych z

kapitalnym remontem. W skardze kasacyjnej podniesiono także, że Sąd drugiej

instancji powinien uzupełnić postępowanie dowodowe w zakresie spornych faktów

mających istotne znaczenie dla sprawy, a niewyjaśnionych przez sąd pierwszej

instancji, dopuszczając dowód z przesłuchania świadka J. C.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna. W szczególności za nietrafne uznać należy zarzuty

naruszenia przepisów postępowania. Według art. 217 § 2 k.p.c., sąd pominie środki

dowodowe, jeżeli okoliczności sporne zostały już dostatecznie wyjaśnione lub jeżeli

strona powołuje dowody jedynie dla zwłoki. Art. 227 k.p.c. stanowi, że przedmiotem

dowodu są fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Z kolei

według art. 378 § 1 in initio k.p.c., sąd drugiej instancji rozpoznaje sprawę w

granicach apelacji. Zaś stosownie do art. 382 k.p.c., sąd drugiej instancji orzeka na

podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w

postępowaniu apelacyjnym. Z powołanych przepisów wynika, że jakkolwiek sąd nie

ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wskazanych przez stronę, to

jednak odmowa dopuszczenia określonego dowodu nie należy do sfery

swobodnego uznania sędziowskiego. W szczególności sąd nie może pominąć

środków dowodowych na wskazywane przez stronę okoliczności, w przypadku, gdy

nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia

sprawy (art. 217 § 2 w związku z art. 227 k.p.c.). Wbrew zarzutom skargi

kasacyjnej, brak podstaw do uznania, że doszło do naruszenia powołanych wyżej

przepisów.

Sąd

pierwszej

instancji

zasadnie

oddalił

wniosek

powoda

o

dopuszczenie dowodu z zeznań świadka J. C., co zostało szczegółowo

uzasadnione zarówno w wyroku Sądu Rejonowego jak i Okręgowego. Zgodnie z

wnioskiem powoda (k. 53 akt), świadek ten miał być przesłuchany na okoliczność

wykonywanych prac w szkole w okresie ferii zimowych i letnich. Sąd oddalił

wniosek powoda, gdyż okoliczności na które miałby zeznawać były bezsporne i

potwierdzone innymi dowodami (k. 54 akt). Na tej samej rozprawie pełnomocnik

pozwanego przyznał, że w szkole były prowadzone prace remontowe. Stosownie

do art. 229 k.p.c. nie wymagają dowodu fakty przyznane w toku postępowania

przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości. Sprecyzowana

przez powoda teza dowodowa wskazywała, na jakie okoliczności świadek miał być

przesłuchany, dlatego wywody skargi kasacyjnej w tym zakresie są nietrafne i nie

zasługują na podzielenie. Błędny jest także zarzut dotyczący wejścia sądu w

kompetencje biegłego. Stosownie do art. 278 k.p.c., Sąd powołuje biegłego w

wypadkach, w których dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy potrzebne

są wiadomości specjalne. Fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy sąd ustala na

podstawie dowodów z dokumentów, zeznań świadków, z przesłuchania stron.

Opinia biegłego ma na celu ułatwienie sądowi należytej oceny zebranego w

sprawie materiału dowodowego wtedy, gdy potrzebne są do tego wiadomości

specjalne, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Wskazać nadto należy, że

powód na żadnym etapie postępowania nie wnosił o dopuszczenie dowodu z opinii

biegłego w celu analizy złożonych przez niego umów, a zarzut dotyczący

niepowołania biegłego został podniesiony dopiero w skardze kasacyjnej.

Nieuzasadnione okazały się także podniesione w rozpoznawanej skardze

zarzuty naruszenia prawa materialnego. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika

powoda, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia art. 66 ust. 1 Karty

Nauczyciela. Uprawnienie wynikające ze wskazanego przepisu powstaje, jeśli

zostają spełnione przesłanki w nim określone. W przypadku dyrektora szkoły

warunkami nabycia prawa do urlopu są: niewykorzystanie na polecenie lub za

zgodą organu prowadzącego szkołę urlopu w czasie ferii szkolnych z powodu

wykonywania zadań

zleconych przez ten organ lub prowadzenia w szkole

inwestycji albo kapitalnych remontów.

Polecenie lub zgoda dotyczy niewykorzystania urlopu, ma się więc odnosić

do urlopu, a nie jak wywodzi pełnomocnik skarżącego do prowadzenia w szkole

inwestycji albo kapitalnych remontów. Wynika stąd, że w świetle art. 66 ust. 1 Karty

Nauczyciela, prawo do urlopu uzupełniającego przysługuje dyrektorowi lub

wicedyrektorowi szkoły, którzy na polecenie lub za zgodą organu prowadzącego

szkołę nie wykorzystali urlopu w czasie ferii szkolnych z powodu wykonywania

zadań

zleconych przez ten organ lub prowadzenia w szkole inwestycji albo

kapitalnych remontów. Polecenie lub zgoda, jako warunek skorzystania z urlopu

uzupełniającego, powinny zatem dotyczyć urlopu, a nie wykonania określonych

prac. Bezprzedmiotowe są więc podnoszone w skardze argumenty, że środki

finansowe na jakiekolwiek inwestycje czy remonty w szkole, remonty bieżące czy

kapitalne remonty budynków są zawsze przyznawane przez organ prowadzący, a

więc organ ten musiał mieć wiedzę na temat podmiotu, który sprawował nad nimi

pieczę, a tym samym organ prowadzący musiał czy to zlecić nadzorowanie takich

prac remontowych wprost wyraźnie na piśmie czy milcząco w sposób dorozumiany

choćby na to wyrazić zgodę. Wywód ten dotyczy bowiem polecenia prowadzenia

lub zgody na prowadzenie prac, a nie korzystania z urlopu. Poza tym, twierdzenia

te nie mają podstaw w przyjętych przez Sąd drugiej instancji ustaleniach

faktycznych, którymi Sąd Najwyższy jest związany. Z okoliczności sprawy wynika,

że powód co prawda nadzorował bieżące prace remontowe, jednak wykonywanie

nadzoru nie było mu zlecone przez organ nadrzędny, ani też organ nie wyraził na to

zgody. Powód wykazał jedynie, że w spornym okresie wykonywał bieżące i

zwyczajowo należące do dyrektora szkoły czynności, przy czym nie udowodnił, aby

wykonywane przez niego czynności wymagały jego codziennej i w pełnym

wymiarze czasu obecności w szkole. Nie ma więc podstaw do rozważania, czy w

opisanej wyżej formule art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela mieści się możliwość

uznania, że w sytuacji w której organ szkolny co prawda nie polecił pracownikowi

niewykorzystania urlopu wypoczynkowego, lecz polecił dokonanie inwestycji lub

remontu kapitalnego, zgodę organu na urlop można na podstawie takiego

polecenia domniemywać. Prawidłowe są zatem ustalenia dotyczące braku podstaw

do uznania, że powód nie mógł wykorzystać urlopu w czasie ferii.

Brak także podstaw do uznania, że w szkole w okresie ferii prowadzone były

inwestycje lub remont kapitalny. Sąd drugiej instancji nie wyjaśnił wprawdzie

definicji inwestycji czy kapitalnego remontu, jednak skarżący nie wskazuje innych

przepisów, poza art. 66 § 1 Karty Nauczyciela, które Sąd mógł w związku z tym

naruszyć. Odwołując się do definicji słownikowych należy przyjąć, że określenie

„inwestycje” w kontekście rozważanego przepisu, oznacza nabycie lub wytworzenie

nowego

wyposażenia

szkoły,

przez

remont

natomiast

rozumieć

należy

wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających

na odtworzeniu stanu pierwotnego, a nie stanowiącej bieżącej konserwacji (por.

(por. Słownik języka polskiego, red. M. Szymczak, tom I, Wydawnictwo Naukowe

PWN, Warszawa 1999, s. 756 i 822; B. Śnieżek, Komentarzu do ustawy Karta

Nauczyciela, Bielsko-Biała 2009, s. 19). Nie można, jak chciałby tego pełnomocnik

powoda, bieżących remontów i prac konserwacyjnych uznać za kapitalny remont

czy inwestycję. Ocena charakteru i rozmiaru prac wykonywanych w szkole

dokonana przez sądu obu instancji, nie pozwalają przyjąć, że takie prace były

wykonywane. Trafnie uznały Sądy obu instancji, że dokonane w szkole prace nie

wykraczały poza zakres zwykłych bieżących remontów. W ocenie Sądu

Najwyższego z okoliczności sprawy nie wynika, aby miały one charakter remontu

kapitalnego lub inwestycji. Ustalenia te zostały dokonane po uwzględnieniu

przedstawionych przez strony dowodów w postaci umów oraz zeznań świadków, z

których wynika, że prowadzony były jedynie remonty bieżące, które nie są objęte

dyspozycją art. 66 ust. 1 Karty Nauczyciela.

Nie można także uznać za zasadne zarzutów naruszenia art. 65 i następne

k.c. dotyczących wykładni oświadczeń woli. Uzasadnienie podstawy kasacyjnej z

art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga - poza przytoczeniem naruszonego przepisu

prawa - wskazania sposobu jego naruszenia i wyjaśnienia, na czym polega jego

błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie i jak, zdaniem skarżącego,

powinien on być rozumiany i stosowany. Natomiast wzmianka dotycząca art. 65 k.c.

znajduje się jedynie w uzasadnieniu podstaw, bez wyjaśnienia na czym polega jego

naruszenie. Stosownie do art. 39813 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia i nie może wychodzić poza zakres podstaw

skargi kasacyjnej.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji na podstawie

art. 39814 k.p.c., o kosztach procesu orzeczono na podstawie z art. 98 § 1 k.p.c.,

ustalając wysokość wynagrodzenia pełnomocnika zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 1 w

związku z § 11 ust. 1 pkt 2 i w związku z § 6 pkt 4 rozporządzenia Ministra

Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców

prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy

prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163,

poz. 1349 ze zm.).