I PK 160/13 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 160/13

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2014 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)

SSN Beata Gudowska

SSN Zbigniew Myszka

w sprawie z powództwa P. B.

przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w P.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 21 stycznia 2014 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt V Pa …./13,

uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego

rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego

Sądowi Okręgowemu w K.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w J. IV Wydział Pracy wyrokiem z 5 grudnia 2012 r. zasądził

od Skarbu Państwa - Zakładu Karnego w P. na rzecz P. B. 49.900 zł z ustawowymi

odsetkami od 29 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty oraz 1 800 złotych tytułem zwrotu

kosztów zastępstwa procesowego.

Sąd ustalił, że powód jest funkcjonariuszem służby więziennej i od 1 lutego

2006 r. pełni służbę w Zakładzie Karnym w P., gdzie również mieszka. 11 maja

2010 r. powód kupił mieszkanie na rynku wtórnym. Mieszkanie było oddane do

użytku w 1986 r. i od tej pory nie było remontowane. W dacie sprzedaży było w

złym stanie technicznym i wymagało generalnego remontu. Remont trwał od lipca

2010 r. do marca 2011 r. Na zakup mieszkania (za kwotę 119.000 zł) powód miał

część własnych środków, część dołożyli mu rodzice, a resztę pokrył z kredytu

hipotecznego w kwocie 45.000 zł 25 czerwca 2010 r. powód złożył wniosek do

dyrektora pozwanego zakładu o przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego. Postanowieniem z 19 lipca 2012 r. dyrektor Zakładu Karnego w P.

nie przyznał powodowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. W

uzasadnieniu pozwany podnosił, iż zgodnie z pismem dyrektora generalnego

Służby Więziennej z 7 marca 2011 r. decyzja o pomoc finansową powinna być

odmowna, jeżeli na dzień złożenia wniosku funkcjonariusz posiada lokal zgodny z

przysługującymi mu normami. Do czasu zakupu mieszkania i przeprowadzenia w

nim remontu powód mieszkał ze swoimi rodzicami.

Sąd w uzasadnieniu stwierdził przede wszystkim, że wniosek o przyznanie

pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego powód złożył w 29 czerwca

2010 r., w czasie obowiązywania ustawy o Służbie Więziennej z dnia 26 kwietnia

1996 r. (Dz.U. z 2002 r. Nr 207, poz. 1767 ze zm.). Przepisy tej ustawy winny mieć

zastosowanie przy rozpoznawaniu sprawy, a konkretnie jej art. 90 ust. 1. Przepis

ten nie zawiera żadnego ograniczenia czasowego do złożenia wniosku o ubieganie

się o pomoc. Natomiast obecnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej z dnia

9 kwietnia 2010 r. weszła w życie z dniem 13 sierpnia 2010 r., już po złożeniu

wniosku przez powoda. Wskazano przy tym na uchwałę Naczelnego Sądu

Administracyjnego z 29 kwietnia 2009 r., OPS 7/08, która wydana została pod

rządami obowiązywania ustawy z 26 kwietnia 1996 r. a w której uznano, że nabycie

domu (lokalu) przed datą zgłoszenia roszczenia o pomoc finansową automatycznie

nie wyklucza uprawnień przewidzianych w art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 26 kwietnia

2009 r. o Służbie Więziennej. Decydujące znaczenie ma sytuacja mieszkaniowa

funkcjonariusza składającego wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia.

Pomoc finansowa przysługuje funkcjonariuszowi tylko, gdy zgłaszając roszczenie,

nie miał zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych w miejscowości pełnienia służby

lub pobliskiej. Chodzi tu o lokal (dom) nadający się do zamieszkania. Trudno mówić

o zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych powoda w dacie złożenia wniosku, skoro

zakupione mieszkanie nie nadawało się do zamieszkania i jego remont trwał przez

8 miesięcy. Tym samym, przez cały ten czas i w dacie składania wniosku o

przyznanie pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, potrzeby

mieszkaniowe powoda faktycznie nie były zaspokojone i w dalszym ciągu mieszkał

on razem ze swoimi rodzicami.

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy o Służbie

Więziennej z 26 kwietnia 1996 r. zasądził na rzecz powoda żądaną kwotę 49.900 zł

z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności tego roszczenia.

Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z 8 marca 2013 r., po rozpoznaniu apelacji

pozwanej, uchylił zaskarżony wyrok i odrzucił pozew.

W uzasadnieniu wyroku stwierdzono, że pismem z 19 lipca 2012 r. nr

15/PM/2012 dyrektor Zakładu Karnego w P. postanowił nie przyznać

pomocy

mieszkaniowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Powód wniósł 28 sierpnia 2012

r. pozew do Sądu Pracy w J., w którym domagał się zasądzenia od Skarbu

Państwa - Zakładu Karnego w P. 49.900 zł tytułem pomocy finansowej na zakup

lokalu mieszkalnego zgodnie z art. 185 ust. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o

Służbie Więziennej wraz z ustawowymi odsetkami od dnia zwłoki.

W ocenie Sądu rozważenia przede wszystkim wymaga kwestia właściwości

sądu powszechnego do rozpoznania żądania pozwu. Zgodnie z art. 90 ust. 1

ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej, funkcjonariuszowi w

służbie stałej przysługuje prawo do pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość, domu jednorodzinnego albo

lokalu

mieszkalnego

lub

domu

w

ramach

spółdzielczego

budownictwa

mieszkaniowego. Kwestia formy załatwienia wniosku funkcjonariusza służby

więziennej została uregulowana w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z

dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie pomocy finansowej przysługującej

funkcjonariuszom Służby Więziennej na uzyskanie lokalu mieszkalnego (Dz.U. Nr

132, poz. 1235). Powyższy przepis stanowi, że przyznanie, odmowa lub zwrot

pomocy finansowej następuje w formie decyzji, a właściwym do jej wydania jest

między innymi dyrektor aresztu śledczego zakładu karnego oraz komendant

ośrodka szkolenia i ośrodka doskonalenia kadr Służby Więziennej w odniesieniu do

funkcjonariuszy pełniących służbę w tyci jednostkach.

W rozdziale 20. ustawy o Służbie Więziennej wprowadzona została ogólna

zasada, że sprawy ze stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej

rozstrzyga przełożony w formie pisemnej (art. 217 ust. 1 ustawy). W art. 217 ust. 2

wymienione zostały sprawy, które są sprawami ze stosunku służbowego. Wśród

nich wskazano między innymi na sprawy o przyznawanie świadczeń pieniężnych.

Jako wyjątek od zasady określonej w art. 217 ust. 1 ustawy - w art. 218 ust. 1 zostały wymienione sprawy, w których organ obowiązany jest wydać decyzję

administracyjną, a w art. 219 ust. 1 i 2 enumeratywnie wskazano sprawy, w których

jest wydawany rozkaz personalny, od którego nie przysługuje odwołanie. We

wskazanych przepisach nie zostały wymienione sprawy dotyczące przyznania

funkcjonariuszowi świadczenia pieniężnego. W art. 220 ustawy o Służbie

Więziennej ustawodawca expressis verbis postanowił, że spory o roszczenia ze

stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust.

1 i art. 219 ust. 12 ustawy rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa

pracy W kwestii rozpatrywania sporów o roszczenia funkcjonariuszy ze stosunku

służbowego dokonano podziału spraw ze stosunku służbowego, w zależności od

formy ich załatwiania, a także procedurze zmierzającej do ich rozstrzygnięcia.

Wszystkie sprawy ze stosunku służbowego, dla których rozstrzygnięcia nie

przewidziano wprost formy decyzji administracyjnej lub rozkazu personalnego

załatwiane mają być w formie pisemnej, jednoinstancyjnie, a spory wynikające z

takich rozstrzygnięć rozpatrywać będą sądy właściwe w sprawach z zakresu prawa

pracy.

W sprawie niniejszej pismo dyrektora Zakładu Karnego w P. z 19 lipca 2012

r. nr 15/PM/2012, mimo że nie zostało zatytułowane jako „decyzja”, niewątpliwie ma

postać decyzji, którą dyrektor Zakładu Karnego w P., działając na podstawie art.

104 k.p.a., art. 90 ust. 1, art. 91 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej oraz § 3

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 czerwca 2003 r. w sprawie

pomocy finansowej przysługującej funkcjonariuszom Służby Więziennej na

uzyskanie lokalu mieszkalnego, odmówił przyznania powodowi pomocy finansowej

na uzyskanie lokalu mieszkalnego. Skoro w sprawie niniejszej została wydana

decyzja administracyjna, to sprawa nie jest sprawą ze stosunku służbowego w

rozumieniu art. 220 ustawy o Służbie Więziennej.

Wydana przez Dyrektora Zakładu Karnego w P. decyzja nie ma charakteru

ostatecznego, gdyż od tej decyzji przysługiwało odwołanie do wyższego

przełożonego w rozumieniu art. 219 cytowanej ustawy o Służbie Więziennej, tj.

dyrektora okręgowego Służby Więziennej. Z kolei od decyzji organu odwoławczego

przysługuje prawo do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na zasadach

określonych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed

sądami administracyjnymi (art. 218 ust. 5 ustawy o Służbie Więziennej).

Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego złożył powód. Zarzucono

naruszenie: 1) art. 199 § 1 pkt 1 oraz art. 2 § 1 k.p.c. w związku z art. 218 ust. 1,

art. 219 ust. 1 i 2 oraz art. 220 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie

Więziennej przez bezpodstawne odrzucenie pozwu, 2) art. 268 ustawy z dnia 9

kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej przez zastosowanie przy orzekaniu

przepisów uchylonej ustawy z dnia 26 kwietnia 1996 r. o Służbie Więziennej (Dz.U.

z 2002 r. Nr 207, poz. 1761 ze zm.), gdy sprawy ze stosunku służbowego określone

w art. 217 ust. 2 ustawy, prowadzone na podstawie ustawy z dnia 26 kwietnia

1996 r. o Służbie Więziennej, wszczęte i nie zakończone przed dniem wejścia w

życie ustawy z 9 kwietnia 2010 r. są prowadzone na podstawie tej ustawy. Także

postępowania dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania

pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika

pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont

zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie ustawy, wszczęte i nie

zakończone decyzją ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia

2010 r. o Służbie Więziennej są prowadzone na podstawie przepisów tej ustawy.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w K. oraz o zasądzenia od

pozwanego na rzecz powoda kosztów postepowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się mieć uzasadnione podstawy.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia ma problem ustalenia przepisów

mających zastosowanie w sprawie.

Sąd pierwszej instancji przyjął jednoznacznie, że zastosowanie znajdują

przepisy poprzednio obowiązującej ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r.

Natomiast Sąd drugiej instancji powołuje w uzasadnieniu zarówno przepisy ustawy

poprzedniej, jak i obecnie obowiązującej ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie

Więziennej (Dz.U. Nr 79, poz. 523 ze zm. – dalej ustawa).

W związku z powyższym po pierwsze należy zauważyć, że ustawa zawiera

zasadniczą normę intertemporalną w przepisie art. 268 ust. 2. Zgodnie z nim

postępowanie dotyczące decyzji w sprawach lokalu mieszkalnego, przyznania

pomocy finansowej na uzyskanie lokalu mieszkalnego, przyznania równoważnika

pieniężnego z tytułu braku mieszkania albo równoważnika pieniężnego za remont

zajmowanego lokalu mieszkalnego, wydanych na podstawie dotychczasowej

ustawy o Służbie Więziennej z 1996 r., wszczęte i niezakończone decyzją

ostateczną do dnia wejścia w życie ustawy są prowadzone na podstawie jej

przepisów. Powód złożył wniosek o przyznanie pomocy finansowej pod rządami

ustawy poprzednio obowiązującej, jednak decyzja o odmowie została wydana po

prawie dwóch latach obowiązywania ustawy nowej. Tak więc nie ulega żadnej

wątpliwości, że w sprawie znajdują zastosowanie przepisy ustawy nowej. Należy w

tym miejscu stwierdzić, że chodzi nie tylko o kwestie natury proceduralnej

(właściwość sądu) ale i przepisy określające przesłanki nabycia prawa do

konkretnego świadczenia (tak wyrok WSA w Poznaniu z dnia 19 maja 2011 r.,

IV SA/Po 225/11, LEX nr 1132923).

Rozstrzygnięcie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego zostało oparte na

błędnym założeniu, że odmowa przyznania pomocy finansowej ma postać decyzji

administracyjnej. Rację ma więc skarżący, że nie ma w tym wypadku zastosowania

art. 104 § 1 k.p.a. oraz pozostałe regulacje tego aktu odnoszące się do

postępowania.

W przepisie art. 220 ustawy jednoznacznie określono, że spory o roszczenia

ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218

ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa

pracy. Sprawy dotyczące funkcjonariuszowi pomocy finansowej na uzyskanie lokalu

mieszkalnego nie należą do spraw wymienionych w tych przepisach ustawy.

Problem ten był już wielokrotnie rozstrzygany przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Jednolicie przyjmowano, że sprawy dotyczące udzielenia pomocy finansowej na

uzyskanie lokalu mieszkalnego należą do właściwości sądów powszechnych

rozpatrujących spory z zakresu prawa pracy, a nie do właściwości sądów

administracyjnych (zob. np. postanowienia NSA z dnia 8 grudnia 2011 r., I OSK

928/11; z dnia 21 grudnia 2011 r., I OSK 1000/11, czy z dnia 24 stycznia 2012 r.,

I OSK 1443/11). Pogląd powyższy został także podzielony przez Sąd Najwyższy w

uchwale z dnia 13 sierpnia 2013 r., III PZP 5/13 (LEX nr 1360420). Tak więc nie

powinno ulegać wątpliwości, że w obecnym stanie prawnym spory funkcjonariuszy

niewymienione

wprost

w

ustawie

jako

podlegające

właściwości

sądu

administracyjnego są rozpatrywane przez sądy powszechne. Określone w art. 218

ust. 1 ustawy wyjątki nie mogą być interpretowane rozszerzająco (postanowienie

NSA z dnia 16 maja 2012 r., I OSK 1032/12, LEX nr 1260025). Nowa regulacja,

dająca pierwszeństwo nowemu prawu, jest także aprobowana przez komentatorów

przepisów nowej ustawy (por. M. Kaczocha: Komentarz do art. 268 ustawy, oraz R.

Borek-Buchajczyk: Komentarz do art. 220, LEX).

Z powyższych względów orzeczono, jak w sentencji wyroku.