I PK 156/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 156/11

POSTANOWIENIE

Dnia 15 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec

w sprawie z powództwa A. R., M. R., W. Ż.

przeciwko O. Polskim Spółce Akcyjnej w upadłości

z udziałem nadzorcy sądowego J. W.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 15 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powodów od wyroku Sądu Apelacyjnego

z dnia 16 lutego 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 16 lutego 2011 r. Sąd Apelacyjny zmienił wyrok z dnia 16

lutego 2010 r. Sądu Okręgowego i obniżył kwoty zasądzone od O. Polskich S.A. w

upadłości na rzecz powodów tytułem wynagrodzenia za pracę w godzinach

nadliczbowych (pkt I) oraz oddalił apelację powodów oraz apelację strony pozwanej

w pozostałym zakresie (pkt II).

W skardze kasacyjnej powodowie zaskarżyli powyższy wyrok w pkt I w

części uwzględniającej apelację strony pozwanej oraz w pkt II w zakresie

oddalającym apelację powodów, zarzucając: I. naruszenie prawa materialnego, a

to: 1) art. 1511 § 1 i 3 k.p., poprzez jego błędną wykładnię polegającą na błędnym

uznaniu,

iż

ustalenie

wynagrodzenia

powodów

za

pracę

w

godzinach

nadliczbowych powinno nastąpić jedynie od części stałej wynagrodzenia zamiast

również

od

części

ruchomej

oraz

błędne

przyjęcie,

że

„normalnym

wynagrodzeniem" była jedynie kwota 458 euro, natomiast nie wchodziła w skład

normalnego wynagrodzenia premia powodów, mimo iż była ona stałym składnikiem

pensji płatnym co miesiąc w tej samej wysokości i miała charakter stały w stosunku

do powodów, co potwierdza materiał dowodowy zebrany w sprawie; 2) § 9 pkt 3

regulaminu wynagradzania obowiązującego w pozwanej Spółce, poprzez błędną

jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że normalne miesięczne wynagrodzenie

stanowiła jedynie część stała, podczas gdy premia przyznawana powodom była

stałym składnikiem pensji co miesiąc w tej samej wysokości; II. naruszenie

przepisów postępowania, tj.: 1) art. 322 w związku z art. 391 k.p.c., które miało

wpływ na wynik sprawy, przez: a) błędne zastosowanie w okolicznościach, w

których powodowie wykazali wszelkie przesłanki do zasądzenia należności, a stan

faktyczny nie uzasadniał zastosowania w/w przepisu, gdyż fakt pracy w godzinach

nadliczbowych przez powodów był niesporny, wykazali liczbę przepracowanych

godzin spójnymi, niesprzecznymi zeznaniami świadków, jak również własną

ewidencją czasu pracy, którą o drobne nieścisłości skorygował sam biegły i których

w pozostałym zakresie nie zdołał zakwestionować pozwany; b) pominięcie części

materiału dowodowego sprawy i nierozważenie całości materiału dowodowego, a w

konsekwencji arbitralne ustalenie wysokości roszczenia bez rozważenia wszystkich

okoliczności sprawy; c) błędną interpretację polegającą na przyjęciu, że

zastosowanie tego przepisu przez sąd musi spowodować obniżenie dochodzonej

pozwem kwoty oraz przez przekroczenie wynikającego z niego upoważnienia, a

przez to zasądzenie na rzecz powodów zaniżonej sumy wynagrodzenia według

dowolnej oceny, nieopartej na rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności

sprawy; 2) art. 233 § 1 k.p.c., przez dokonanie oceny dowodów „w sposób

niewszechstronny” oraz w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i

nasuwający zastrzeżenia z punktu widzenia zasad logicznego rozumowania.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie wyroku Sądu

drugiej instancji w zaskarżonych częściach i przekazanie sprawy temu Sądowi do

ponownego rozpoznania.

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania uzasadniony został w pierwszej

kolejności jej oczywistą zasadnością z uwagi na: 1) niedokonanie analizy całości

materiału dowodowego; 2) dokonanie arbitralnego, nieuzasadnionego obniżenia

zasądzonych należności bez dostrzeżenia, że prawidłowe zastosowanie art. 322

k.p.c. może polegać na uwzględnieniu powództwa w całości, jeżeli sąd uzna, że

dochodzona kwota stanowi „odpowiednią sumę”, o której mowa w tym przepisie,

niewzięcie pod uwagę, że już Sąd pierwszej instancji stosując art. 322 k.p.c.

dokonał szczegółowej analizy materiału dowodowego, bezpodstawne zastosowanie

tego przepisu pomimo wykazania przez powodów zarówno podstawy faktycznej

żądania jak i jego wysokości; 3) sprzeczność oceny dowodów z zasadami

współżycia społecznego i zasadami logiki; 4) błędne niewliczenie przyznawanych

powodom premii do „normalnego wynagrodzenia”, mimo że były one płatne co

miesiąc i miały charakter stały, a nie motywacyjny, wynikowy lub zadaniowy, co

wskazuje na oczywiście błędną wykładnię i zastosowanie art. 151 1 § 1 i 3 k.p.

W dalszej kolejności skarżący wskazali na potrzebę dokonania wykładni

art. 1511 § 1 i 3 k.p. poprzez rozstrzygnięcie kwestii, „jaki rodzaj premii czy innych

ruchomych

składników

wynagrodzenia,

możemy

zaliczyć

do

normalnego

wynagrodzenia, które są płatne co miesiąc i mają stały charakter, czy będą to

premie wynikowe, zadaniowe, motywacyjne”, „jaki charakter mają mieć premie,

które pracodawca wyodrębnia w sposób celowy dla potrzeb ewentualnego

wypłacania wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, a które de facto stanowią stały,

niezmienny składnik wynagrodzenia za pracę i są regularnie wypłacane

pracownikom” oraz „czy w przypadku pracowników zatrudnionych na stanowiskach

robotniczych część ruchoma, którą regulamin wynagradzania określa jako

wynagrodzenie za efektywną zgodną z normami i dobrą jakościowo pracę w

wykonaniu przydzielonych zadań, czy stanowi integralną część wynagrodzenia

powodów”. W ocenie skarżących, pracownicy nie mają wpływu na wyniki

ekonomiczne firmy, zatem wypłacona część ruchoma wynagrodzenia powinna być

liczona razem z jego częścią stałą jako normalne wynagrodzenie. Wskazano

również na potrzebę wykładni art. 322 k.p.c., wywołującego rozbieżności w

orzecznictwie sądów pracy orzekających w sprawach o zapłatę wynagrodzeń za

pracę w godzinach nadliczbowych w podobnych (analogicznych) stanach

faktycznych, gdy pracodawca nie prowadzi ewidencji czasu pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Przepis art. 3984 § 2 k.p.c. wymaga, aby wniosek o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania stanowił odrębny element pisma niezależny od

przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (art. 398 4 § 1 pkt 2 k.p.c.).

Uzasadnienie wniosku natomiast powinno nawiązywać do przesłanek przyjęcia

skargi do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem

Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli: 1) w sprawie

występuje istotne zagadnienie prawne, 2) istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w

orzecznictwie sądów, 3) zachodzi nieważność postępowania lub 4) skarga

kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Spełnienie wymagania z art. 398 4 § 2 k.p.c.

powinno zatem przybrać formę wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym

skarżący wskaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na

uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie

uzasadni, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek.

Poprzestanie w tym zakresie na sformułowaniu podstaw kasacyjnych i ich

uzasadnieniu

jest

niewystarczające,

bo

chociaż

przy

konstruowaniu

obu

wymaganych elementów skargi argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy

bada je na różnych etapach postępowania kasacyjnego.

Z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na

okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również

wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi

wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz

podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób

oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu

(przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, czyli że jej zarzuty są zasadne „na pierwszy rzut oka”

(prima facie) i w sposób oczywisty prowadzą do uznania zaskarżonego wyroku za

błędny i jego wzruszenia (por. między innymi postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, niepublikowane i orzeczenia tam powołane).

Jest tak dlatego, że o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej

podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania koniecznej jest

wykazanie kwalifikowanej podstawy naruszenia konkretnych i powołanych w

podstawach

kasacyjnych

przepisów prawa

materialnego

lub procesowego

widocznej przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez wdawania się w

pogłębioną analizę prawną.

W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie niniejszej skargi do rozpoznania

skarżący - wskazując na naruszenie art. 1511 § 1 i 3 k.p. oraz art. 322 k.p.c. - nie

ustosunkowują się do tak rozumianej przesłanki oczywistej zasadności skargi, a

wykazaniu jej istnienia sprzeciwia się już tylko jednoczesne powołanie się na

rysujące się na tle tych samych przepisów wątpliwości interpretacyjne w ocenie

skarżących tak istotne, że wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego.

Niezależnie od tego należy zauważyć, że rozważania skarżących odnoszące się do

zarzutu obrazy art. 1511 § 1 i 3 k.p. pozostają poza stanem faktycznym sprawy, z

którego wynika, że sporna premia była uzależniona od efektów pracy, miała być

uruchamiana po dokonaniu oceny miesięcznej pracy powodów i nie była im

faktycznie wypłacana z uwagi na ujemne wyniki finansowe kontraktu. Z kolei

zastosowanie przez Sąd drugiej instancji art. 322 k.p.c. i obniżenie zasądzonych na

rzecz powodów kwot nie wynikało z pominięcia części materiału dowodowego i

przyjęcia, że przepis ten wymaga w każdym przypadku obniżenia dochodzonego

roszczenia, ale wskutek zakwestionowania - w ramach rozważenia wszelkich

okoliczności sprawy - wiarygodności przedstawionej przez powodów ewidencji

czasu pracy.

Odwołanie się do przesłanki istnienia potrzeby wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów wymaga wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne

wątpliwości (ze wskazaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie

doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w

orzecznictwie

sądów,

które

należy

przytoczyć

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz.

151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, niepublikowane). W myśl

utrwalonego orzecznictwa, nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa ani nie

występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd Najwyższy wyraził

swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności

uzasadniające zmianę tego poglądu. Ponadto rozstrzygnięcie zagadnienia

prawnego lub wątpliwości interpretacyjnych nie może się sprowadzać do

odpowiedzi na zarzuty skarżącego skierowane pod adresem zaskarżonego

orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które można wyjaśnić

za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze prostego zastosowania

przepisów (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego dnia 16 stycznia 2003 r.,

I PK 230/02, OSNP-wkładka 2003 nr 13, poz. 5).

Skarżący wskazują na potrzebę wykładni art. 322 k.p.c. w odniesieniu do

przypadku nieprowadzenia przez pracodawcę ewidencji czasu pracy, jednakże nie

formułują na tym tle żadnej konkretnej wątpliwości interpretacyjnej. Ponadto nie

wskazują, czy kwestie związane z wykładnią art. 1511 § 1 i 3 k.p. oraz art. 322

k.p.c. w ogóle nie były przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, czy też

dokonana przez ten Sąd wykładnia jest niejednolita, co powoduje rozbieżności w

orzecznictwie (i jakim), a tylko takie okoliczności mogą uzasadniać przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawnych. Sąd

Najwyższy dokonał już wykładni pojęcia „normalne wynagrodzenie”, między innymi,

w prawidłowo powołanym przez Sąd drugiej instancji wyroku z dnia 3 czerwca

1086 r., I PRN 40/86 (OSNC 1987 nr 9, poz. 140), w którym stwierdzono, że należy

przez

nie

rozumieć

wynagrodzenie,

które

pracownik

otrzymuje

stale

i

systematycznie w zwykłych warunkach i terminach wypłat, a więc obejmujące

również dodatkowe składniki wynagrodzenia o charakterze stałym, jeżeli na

podstawie obowiązujących przepisów płacowych pracownik ma prawo do takich

dodatkowych składników; w skład normalnego wynagrodzenia pracownika może

wchodzić również premia, jeżeli ma ona charakter stały i nie jest uzależniona od

uzyskania określonych konkretnych osiągnięć w pracy nieobjętych zadaniami

wykonywanymi w godzinach nadliczbowych. Skarżący nie przedstawiają żadnych

argumentów jurydycznych, które mogłyby uzasadniać zmianę tego stanowiska, a z

niekwestionowanych przez nich ustaleń wynika, że sporna część ruchoma

wynagrodzenia (premia) była uzależniona od oceny efektywności pracy i faktycznie

nie była im wypłacana z uwagi na ujemne wyniki finansowe kontraktu. Wywody

skarżących wskazują, że chodzi im w istocie o zajęcie przez Sąd Najwyższy

stanowiska co do zarzutów przedstawionych zaskarżonemu wyrokowi w ramach

kasacyjnej podstawy naruszenia prawa materialnego i procesowego. Taka

okoliczność nie stanowi jednak ustawowej przesłanki przyjęcia skargi do

rozpoznania.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej

do rozpoznania na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.