I PK 145/19 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 145/19 POSTANOWIENIE Dnia 26 maja 2020 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Korzeniowski w sprawie z powództwa G.M.‎przeciwko Urzędowi Miasta Ł.‎o przywrócenie do pracy,‎po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 26 maja 2020 r.,‎skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł.‎z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt VIII Pa […], odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z 7 lutego 2019 r. oddalił apelację powódki G.M. od wyroku Sądu Rejonowego dla Ł.[…] z 1 czerwca 2018 r., który oddalił jej powództwo przeciwko Urzędowi Miasta Ł. o przywrócenie do pracy, wniesione po rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p.W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:

1. art. 52 § 1 pkt 1 k.p. przez niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w odniesieniu przepisu do sytuacji, w której zachowanie powódki w zakresie obydwu podstaw rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia nie było nacechowane wystarczającym natężeniem zawinienia, by zasadne było uznanie ich za ciężkie naruszenia obowiązków pracowniczych;

2. art. 8 k.p. przez błędną wykładnię wyrażającą się w przyjęciu, iż powódka nie może powoływać się na nadużycie przez pozwanego prawa podmiotowego poprzez wykonywanie go z naruszeniem zasad współżycia społecznego w sytuacji, gdy sama dopuściła się naruszeń spoczywających na niej obowiązków;

3. art. 227 k.p.c., wyrażające się w nieuwzględnieniu wniosku dowodowego pełnomocnika powódki w zakresie dokonania oględzin jej miejsca pracy, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia polegający na niedokonaniu wyczerpujących ustaleń w zakresie przebiegu zdarzenia stanowiącego główną przyczynę rozwiązania umowy o pracę, co poskutkowało nierozpoznaniem przez Sąd pierwszej instancji istoty sprawy.We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. „z uwagi na fakt występowania w sprawie istotnych zagadnień prawnych odnoszących się do:1.możliwości zakwalifikowania jako ciężkie obowiązków pracowniczych zachowań pracownika polegających na dopuszczeniu się błahych, powszechnie występujących uchybień, w których nie manifestuje się szczególnie znaczne natężenie złej woli, a które zostały popełnione w warunkach istotnych uchybień pracodawcy dotyczących obowiązków odnoszących się do tej samej sfery aktywności pracownika i pracodawcy;2.kryteriów oraz ewentualnej możliwości ograniczenia stosowania zasady czystych rąk w odniesieniu do pracownika, który z uwagi na wiek i staż pracy ponosi w związku ze zwolnieniem dyscyplinarnym konsekwencje nacechowane znacznie większym stopniem dolegliwości niż przeciętny pracownik, a zwolnienie to ma miejsce w kontekście uchybień pracodawcy dotyczących obowiązków odnoszących się do tej samej sfery aktywności pracownika i pracodawcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.Zasadniczy mankament wynika z braku zakotwiczenia zagadnień prawnych w przepisach prawa. Dopiero oparcie zagadnienia na regulacji prawnej pozwala otworzyć rozważania i ocenę czy sformułowane zagadnienie spełnia się jako przesłanka przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne to problem podobny do pytania prawnego z art. 390 k.p.c., czyli opracowany na podstawie analizy prawa, orzecznictwa a nawet doktryny, po której to wpierw sama skarżąca może stwierdzić, że takiej rangi zagadnienie rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd Najwyższy.

Brak jest tego we wniosku.Punktem odniesienia jest zapewne art. 52 § 1 pkt 1 k.p., jednak wówczas istotne zagadnienie prawne nie może być redukowane do zwykłej wykładni prawa, której można wymagać od jurysty. Zwykła wykładnia prawa nie stanowi podstawy przedsądu (a contrario art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.). W przeciwnym razie funkcja podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. będzie bezprzedmiotowa i postępowanie kasacyjne stanie się powszechną (kolejną) instancją.Nie można też mylić istotnego zagadnienia prawnego z oceną zastosowania prawa w konkretnej sprawie.

Art. 52 k.p. nie jest nową regulacją w prawie pracy. Ma już niemałe orzecznictwo, co nie wynika ze skomplikowania regulacji, lecz z różnych sytuacji faktycznych do których ma zastosowanie. Nie wystąpiła rozbieżność w orzecznictwie, która uzasadniałaby rozpoznanie zagadnienia prawnego przez Sąd Najwyższy w składzie powiększonym. Wynika to zasadniczo z przesłanek rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia. Chodzi przede wszystkim o winę (w ujęciu podmiotowym, w określonym stopniu), ciężkie naruszenie przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych.

Same przesłanki podlegają zatem wykładni a w drugiej kolejności występuje stosowanie regulacji do indywidualnego stanu faktycznego. Tam, gdzie regulacja oparta jest w dużej mierze na zwrot niedookreślonych (nie definiowanych w prawie), tam nie ma miejsca na pełną egzemplifikację wszystkich zachowań uprawniających do stosowania art. 52 § 1 pkt 1 k.p. Nie jest to możliwe i uprawnione, gdyż w drodze kontroli stosowania prawa nie można dać jednej wiążącej wykładni i zastępować w ten sposób prawodawcy. Byłoby to wbrew regulacji opartej na klauzulach generalnych i dlatego stosowanie prawa należy do sądów powszechnych, natomiast Sąd Najwyższy dokonuje kontroli wykładni i stosowania prawa w ramach rozpatrywania skarg kasacyjnych w indywidulanych sprawach.

Nie wydaje w tym zakresie wytycznych. Innymi słowy nie jest możliwa nawet abstrakcyjna kwalifikacja zachowania opisanego w punkcie 1 wniosku. Taka ocena odbywa się w danej sprawie. Skarżąca nie odwołuje się do szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna podstawa przedsądu ma na uwadze indywidulany interes strony w przyjęciu jej skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na etapie przedsądu nie ocenia się też podstaw kasacyjnych (art. 3983 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), jako że stanowią odrębną część skargi i podlegają rozpoznaniu dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania.

Nie zastępują zatem podstaw przedsądu ani ich uzasadnienia.Z tych samych przyczyn nie można odpowiedzieć wiążąco na poszukiwane w punkcie 2 kryteria czy możliwości ograniczenia stosowania zasady czystych rąk. Zasada ta w istocie ma u podstaw art. 8 k.p., czyli również klauzulę generalną. Stosowana jest w orzecznictwie. Przykładowo Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 11 maja 2016 r., I PK 134/15 wskazał, że „Zasada ta polega na tym, że ochrony przewidzianej w art. 8 k.p. (5 k.c.) może żądać jedynie ten, kto sam postępuje nienagannie.

Także i w tym aspekcie uznaje się, że odmowa skorzystania z prawa podmiotowego wymaga ostrożności i może dotyczyć jedynie okolicznościami wyjątkowo rażących i nieakceptowanych ze względów aksjologicznych (zob. Z. Hajn: W kwestii pojmowania "zasady czystych rąk" w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w: Z aktualnych zagadnień prawa pracy i zabezpieczenia społecznego. Księga Jubileuszowa Profesora Waleriana Sanetry, red. B. Cudowski, J. Iwulski, Wydawnictwo Temida, Białystok 2013, s. 145). W orzecznictwie Sądu Najwyższego pogląd powyższy jest przyjmowany już od dawna.

Bowiem już w uchwale z dnia 27 czerwca 1985 r., III PZP 10/85 (OSNC 1985 Nr 11, poz. 164) stwierdzono, że ten, kto sam narusza prawo i zasady współżycia społecznego nie może powoływać się na okoliczności przemawiające za jego ochroną w ramach art. 45, jak i 8 k.p., co potwierdzono w wielu późniejszych orzeczeniach (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2011 r., I PK 239/10, LEX nr 896460, czy z dnia 20 stycznia 2011 r., I PK 135/10, LEX nr 794776)”.W systemie informacji prawnej LEX jest też szersze zestawienie orzeczeń odwołujących się do zasady czystych rąk (zob.

Partyk Aleksandra, tzw. zasada „czystych rąk” przy powoływaniu się na naruszanie zasad współżycia społecznego). W podsumowaniu stwierdzono, że tzw. zasada „czystych rąk” jest w praktyce sądowej powszechnie przyjmowana, jako wyrażająca aprobowane w społeczeństwie poczucie, iż osoba nieuczciwa nie powinna móc skutecznie powoływać się na cudzą nieuczciwość jako podstawę swojej obrony. W wersji rygorystycznej jednak tak stosowana zasada „czystych rąk” prowadzić mogłaby do rozstrzygnięć niesprawiedliwych, w których drobne naruszenia reguł postępowania byłyby praktycznie zrównywane z rażącymi pogwałceniami zasad współżycia społecznego.

Stąd regułę tę uzupełnia stanowisko judykatury nakazujące dokonywać dokładnego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy i porównania, rozważenia i ocenienia zachowania się obu stron, w kontekście słuszności powoływania się na jedną z nich na art. 5 k.c. lub art. 8 k.p., jako podstawę swej obrony.W podsumowaniu należy zatem stwierdzić, że nieuprawnione jest zapatrywanie skarżącej zawarte w drugim zagadnieniu na możliwość ograniczenia zasady czystych rąk w odniesieniu do pracownika w określonej sytuacji. Przede wszystkim dlatego, że nie jest możliwa wiążąca wykładnia klauzuli generalnej zasad współżycia społecznego z art. 8 k.p. (5 k.c.), na co zwrócono uwagę już wyżej.

Potwierdza to, że również punkt 2 wniosku nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego, gdyż co najwyżej można byłoby mówić o wykładni i stosowaniu prawa w określonym stanie faktycznych (sprawie), a to nie składa się na istotne zagadnienie prawne z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Istotne zagadnienie prawne nie polega też na rozwiązywaniu kazusów silnie uwarunkowanych sytuacją faktyczną w danej sprawie. Jak wskazano sytuacja ta może składać się na podstawę przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., do której skarżąca nie odwołuje się.Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).