I PK 145/06 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 145/06

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 grudnia 2006 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Zbigniew Myszka

SSN Herbert Szurgacz

w sprawie z powództwa I. K. i J. J.

przeciwko Instytutowi Medycyny Pracy im. (...)

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych

i Spraw Publicznych w dniu 14 grudnia 2006 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w Ł.

z dnia 16 stycznia 2006 r., sygn. akt (...),

uchyla

zaskarżony

wyrok

i

przekazuje

sprawę

Sądowi

Okręgowemu - Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. do

ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych zasądził od Instytutu Medycyny Pracy im. (...) w Ł. na rzecz powódek I. K.

i J. K. kwoty po 203 złote z ustawowymi odsetkami od dnia 11 stycznia 2002 r. tytułem

wyrównania wynagrodzenia za pracę za miesiąc grudzień 2001 r. oraz kwoty po 313,23

złote miesięcznie za okres od 1 stycznia 2002 r. do 30 listopada 2004 r. z ustawowymi

odsetkami od 11-go dnia każdego następnego miesiąca z tytułu wyrównania

wynagrodzenia za pracę za powyższy okres. Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły

następujące ustalenia faktyczne.

Powódki są zatrudnione w pozwanym Instytucie na podstawie umów o pracę

zawartych przed dniem 1 stycznia 2001 r. na stanowiskach pielęgniarek w szpitalu

klinicznym. Od dnia 1 stycznia 2001 r. pozwany nie podwyższył powódkom

wynagrodzenia. Decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nr R-MZ/0211/1998 z

dnia 3 grudnia 1998 r., wydaną na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia

1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1991 r. Nr 91, poz. 408 ze zm.) oraz §

10 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 stycznia 1992 r. w

sprawie rejestru zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. z 1992 r. Nr 9, poz. 37) wpisano

Instytut Medycyny Pracy jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru zakładów

opieki zdrowotnej prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, który jest

dla pozwanego Instytutu organem założycielskim. W zakresie gospodarki finansowej

wskazano, iż Instytut ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej.

Strona pozwana została także wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru

Sądowego jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie została natomiast wpisana do

rejestru

zakładów

opieki

zdrowotnej

prowadzonego

przez

sąd

rejestrowy

z

uzasadnieniem, że nie można mieć podwójnej osobowości prawnej, raz z mocy ustawy

o jednostkach badawczo-rozwojowych a drugi raz z mocy wpisu jako zakład opieki

zdrowotnej.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał, że wpisanie

pozwanego Instytutu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nastąpiło zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej. Rejestr ten obejmuje między innymi zakłady opieki

zdrowotnej utworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej (art. 8

ust. 1 pkt 1 ustawy). Okoliczność, że organem założycielskim strony pozwanej jest

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej przesądza o statusie prawnym pozwanego

Instytutu w odniesieniu do prowadzonej gospodarki finansowej i w tym zakresie

nakazuje uznać go za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu

art. 35b ust. 1 ustawy. Stosownie bowiem do brzmienia powołanego przepisu publiczny

zakład opieki zdrowotnej utworzony przez ministra lub centralny organ administracji

rządowej prowadzony jest w formie samodzielnego zakładu, pokrywającego z

posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań, z

zastrzeżeniem art. 35c i 35d. Przedstawionego poglądu nie zmienia zastrzeżenie z art.

35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu realizacji

zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych (art. 1 ust. 2 ustawy) prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach

wymienionych w art. 8a ust. 2. Zgodnie z wymienionym przepisem do tego rodzaju

publicznego zakładu opieki zdrowotnej stosuje się w pierwszej kolejności przepisy

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych. W ocenie Sądu Rejonowego istotna jest również okoliczność,

że organ, który utworzył pozwany Instytut i dokonał wpisu do rejestru publicznych

zakładów opieki zdrowotnej określił, iż w zakresie gospodarki finansowej pozwanego

Instytutu jako zakładu opieki zdrowotnej ma on być traktowany jak samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej. Taka forma prowadzenia gospodarki finansowej

zgodna jest z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczorozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) stanowiącym, że

jednostka badawczo-rozwojowa gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą

częścią mienia ogólnonarodowego oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach

posiadanych środków, kierując się zasadami efektywności ich wykorzystania. Za

nieistotną uznał natomiast Sąd Rejonowy okoliczność, że strona pozwana nie została

zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym zgodnie z dyspozycją art. 35b

powołanej ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, powołując się na podobny pogląd

wyrażony w tym zakresie przez Sąd Okręgowy w sprawie (...) dotyczącej roszczeń

skierowanych przeciwko Instytutowi Centrum Zdrowia Matki Polki. W konsekwencji Sąd

Rejonowy stanął na stanowisku, że nie podwyższając powódkom wynagrodzenia za

pracę za sporny okres, strona pozwana nie wywiązała się z obowiązku wynikającego z

art. 4a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie

kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie

niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Ł. oddalił apelację strony pozwanej, podzielając poczynione przez Sąd

pierwszej instancji ustalenia i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną.

W ocenie Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut jest

zakładem opieki zdrowotnej, gdyż decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3

grudnia 1998 r. nr R-MZ/0211/1998 wpisany został do prowadzonego przez niego

rejestru takich zakładów, a kolejne decyzje nie zmieniły tego stanu rzeczy. Strona

pozwana jest nadal wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej i prowadzi między

innymi szpital kliniczny, w którym powódki pracują w charakterze pielęgniarek. Za

uznaniem strony pozwanej za zakład opieki zdrowotnej przemawia więc także

okoliczność, że poza realizacją zadań związanych z prowadzeniem badań naukowych i

prac badawczo-rozwojowych realizuje ona zadania związane z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej. Skoro stronę pozwaną jako zakład opieki zdrowotnej utworzył organ

określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przeto jest ona publicznym zakładem opieki

zdrowotnej stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy. A zatem w zakresie, w jakim realizowane

są przez pozwany Instytut zadania z zakresu udzielania świadczeń zdrowotnych i

promocji zdrowia, stosuje się do niego przepisy ustawy o publicznych zakładach opieki

zdrowotnej, w szczególności przepisy dotyczące zasad gospodarki majątkowej i

finansowej. Przepis art. 35d ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi, iż publiczny

zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest

w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy (to jest w

formach znanych ustawie), z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczorozwojowych. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej rozróżnia jedynie trzy formy

prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej: samodzielny publiczny zakład

opieki zdrowotnej, zakład budżetowy i jednostka budżetowa. W konsekwencji publiczny

zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy

(organ administracji publicznej) w celu prowadzenia badań naukowych i prac

badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją

zdrowia, prowadzony jest w formie mieszanej, to jest stosownie do art. 35b ust. 1

ustawy w formie samodzielnego zakładu z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych w pozostałym zakresie (art. 35d), chyba że jest prowadzony w

formie zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej (art. 35c). Niesporne jest, że

pozwany Instytut nie jest zakładem budżetowym ani jednostką budżetową, a zatem jest

publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie samodzielnego

zakładu, do którego w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia

należy stosować przepisy odnoszące się do samodzielnych zakładów opieki

zdrowotnej. W konsekwencji jest on objęty hipotezą art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw i powinien był podwyższyć powódkom

wynagrodzenie zgodnie z dyspozycją tego przepisu. W omawianym zakresie Sąd

drugiej instancji powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r.,

I PZP 6/04 (OSNP z 2005 r. nr 1, poz. 1), w której wyrażony został pogląd, że spółka z

o.o. utworzona przez jednostkę samorządu terytorialnego ma – w zakresie udzielania

świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia – status samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej, choćby działalność tę prowadziła przez wewnętrzną jednostkę

organizacyjną nazwaną niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej (art. 8 ust. 2 ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej). Uchwała ta daje podstawę do rozumienia pojęcia

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej szerzej, niż by to wynikało z

brzmienia

przepisów

ustawy,

a

rozszerzający

kierunek

wykładni

wynika

w

szczególności z określonej w art. 183c k.p. zasady równego wynagrodzenia dla

pracowników wykonujących jednakową pracę. W chwili powstania roszczeń powódek

strona pozwana była niewątpliwie określana jako samodzielny publiczny zakład opieki

zdrowotnej, co jednoznacznie wynika z decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 3 grudnia 1998 r., a późniejsze liczne zmiany tej decyzji dokonane w 2005 r. nie

mogą mieć wpływu na roszczenia dotyczące okresu od grudnia 2001 r. do listopada

2004 r., gdyż naruszałoby to zasadę pewności prawa i zasadę ochrony praw nabytych.

Rejestr prowadzony przez Ministra Zdrowia jest rejestrem zakładów opieki zdrowotnej a

nie rejestrem zakładów samodzielnych i z tego względu bez znaczenia jest brak w treści

wpisu dokonanego do tego rejestru wzmianki określającej expressis verbis stronę

pozwaną mianem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Bez

znaczenia jest również brak wpisu pozwanego Instytutu do Krajowego Rejestru

Sądowego jako samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, a wpisanie go

jako jednostki badawczo-rozwojowej. Podwójny wpis powodowałby bowiem kolizję

tytułów do uzyskania osobowości prawnej, a z brzmienia art. 35b ust. 3 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej wynika, że taki wpis nadawałby pozwanemu Instytutowi

jedynie osobowość prawną, nie czyniłby zaś z niego samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła: 1)

naruszenie prawa materialnego przez a) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 4a

ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw oraz art.

35d i art. 35 b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej

polegające na przyjęciu, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu

prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej), prowadzony w formie przewidzianej w przepisach

wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zatem w formie

jednostki badawczo-rozwojowej przewidzianej przez ustawę o jednostkach badawczorozwojowych, jest równocześnie (także) samodzielnym, publicznym zakładem opieki

zdrowotnej, o którym mowa w art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, a więc inną na gruncie ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bowiem

określoną w sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki zdrowotnej

(także jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35b ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej, co nakazuje przyjmować, że o tym, w jakiej formie jest prowadzony zakład,

decyduje organ tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz wpis w Krajowym

Rejestrze Sądowym, a nie deklaratoryjny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej

oraz b) błędną wykładnię art. 8a ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, zgodnie z

którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o jednostkach badawczorozwojowych, a następnie przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zwrot „z

zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych" użyty w ustawie o

zakładach opieki zdrowotnej oznacza porządkujące i systematyzujące odesłanie do

innych przepisów zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej, a nadto 2) naruszenie

przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 244

k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę domniemań prawnych wynikających z

dokumentów urzędowych jakimi są: wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, w którym

pozwany Instytut jest wpisany jako przedsiębiorca będący jednostką badawczorozwojową oraz aktualny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, zgodnie z którym

jest on jednostką badawczo-rozwojową, która to okoliczność wpływa bezpośrednio na

rozstrzygnięcie w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy temu

Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za

wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie co do

istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów

postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozwany Instytut jest

jednostką badawczo-rozwojową, powołaną uchwałą Nr 54/54 Rady Ministrów z dnia 30

stycznia 1954 r. i działającą na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach

badawczo-rozwojowych. W tym też charakterze został wpisany do Krajowego Rejestru

Sądowego. Jednocześnie jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w

formie jednostki badawczo-rozwojowej stosownie do art. 35d w związku z art. 1 ust. 2 i

art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Forma ta jest czwartą, obok

zakładu budżetowego, jednostki budżetowej i samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej, formą organizacyjno-prawną publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Brzmienie art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oznacza, że jej przepisy

mają zastosowanie w odniesieniu do jednostek badawczo-rozwojowych jedynie

wówczas, gdy przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie regulują

danej dziedziny spraw. Pozwany Instytut prowadzi gospodarkę finansową właściwą dla

jednostek badawczo-rozwojowych a o formie tej gospodarki decyduje Minister Nauki

(wcześniej Minister Finansów), nie zaś organ założycielski, jak ma to miejsce w

przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Działalność strony pozwanej finansowana jest z

różnych źródeł, które z kolei służą finansowaniu całości zobowiązań Instytutu.

Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2004

r., III CKN 1246/00 skarżący wskazał, że skoro komórki organizacyjne udzielające

świadczeń zdrowotnych pozostają w strukturze organizacyjnej strony pozwanej i

stanowią jej integralną część, to nie mogą być traktowane jako odrębny zakład opieki

zdrowotnej działający w formie zakładu samodzielnego. Natomiast przyjęcie poglądu

zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku doprowadziłoby do konieczności uznania

wszystkich pracowników strony pozwanej za pracowników samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej.

Skarżący przyznał, że istotnie w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 3 grudnia 1998 r. znalazł się niezgodny z przepisami ustawy o jednostkach

badawczo-rozwojowych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zapis, iż strona

pozwana prowadzi gospodarkę finansową jako samodzielny publiczny zakład opieki

zdrowotnej. Wpis ten jednak miał charakter deklaratoryjny, a tym samym nie przesądzał

o formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej. Podyktowany był

natomiast obowiązującym wówczas zapisem zawartym w ustawie o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym, przewidującym w pierwszym roku obowiązywania ustawy

zawieranie umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samodzielnymi

zakładami opieki zdrowotnej. Nieważność decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r. w części

dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej pozwanego Instytutu została stwierdzona

decyzją Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r. Sądy obu instancji nie uwzględniły

okoliczności, że – pomimo dokonywania w późniejszym okresie kolejnych zmian decyzji

w tym zakresie – w dacie wyrokowania w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje

Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez pozwany Instytut gospodarki

finansowej właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.) w brzmieniu nadanym

przez art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym

systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o

zmianie niektórych ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5,

poz. 45) pracownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej

przysługuje od dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego

wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Powołana ustawa

nie znajduje zatem zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki

zdrowotnej i pracowników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie

posiadają statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W

orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy ma charakter

incydentalny (przejściowy) i wyjątkowy i dlatego nie może podlegać wykładni

rozszerzającej, a w konsekwencji stosuje się go tylko do tych samodzielnych

publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które powstały przed dniem 1 stycznia 2001 r.

i działały nadal po tej dacie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników (por. uchwałę z

dnia 10 lutego 2005 r., II PZP 13/04, OSNP nr 11, poz. 153 oraz wyrok z dnia 23 lutego

2005 r., III PK 65/04, OSNP nr 20, poz. 320). Ustawodawca ograniczył zakres

podmiotowy zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego treści pojęciem

„samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja zawarta jest w

przepisach ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr

91, poz. 408 ze zm.). Skoro przepis art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie powinien

być – w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego – interpretowany wąsko, to tym

samym brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia samodzielnego

publicznego zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu innej treści, niż

przyjęta w innych przepisach prawa. Taki pogląd wyrażony został w uzasadnieniu

uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP

10/05 (dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą zakład opieki zdrowotnej

utworzony przez spółkę akcyjną, w której większość akcji mają jednostki samorządu

terytorialnego, nie jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej w

rozumieniu art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. W konsekwencji w uchwale tej nie

podzielono stanowiska zawartego w uchwale trzyosobowego składu Sądu Najwyższego

z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP z 2005 r. nr 1, poz. 1), na którą powołał

się Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zatem znaczenie kwestia, czy

pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej,

powstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i w takiej formie po dacie tej działającym.

Przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, która weszła w życie z dniem 15

stycznia 1992 r., były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33 ust.

1 ustawy w pierwotnym brzmieniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej był szpital

utworzony przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze środków

publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również szpitale

kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją celów

naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w Instytutach (jednostkach badawczorozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy gospodarka

finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być prowadzona w formie

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach określonych w prawie

budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego, z posiadanych środków

i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania na zasadach

określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia publicznego zakładu

opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o zakładach opieki

zdrowotnej została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r. o zmianie ustawy

o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 104,

poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w życie z dniem 5 grudnia

1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej,

przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej może być również utworzony i

prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w

powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 1) lub

realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń

zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5 grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1

dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki zdrowotnej jest również inny, niż

wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki określone w ustawie. Ze wskazaną

datą utracił moc art. 49 ustawy, dodano natomiast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2

pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych, a w ust. 3 – że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem

klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnictwie wyższym w zakresie spraw nie

uregulowanych w niniejszej ustawie. Przepis ust. 4 dotyczył publicznego zakładu opieki

zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe PKP. Jednoznacznie

zatem ustawodawca powiązał szpitale kliniczne wyłącznie ze szkołami wyższymi,

odstępując od ich powiązania z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Konsekwencją

powyższych zmian było dodanie do ustawy o zakładach opieki zdrowotnej art. 35d,

zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu określonym w

art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art.

8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r. zmienione zostało brzmienie art. 63 ustawy,

który określił szpital kliniczny jako jednostkę organizacyjną państwowej uczelni

medycznej oraz państwowej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą

w dziedzinie nauk medycznych, które to uczelnie uczestniczą w systemie ochrony

zdrowia realizując poprzez szpitale kliniczne cele określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy

(ust. 1 i 2), a także publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczący w systemie

ochrony zdrowia w powiązaniu z realizacją celów naukowych i dydaktycznych,

utworzony przez Ministra Obrony Narodowej (ust. 3). Przepis art. 63 ustawy utracił moc

z dniem 30 grudnia 1998 r., a w art. 14 ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej z dnia 20 czerwca 1997 r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 grudnia

1998 r. o zmianie ustaw: o zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie lekarza, o

zawodach pielęgniarki i położnej, o szkolnictwie wyższym oraz o zmianie niektórych

innych ustaw (Dz.U. Nr 161, poz. 1115) przyjęto, że szpitale kliniczne zostaną

przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, o których mowa w

art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach

badawczo-rozwojowych (Instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status zakładów

opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek, albowiem

nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne, ani też przekształcone w

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w przypadku szpitali

klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych.

Nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut, posiadający jednolitą strukturę

organizacyjną, jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8 ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r.

oraz posiada status publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 8 ust.

2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 35b ustawy w brzmieniu obowiązującym zarówno przed

dniem 1 stycznia 2001 r., jak i po tej dacie, samodzielnym publicznym zakładem opieki

zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w

art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3, prowadzący gospodarkę finansową na zasadach określonych w

ustawie i prowadzony w formie samodzielnego zakładu posiadającego osobowość

prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d. Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1

ustawy zasada, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ

określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 – 3 prowadzony jest w formie samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w przypadkach określonych w przepisach

art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich stanowi o możliwości prowadzenia

publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie jednostki budżetowej lub zakładu

budżetowego na podstawie decyzji organu, który utworzył zakład, z zastrzeżeniem art.

35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia

2001 r. odnosił się do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu

określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego

przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stanowiąc, że są one

prowadzone w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 – 4

ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998 r. do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał

ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego

w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac

badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją

zdrowia) stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach

badawczo-rozwojowych. Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu

opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje

Państwowe” stosuje się przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje

Państwowe” w zakresie spraw nie uregulowanych w niniejszej ustawie (a więc tak samo

jak ust. 3, skreślony z dniem 30 grudnia 1998 r., dotyczący publicznego zakładu opieki

zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). O ile zatem w

przypadku wymienionym w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3) przepisy ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne

przepisy wyłącznie w sprawach w ustawie tej nie uregulowanych, o tyle w sytuacji

wymienionej w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczorozwojowych, co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

znajdowały zastosowanie w sytuacjach przepisami o jednostkach badawczorozwojowych nie przewidzianych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można

rozumieć w ten sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i

art. 35c form prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia –

jak zdaje się to przyjmować Sąd drugiej instancji – prowadzenie publicznego zakładu

opieki zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie jednostki badawczo-rozwojowej i

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej). Należy zwrócić uwagę, że

samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na

zasadach określonych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 2),

publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki budżetowej lub

zakładu budżetowego – na zasadach określonych w prawie budżetowym (art. 35c), a

obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, natomiast

publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki badawczorozwojowej – na zasadach określonych dla jednostek badawczo-rozwojowych przez

Ministra Finansów w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw nauki (art. 19

ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych), aktualnie przez ministra właściwego do

spraw nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów. Niesporne jest

przy tym w sprawie, że szpital, w którym zatrudnione są powódki, nie jest wyodrębnioną

ze struktury pozwanego Instytutu jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm

finansowania różnych rodzajów prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową

działalności nie przesądza o tym, że jest ona samodzielnym publicznym zakładem

opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach zarówno ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej, jak i ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Analiza

powołanych wyżej przepisów wskazuje bowiem, że publiczny zakład opieki zdrowotnej,

utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w celu, o którym mowa w

art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie państwową jednostką organizacyjną

wyodrębnioną pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym,

utworzoną w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art. 1

ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (jednolity

tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) i uczestniczącą w systemie ochrony

zdrowia (art. 2 ust. 3a tej ustawy) jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej

prowadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej, gdyż taki jego status prawny

został zachowany przepisem art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Do

takiego publicznego zakładu przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdują

zastosowanie wyłącznie w zakresie prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej, ten

przedmiot jego działalności nie jest bowiem objęty przepisami o jednostkach badawczorozwojowych.

Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru

zakładów opieki zdrowotnej ma znaczenie o tyle, że dopiero po jego uzyskaniu zakład

opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać nadto wpis do

prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów opieki zdrowotnej

(od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze

Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b ust. 3 i 4 ustawy).

Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści wpisu pozwanego

Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż sąd pracy takim

prawomocnym wpisem o konstytutywnym charakterze jest związany. Postanowienie

sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-rozwojowych (art. 12

ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub rejestru publicznych zakładów opieki

zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej) przesądza o

ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot statusu bądź jednostki

badawczo-rozwojowej bądź samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Taki zakład jest bowiem inną od jednostki badawczo-rozwojowej kategorią osoby

prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-rozwojowa figuruje w

rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie może mieć statusu

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (por. także uzasadnienie

powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego

2006 r., II PZP 10/05). Również w uzasadnieniu przytoczonego w skardze kasacyjnej

wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (niepublikowany) Sąd Najwyższy

stwierdził, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są integralnym elementem

struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały przekształcone w

samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące osobowość prawną z

chwilą wpisu do rejestru sądowego. Natomiast jednostki badawczo-rozwojowe jako

takie nie mogły być przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej

przy założeniu zachowania przez nie swojego dotychczasowego statusu prawnego. Nie

mogłoby być bowiem tak, że dany podmiot pozostawałby zarazem samodzielnym

publicznym

zakładem opieki zdrowotnej i jednostką badawczo-rozwojową. W

konsekwencji brak jest w niniejszej sprawie podstaw, aby pozwany Instytut, będący

jednostką

badawczo-rozwojową

wpisaną

w

takim

charakterze

do

rejestru

przedsiębiorców, uznać za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, do

pracowników którego znajduje zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia

1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u

przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw.

Z powyższych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. orzeczono, jak w sentencji wyroku.

/tp/