Supreme Court dismisses claim that a research institute is a standalone healthcare facility for wage purposes.

Wyrok z dnia 14 grudnia 2006 r.

I PK 143/06

Publiczny zakład opieki zdrowotnej będący jednostką badawczo-rozwojową wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie

posiada statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 35b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.; obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2007 r. Nr

14, poz. 89).

Przewodniczący SSN Małgorzata Wrębiakowska-Marzec (sprawozdawca),

Sędziowie SN: Zbigniew Myszka, Herbert Szurgacz.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 grudnia

2006 r. sprawy z powództwa Izabeli M., Jolanty M., Barbary M. przeciwko Instytutowi

Medycyny Pracy [...] w Ł. o wynagrodzenie, na skutek skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi z dnia 16 stycznia 2006 r. [...]

u c h y l i ł zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu-Sądowi Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Łodzi do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2005 r. Sąd Rejonowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych dla Łodzi - Śródmieścia w Łodzi zasądził od Instytutu Medycyny Pracy

[...] w Ł. na rzecz powódek Izabeli M., Jolanty M. i Barbary M. kwoty po 11.166,05 zł

tytułem wyrównania ich wynagrodzeń za pracę (wraz z ustawowymi odsetkami). Podstawę rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne.

Powódki są zatrudnione u strony pozwanej na podstawie umów o pracę zawartych przed dniem 1 stycznia 2001 r. na stanowiskach pielęgniarek w szpitalu klinicznym. Od dnia 1 stycznia 2001 r. pracodawca nie podwyższył im wynagrodzenia.

Decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nr R-MZ/0211/1998 z dnia 3 grudnia

1998 r., wydaną na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz. 408 ze zm.) oraz § 10 rozporządzenia

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 stycznia 1992 r. w sprawie rejestru

zakładów opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 9, poz. 37) wpisano Instytut Medycyny Pracy w

Ł. jako publiczny zakład opieki zdrowotnej do rejestru zakładów opieki zdrowotnej

prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej, który jest dla pozwanego

Instytutu organem założycielskim. W zakresie gospodarki finansowej wskazano, iż

Instytut ten jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej. Strona pozwana została także wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego jako jednostka badawczo-rozwojowa. Nie została natomiast wpisana do

rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez sąd rejestrowy z uzasadnieniem, że nie można mieć podwójnej osobowości prawnej, raz z mocy ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych a drugi raz z mocy wpisu jako zakład opieki

zdrowotnej.

W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy Sąd Rejonowy uznał, że wpisanie

pozwanego Instytutu do rejestru zakładów opieki zdrowotnej prowadzonego przez

Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej nastąpiło zgodnie z art. 12 ust. 4 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Rejestr ten obejmuje między innymi zakłady opieki zdrowotnej utworzone przez ministra lub centralny organ administracji rządowej (art. 8

ust. 1 pkt 1 ustawy). Okoliczność, że organem założycielskim strony pozwanej jest

Minister Zdrowia i Opieki Społecznej przesądza o statusie prawnym pozwanego Instytutu w odniesieniu do prowadzonej gospodarki finansowej i w tym zakresie nakazuje uznać go za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej w rozumieniu art.

35b ust. 1 ustawy. Stosownie bowiem do brzmienia powołanego przepisu publiczny

zakład opieki zdrowotnej utworzony przez ministra lub centralny organ administracji

rządowej prowadzony jest w formie samodzielnego zakładu, pokrywającego z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów koszty działalności i zobowiązań, z zastrzeżeniem art. 35c i 35d. Przedstawionego poglądu nie zmienia zastrzeżenie z art.

35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu realizacji

zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych (art. 1 ust. 2 ustawy) prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2. Zgodnie z wymienionym przepisem do tego rodzaju pu-

blicznego zakładu opieki zdrowotnej stosuje się w pierwszej kolejności przepisy

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. W ocenie Sądu Rejonowego istotna jest również okoliczność,

że organ, który utworzył pozwany Instytut i dokonał wpisu do rejestru publicznych

zakładów opieki zdrowotnej określił, iż w zakresie gospodarki finansowej pozwanego

Instytutu jako zakładu opieki zdrowotnej ma on być traktowany jak samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Taka forma prowadzenia gospodarki finansowej

zgodna jest z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczorozwojowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.), stanowiącym,

że jednostka badawczo-rozwojowa gospodaruje samodzielnie przydzieloną i nabytą

częścią mienia ogólnonarodowego oraz prowadzi samodzielną gospodarkę w ramach posiadanych środków, kierując się zasadami efektywności ich wykorzystania.

Za nieistotną uznał natomiast Sąd Rejonowy okoliczność, że strona pozwana nie

została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym zgodnie z dyspozycją art.

35b powołanej ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, powołując się na podobny pogląd wyrażony w tym zakresie przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie [...] dotyczącej roszczeń skierowanych przeciwko Instytutowi Centrum Zdrowia Matki Polki w Ł.

W konsekwencji Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, że nie podwyższając powódkom wynagrodzenia za pracę za sporny okres, strona pozwana nie wywiązała się z

obowiązku wynikającego z art. 4a ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o

negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. z 1995 r. Nr 1, poz. 2 ze zm.).

Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 r. Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w Łodzi oddalił apelację strony pozwanej, podzielając poczynione przez

Sąd pierwszej instancji ustalenia i dokonaną przez ten Sąd ocenę prawną. W ocenie

Sądu Okręgowego nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut jest zakładem opieki

zdrowotnej, gdyż decyzją Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998

r. nr R-MZ/0211/1998 wpisany został do prowadzonego przez niego rejestru takich

zakładów, a kolejne decyzje nie zmieniły tego stanu rzeczy. Strona pozwana jest

nadal wpisana do rejestru zakładów opieki zdrowotnej i prowadzi między innymi

szpital kliniczny, w którym powódki pracują w charakterze pielęgniarek. Za uznaniem

strony pozwanej za zakład opieki zdrowotnej przemawia więc także okoliczność, że

poza realizacją zadań związanych z prowadzeniem badań naukowych i prac badaw-

czo-rozwojowych realizuje ona zadania związane z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej. Skoro stronę pozwaną jako zakład opieki zdrowotnej utworzył organ

określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, przeto jest ona publicznym zakładem opieki

zdrowotnej stosownie do art. 8 ust. 2 ustawy. A zatem w zakresie, w jakim realizowane są przez pozwany Instytut zadania z zakresu udzielania świadczeń zdrowotnych i

promocji zdrowia, stosuje się do niego przepisy ustawy o publicznych zakładach

opieki zdrowotnej, w szczególności przepisy dotyczące zasad gospodarki majątkowej

i finansowej. Przepis art. 35d ustawy o zakładach opieki zdrowotnej stanowi, iż publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2, prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2

ustawy (to jest w formach znanych ustawie), z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej rozróżnia jedynie trzy formy prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej: samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej, zakład budżetowy i jednostka budżetowa. W

konsekwencji publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony

w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy (organ administracji publicznej) w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia, prowadzony jest w formie mieszanej, to jest

stosownie do art. 35b ust. 1 ustawy w formie samodzielnego zakładu z zachowaniem

przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych w pozostałym zakresie (art. 35d),

chyba że jest prowadzony w formie zakładu budżetowego lub jednostki budżetowej

(art. 35c). Niesporne jest, że pozwany Instytut nie jest zakładem budżetowym ani

jednostką budżetową, a zatem jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie samodzielnego zakładu, do którego w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji zdrowia należy stosować przepisy odnoszące się do

samodzielnych zakładów opieki zdrowotnej. W konsekwencji jest on objęty hipotezą

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw i powinien był podwyższyć powódkom wynagrodzenie zgodnie z dyspozycją

tego przepisu. W omawianym zakresie Sąd drugiej instancji powołał się na uchwałę

Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 1),

w której wyrażony został pogląd, że spółka z o.o. utworzona przez jednostkę samo-

rządu terytorialnego ma - w zakresie udzielania świadczeń zdrowotnych i promocji

zdrowia - status samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, choćby

działalność tę prowadziła przez wewnętrzną jednostkę organizacyjną nazwaną niepublicznym zakładem opieki zdrowotnej (art. 8 ust. 2 ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej). Uchwała ta daje podstawę do rozumienia pojęcia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej szerzej, niż by to wynikało z brzmienia przepisów ustawy, a rozszerzający kierunek wykładni wynika w szczególności z określonej

w art. 183c k.p. zasady równego wynagrodzenia dla pracowników wykonujących jednakową pracę. W chwili powstania roszczeń powódek strona pozwana była niewątpliwie określana jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, co jednoznacznie wynika z decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 grudnia 1998

r., a późniejsze liczne zmiany tej decyzji dokonane w 2005 r. nie mogą mieć wpływu

na roszczenia dotyczące okresu od grudnia 2001 r. do listopada 2004 r., gdyż naruszałoby to zasadę pewności prawa i zasadę ochrony praw nabytych. Rejestr prowadzony przez Ministra Zdrowia jest rejestrem zakładów opieki zdrowotnej a nie rejestrem zakładów samodzielnych i z tego względu bez znaczenia jest brak w treści

wpisu dokonanego do tego rejestru wzmianki określającej expressis verbis stronę

pozwaną mianem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej. Bez znaczenia jest również brak wpisu pozwanego Instytutu do Krajowego Rejestru Sądowego jako samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, a wpisanie go jako

jednostki badawczo-rozwojowej. Podwójny wpis powodowałby bowiem kolizję tytułów

do uzyskania osobowości prawnej, a z brzmienia art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej wynika, że taki wpis nadawałby pozwanemu Instytutowi jedynie

osobowość prawną, nie czyniłby zaś z niego samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku strona pozwana zarzuciła: 1)

naruszenie prawa materialnego, przez a) niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 4a

ustawy z dnia 19 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu

przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw oraz

art. 35d i art. 35 b ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej,

polegające na przyjęciu, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony w celu

prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z

udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (art. 1 ust. 2 ustawy o zakła-

dach opieki zdrowotnej), prowadzony w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zatem w formie jednostki badawczo-rozwojowej przewidzianej przez ustawę o jednostkach badawczorozwojowych, jest równocześnie (także) samodzielnym, publicznym zakładem opieki

zdrowotnej, o którym mowa w art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń, a więc inną na gruncie ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej formą prowadzenia publicznych zakładów opieki zdrowotnej, bowiem określoną w sposób jednoznacznie odrębny od publicznego zakładu opieki

zdrowotnej (także jednostki badawczo-rozwojowej) przez art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, co nakazuje przyjmować, że o tym, w jakiej formie jest prowadzony zakład, decyduje organ tworzący zakład w akcie o utworzeniu zakładu oraz

wpis w Krajowym Rejestrze Sądowym, a nie deklaratoryjny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej oraz b) błędną wykładnię art. 8a ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej, zgodnie z którym należy najpierw stosować przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, a następnie przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, a zwrot „z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych"

użyty w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej oznacza porządkujące i systematyzujące odesłanie do innych przepisów zgodnie z § 156 zasad techniki prawodawczej,

a nadto 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik

sprawy, to jest art. 244 k.p.c., poprzez niewzięcie pod uwagę domniemań prawnych

wynikających z dokumentów urzędowych jakimi są: wypis z Krajowego Rejestru Sądowego, w którym pozwany Instytut jest wpisany jako przedsiębiorca będący jednostką badawczo-rozwojową oraz aktualny wpis w rejestrze zakładów opieki zdrowotnej, zgodnie z którym jest on jednostką badawczo-rozwojową, która to okoliczność wpływa bezpośrednio na rozstrzygnięcie w sprawie.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego

wyroku oraz poprzedzającego go wyroku Sądu Rejonowego i przekazanie sprawy

temu Sądowi do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania

za wszystkie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych wyroków i orzeczenie

co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów

postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pozwany Instytut jest jednostką badawczo-rozwojową, powołaną uchwałą Nr 54/54 Rady Ministrów z dnia 30

stycznia 1954 r. i działającą na podstawie ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych. W tym też charakterze został wpisany do Krajowego

Rejestru Sądowego. Jednocześnie jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej stosownie do art. 35d w związku

z art. 1 ust. 2 i art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Forma ta jest

czwartą, obok zakładu budżetowego, jednostki budżetowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, formą organizacyjno-prawną publicznego zakładu

opieki zdrowotnej. Brzmienie art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej

oznacza, że jej przepisy mają zastosowanie do jednostek badawczo-rozwojowych

jedynie wówczas, gdy przepisy ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych nie

regulują danej dziedziny spraw. Pozwany Instytut prowadzi gospodarkę finansową

właściwą dla jednostek badawczo-rozwojowych, a o formie tej gospodarki decyduje

Minister Nauki (wcześniej Minister Finansów), nie zaś organ założycielski, jak ma to

miejsce w przypadku zakładów opieki zdrowotnej. Działalność strony pozwanej finansowana jest z różnych źródeł, które z kolei służą finansowaniu całości zobowiązań Instytutu. Powołując się na pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia

4 kwietnia 2004 r., III CKN 1246/00, skarżący wskazał, że skoro komórki organizacyjne udzielające świadczeń zdrowotnych pozostają w strukturze organizacyjnej

strony pozwanej i stanowią jej integralną część, to nie mogą być traktowane jako odrębny zakład opieki zdrowotnej działający w formie zakładu samodzielnego. Natomiast przyjęcie poglądu zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku doprowadziłoby

do konieczności uznania wszystkich pracowników strony pozwanej za pracowników

samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej.

Skarżący przyznał, że istotnie w decyzji Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z

dnia 3 grudnia 1998 r. znalazł się niezgodny z przepisami ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej zapis, iż strona pozwana prowadzi gospodarkę finansową jako samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej. Wpis ten jednak miał charakter deklaratoryjny, a tym samym nie przesądzał o

formie organizacyjno-prawnej jednostki badawczo-rozwojowej. Podyktowany był natomiast obowiązującym wówczas przepisem zawartym w ustawie o powszechnym

ubezpieczeniu zdrowotnym, przewidującym w pierwszym roku obowiązywania

ustawy zawieranie umów o wykonywanie świadczeń zdrowotnych wyłącznie z samodzielnymi zakładami opieki zdrowotnej. Nieważność decyzji z dnia 3 grudnia 1998 r.

w części dotyczącej wzmianki o gospodarce finansowej pozwanego Instytutu została

stwierdzona decyzją Ministra Zdrowia z dnia 11 maja 2005 r. Sądy obu instancji nie

uwzględniły okoliczności, że - pomimo dokonywania w późniejszym okresie kolejnych

zmian decyzji w tym zakresie - w dacie wyrokowania w obrocie prawnym funkcjonowały decyzje Ministra Zdrowia stwierdzające prowadzenie przez pozwany Instytut

gospodarki finansowej właściwej dla jednostek badawczo-rozwojowych, a nie dla

samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Stosownie do art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców

oraz o zmianie niektórych ustaw w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 3 ustawy z

dnia 22 grudnia 2000 r. o zmianie ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania

przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych

ustaw i ustawy o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45) pracownikom samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej przysługuje od

dnia 1 stycznia 2001 r. przyrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. Powołana ustawa nie znajduje zatem

zastosowania do pracowników niepublicznych zakładów opieki zdrowotnej i pracowników tych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, które nie posiadają statusu samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że przepis art. 4a ustawy ma charakter incydentalny (przejściowy) i wyjątkowy i dlatego nie może podlegać wykładni rozszerzającej, a w konsekwencji stosuje się go tylko do tych samodzielnych publicznych zakładów opieki

zdrowotnej, które powstały przed dniem 1 stycznia 2001 r. i działały nadal po tej dacie oraz zatrudniały powyżej 50 pracowników (por. uchwałę z dnia 10 lutego 2005 r.,

II PZP 13/04, OSNP 2005 nr 11, poz. 153 oraz wyrok z dnia 23 lutego 2005 r., III PK

65/04, OSNP 2005 nr 20, poz. 320). Ustawodawca ograniczył zakres podmiotowy

zastosowania art. 4a ustawy posługując się w jego treści pojęciem „samodzielny

publiczny zakład opieki zdrowotnej”, którego definicja zawarta jest w przepisach

ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej (Dz.U. Nr 91, poz.

408 ze zm.). Skoro przepis art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie powinien być w świetle orzecznictwa Sądu Najwyższego - interpretowany wąsko, to tym samym

brak jest podstaw do rozszerzającej wykładni pojęcia samodzielnego publicznego

zakładu opieki zdrowotnej lub nadawania temu pojęciu innej treści, niż przyjęta w

innych przepisach prawa. Taki pogląd wyrażony został w uzasadnieniu uchwały

składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05

(dotychczas niepublikowanej), zgodnie z którą zakład opieki zdrowotnej utworzony

przez spółkę akcyjną, w której większość akcji mają jednostki samorządu terytorialnego, nie jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu

art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. W konsekwencji w uchwale tej nie podzielono stanowiska zawartego w uchwale trzyosobowego składu Sądu Najwyższego z

dnia 22 września 2004 r., I PZP 6/04 (OSNP 2005 nr 1, poz. 1), na którą powołał się

Sąd drugiej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy ma zatem znaczenie kwestia, czy

pozwany Instytut jest samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej, powstałym przed dniem 1 stycznia 2001 r. i w takiej formie po dacie tej działającym.

Przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, która weszła w życie z dniem 15

stycznia 1992 r., były wielokrotnie nowelizowane. W myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 i art. 33

ust. 1 ustawy w pierwotnym brzmieniu publicznym zakładem opieki zdrowotnej był

szpital utworzony przez naczelny organ administracji państwowej i utrzymywany ze

środków publicznych. Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy taki charakter miały również

szpitale kliniczne, udzielające świadczeń zdrowotnych w powiązaniu z realizacją celów naukowych i dydaktycznych, a więc szpitale w instytutach (jednostkach badawczo-rozwojowych) i przy akademiach medycznych. Stosownie do art. 49 ustawy gospodarka finansowa publicznych zakładów opieki zdrowotnej mogła być prowadzona

w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na zasadach określonych w

prawie budżetowym (pkt 1) lub samodzielnego zakładu pokrywającego, z posiadanych środków i uzyskiwanych przychodów, koszt działalności i zobowiązania na zasadach określonych w art. 51-62 (pkt 2). Decyzja co do formy prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej należała do organu założycielskiego. Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej została znowelizowana ustawą z dnia 20 czerwca 1997 r.

o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej oraz o zmianie niektórych innych

ustaw (Dz.U. Nr 104, poz. 661 ze zm.), która w przeważającym zakresie weszła w

życie z dniem 5 grudnia 1997 r. Mocą tej ustawy znowelizowano art. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, przewidując w jego ust. 2, że zakład opieki zdrowotnej

może być również utworzony i prowadzony w celu prowadzenia badań naukowych i

prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i

promocją zdrowia (pkt 1) lub realizacji zadań dydaktycznych i badawczych w powiązaniu z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia (pkt 2). Z dniem 5

grudnia 1997 r. do art. 2 ust. 1 dodano punkt 8, zgodnie z którym zakładem opieki

zdrowotnej jest również inny, niż wymieniony w pkt 1-7, zakład, spełniający warunki

określone w ustawie. Ze wskazaną datą utracił moc art. 49 ustawy, dodano natomiast art. 8a, który w ust. 2 stanowił, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej

utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 1 stosuje się przepisy niniejszej

ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych, a w ust. 3

- że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art.

1 ust. 2 pkt 2, zwanego dalej „szpitalem klinicznym”, stosuje się przepisy o szkolnictwie wyższym w zakresie spraw nieuregulowanych w niniejszej ustawie. Przepis ust.

4 dotyczył publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe PKP. Jednoznacznie zatem ustawodawca powiązał szpitale kliniczne wyłącznie ze szkołami wyższymi, odstępując od ich powiązania z jednostkami badawczo-rozwojowymi. Konsekwencją powyższych zmian było dodanie do ustawy o

zakładach opieki zdrowotnej art. 35d, zgodnie z którym publiczny zakład opieki zdrowotnej utworzony w celu określonym w art. 1 ust. 2 prowadzony jest w formie przewidzianej w przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2-4. Z dniem 1 stycznia 1998 r.

zmienione zostało brzmienie art. 63 ustawy, który określił szpital kliniczny jako jednostkę organizacyjną państwowej uczelni medycznej oraz państwowej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych, które

to uczelnie uczestniczą w systemie ochrony zdrowia realizując poprzez szpitale kliniczne cele określone w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy (ust. 1 i 2), a także publiczny zakład opieki zdrowotnej uczestniczący w systemie ochrony zdrowia w powiązaniu z

realizacją celów naukowych i dydaktycznych, utworzony przez Ministra Obrony Narodowej (ust. 3). Przepis art. 63 ustawy utracił moc z dniem 30 grudnia 1998 r., a w

art. 14 ustawy o zmianie ustawy o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 20 czerwca

1997 r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 grudnia 1998 r. o zmianie ustaw: o

zakładach opieki zdrowotnej, o zawodzie lekarza, o zawodach pielęgniarki i położnej,

o szkolnictwie wyższym oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 161, poz.

1115) przyjęto, że szpitale kliniczne zostaną przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki

zdrowotnej.

Analiza powołanych wyżej przepisów wskazuje, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych (instytutach) utraciły z dniem 5 grudnia 1997 r. status zakładów

opieki zdrowotnej i stały się integralnym elementem struktury tych jednostek, albowiem nie zostały uznane za ich jednostki organizacyjne ani też nie zostały przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej, jak się to stało w

przypadku szpitali klinicznych przy państwowych uczelniach medycznych.

Nie budzi wątpliwości, że pozwany Instytut, posiadający jednolitą strukturę

organizacyjną, jest zakładem opieki zdrowotnej w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 8

ustawy o zakładach opieki zdrowotnej w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 20

czerwca 1997 r. oraz posiada status publicznego zakładu opieki zdrowotnej, o którym

mowa w art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zgodnie z art. 35b ustawy w brzmieniu obowiązującym zarówno przed dniem 1 stycznia 2001 r., jak i po tej dacie, samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej jest publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 - 3, prowadzący gospodarkę finansową na zasadach określonych w ustawie i prowadzony w formie samodzielnego

zakładu posiadającego osobowość prawną, z zastrzeżeniem art. 35c i art. 35d.

Oznacza to, że zawarta w art. 35b ust. 1 ustawy zasada, iż publiczny zakład opieki

zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 2 pkt 1 - 3 prowadzony jest

w formie samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej, znajduje wyłom w

przypadkach określonych w przepisach art. 35c i art. 35d ustawy. Pierwszy z nich

stanowi o możliwości prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej w formie

jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego na podstawie decyzji organu, który

utworzył zakład, z zastrzeżeniem art. 35d ustawy. Ten ostatni przepis w brzmieniu

obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. odnosił się do publicznego zakładu

opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 oraz publicznego

zakładu opieki zdrowotnej utworzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie

Koleje Państwowe”, stanowiąc, że są one prowadzone w formie przewidzianej w

przepisach wymienionych w art. 8a ust. 2 - 4 ustawy. W okresie od 30 grudnia 1998

r. do 31 grudnia 2000 r. przepis art. 8a zawierał ustępy 1, 2 i 4. Zgodnie z ust. 2 do

publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust.

2 pkt 1 (prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych w powiązaniu

z udzielaniem świadczeń zdrowotnych i promocją zdrowia) stosuje się przepisy niniejszej ustawy z zachowaniem przepisów o jednostkach badawczo-rozwojowych.

Przepis ust. 4 stanowił natomiast, że do publicznego zakładu opieki zdrowotnej utwo-

rzonego przez przedsiębiorstwo państwowe „Polskie Koleje Państwowe” stosuje się

przepisy o przedsiębiorstwie państwowym „Polskie Koleje Państwowe” w zakresie

spraw nieuregulowanych w niniejszej ustawie (a więc tak samo jak ust. 3, skreślony z

dniem 30 grudnia 1998 r., dotyczący publicznego zakładu opieki zdrowotnej utworzonego w celu określonym w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy). O ile zatem w przypadku

wymienionym w art. 8a ust. 4 (wcześniej również ust. 3) przepisy ustawy o zakładach

opieki zdrowotnej znajdowały zastosowanie w pierwszej kolejności, a inne przepisy

wyłącznie w sprawach w ustawie tej nieuregulowanych, o tyle w sytuacji wymienionej

w ust. 2 zachowane zostały w całości przepisy o jednostkach badawczo-rozwojowych, co oznacza, że przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdowały

zastosowanie w sytuacjach przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych nieprzewidzianych. W konsekwencji przepisu art. 35d ustawy nie można rozumieć w ten

sposób, że odnosi się on wyłącznie do przewidzianych w jej art. 35b i art. 35c form

prowadzenia publicznego zakładu opieki zdrowotnej, bądź że umożliwia - jak zdaje

się to przyjmować Sąd drugiej instancji - prowadzenie publicznego zakładu opieki

zdrowotnej w formie mieszanej (jednocześnie jednostki badawczo-rozwojowej i samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej). Należy zwrócić uwagę, że samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzi gospodarkę finansową na

zasadach określonych w ustawie o zakładach opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 2), publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki budżetowej lub zakładu budżetowego - na zasadach określonych w prawie budżetowym (art. 35c), a

obecnie w ustawie z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych, natomiast publiczny zakład opieki zdrowotnej prowadzony w formie jednostki badawczo-rozwojowej - na zasadach określonych dla jednostek badawczo-rozwojowych przez Ministra

Finansów w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw nauki (art. 19 ustawy o

jednostkach badawczo-rozwojowych), aktualnie przez ministra właściwego do spraw

nauki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw finansów. Niesporne jest przy

tym w sprawie, że szpital, w którym zatrudnione są powódki, nie jest wyodrębnioną

ze struktury pozwanego Instytutu jednostką organizacyjną. W takiej sytuacji dualizm

finansowania różnych rodzajów prowadzonej przez jednostkę badawczo-rozwojową

działalności nie przesądza o tym, że jest ona samodzielnym publicznym zakładem

opieki zdrowotnej, o którym mowa w art. 35b ustawy o zakładach opieki zdrowotnej.

Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia w przepisach zarówno ustawy o zakładach opieki zdrowotnej, jak i ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych. Analiza

powołanych wyżej przepisów wskazuje bowiem, że publiczny zakład opieki zdrowotnej, utworzony przez organ określony w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w celu, o którym

mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1, będący jednocześnie państwową jednostką organizacyjną

wyodrębnioną pod względem prawnym, organizacyjnym i ekonomiczno-finansowym,

utworzoną w celu prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych (art.

1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 33, poz. 388 ze zm.) i uczestniczącą w systemie ochrony

zdrowia (art. 2 ust. 3a tej ustawy) jest publicznym zakładem opieki zdrowotnej prowadzonym w formie jednostki badawczo-rozwojowej, gdyż taki jego status prawny

został zachowany przepisem art. 8a ust. 2 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej. Do

takiego publicznego zakładu przepisy ustawy o zakładach opieki zdrowotnej znajdują

zastosowanie wyłącznie w zakresie prowadzenia i finansowania opieki zdrowotnej,

ten przedmiot jego działalności nie jest bowiem objęty przepisami o jednostkach badawczo-rozwojowych.

Wpis do prowadzonego przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej rejestru

zakładów opieki zdrowotnej ma znaczenie o tyle, że dopiero po jego uzyskaniu zakład opieki zdrowotnej może rozpocząć działalność (art. 12 ust. 1 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej), a samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej uzyskać

nadto wpis do prowadzonego przez sąd rejestrowy rejestru publicznych zakładów

opieki zdrowotnej (od dnia 1 stycznia 2001 r. podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym), a w konsekwencji uzyskać osobowość prawną (art. 35b

ust. 3 i 4 ustawy). Sądy obu instancji nietrafnie uznały za nieistotną kwestię treści

wpisu pozwanego Instytutu do rejestru prowadzonego przez sąd rejestrowy, gdyż

sąd pracy takim prawomocnym wpisem o charakterze konstytutywnym jest związany.

Postanowienie sądu rejestrowego o wpisie do rejestru jednostek badawczo-rozwojowych (art. 12 ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych) lub rejestru publicznych

zakładów opieki zdrowotnej (art. 35b ust. 3 ustawy o zakładach opieki zdrowotnej)

przesądza o ostatecznym nabyciu przez zgłoszony do rejestracji podmiot statusu

bądź jednostki badawczo-rozwojowej bądź samodzielnego publicznego zakładu

opieki zdrowotnej. Taki zakład jest bowiem inną od jednostki badawczo-rozwojowej

kategorią osoby prawnej. Oznacza to, że tak długo, jak jednostka badawczo-rozwojowa figuruje w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie może

mieć statusu samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej (por. także uzasadnienie powołanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z

dnia 22 lutego 2006 r., II PZP 10/05). Również w uzasadnieniu przytoczonego w

skardze kasacyjnej wyroku z dnia 4 kwietnia 2003 r., III CKN 1246/00 (niepublikowany) Sąd Najwyższy stwierdził, że szpitale w jednostkach badawczo-rozwojowych są

integralnym elementem struktury organizacyjnej tych jednostek, albowiem nie zostały

przekształcone w samodzielne publiczne zakłady opieki zdrowotnej uzyskujące osobowość prawną z chwilą wpisu do rejestru sądowego. Natomiast jednostki badawczo-rozwojowe jako takie nie mogły być przekształcone w samodzielne publiczne

zakłady opieki zdrowotnej przy założeniu zachowania przez nie swojego dotychczasowego statusu prawnego. Nie mogłoby być bowiem tak, że dany podmiot pozostawałby zarazem samodzielnym publicznym zakładem opieki zdrowotnej i jednostką

badawczo-rozwojową. W konsekwencji brak jest w niniejszej sprawie podstaw, aby

pozwany Instytut, będący jednostką badawczo-rozwojową wpisaną w takim charakterze do rejestru przedsiębiorców, uznać za samodzielny publiczny zakład opieki zdrowotnej, do pracowników którego znajduje zastosowanie art. 4a ust. 1 i 2 ustawy z

dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw.

Z powyższych względów na podstawie art. 39815 § 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2

k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku.