I PK 14/04 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 14/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Jerzy Kwaśniewski

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Dorota Białek

w sprawie z powództwa J. K.

przeciwko Zakładom Sprzętu Precyzyjnego SA w N.

o wynagrodzenie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 4 listopada 2004 r.,

kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł.

z dnia 29 października 2003 r.,

uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo i

przekazuje sprawę w tym zakresie do ponownego rozpoznania

Sądowi Apelacyjnemu w Ł., pozostawiając mu rozstrzygnięcie o

kosztach postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 27 czerwca 2003 r, zasądził od

Zakładów Sprzętu Precyzyjnego

S.A. w N. na rzecz J. K. 74.300,88 zł tytułem

wyrównania wynagrodzenia, a także orzekł o odsetkach, kosztach postępowania i

rygorze natychmiastowej wykonalności.

Sąd ten ustalił,

że powód J. K. zatrudniony był w pozwanej Spółce na

podstawie umowy o pracę zawartej na czas pełnienia przez niego funkcji Prezesa

Zarządu - Dyrektora Naczelnego Przedsiębiorstwa Spółki, na okres od 1 września

2000 r. do końca trzeciej kadencji tj. do dnia odbycia Zwyczajnego Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy zatwierdzającego sprawozdanie, bilans oraz rachunek

zysków i strat za 2001 r. Wynagrodzenie powoda określono na 5,5 przeciętnego

wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat z zysku w czwartym

kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa GUS. W umowie

przewidziano możliwość jej rozwiązania za wypowiedzeniem w przypadku

odwołania przez organ właściwy do powołania na wniosek powoda lub odwołania z

inicjatywy organu właściwego do powołania z innych przyczyn niż naruszenie

podstawowych obowiązków ze stosunku zatrudnienia. Wygaśnięcie lub odwołanie z

pełnionej funkcji Prezesa Zarządu Spółki, zgodnie z § 8 umowy o pracę, nie miało

powodować "rozwiązania umowy o zatrudnienie w przedsiębiorstwie Spółki".

Powód był Prezesem a zarazem Dyrektorem Spółki od 1994r., będąc jednocześnie

zatrudniony na podstawie kolejnych umów o pracę. Wcześniej, od 1981 r. był

dyrektorem Zakładów

działających w innej formie prawnej niż spółka akcyjna.

Kolejne umowy zawierane przez powoda: z 10 czerwca 1996 r., z 15 lipca 1999 r. i

ostatnia z 30 sierpnia 2000 r. zawierały postanowienie, z którego wynikało, że

wygaśnięcie - jak to sformułował Sąd –„umów o pełnienie funkcji prezesa zarządu,

dyrektora nie powoduje rozwiązania niniejszej umowy o pracę".

Powód został odwołany z funkcji prezesa zarządu uchwałą Walnego

Zgromadzenia Akcjonariuszy z 11 czerwca 2001 r. Pismem z 13 czerwca 2001 r,

zarząd wypowiedział powodowi „umowę o pracę Prezesa Zarządu" z zachowaniem

jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia czyli ze skutkiem na 31 lipca 2001 r. Z

uwagi na ochronę stosunku pracy wynikającą z art. 39 k.p.

zaproponowano

powodowi stanowisko głównego specjalisty - doradcy Prezesa Zarządu z

wynagrodzeniem 4.500 zł (maksymalnym według kategorii zaszeregowania) oraz

premią, dodatkami i nagrodami wynikającymi z układu zbiorowego. Nadto,

przyznano powodowi do końca okresu, w którym miał być objęty ochroną, dodatek

wyrównawczy w wysokości różnicy między wynagrodzeniem przysługującym przed

odwołaniem a wynagrodzeniem przysługującym na zaproponowanym stanowisku.

W piśmie tym poinformowano też powoda, ze jeżeli do połowy okresu

wypowiedzenia nie złoży oświadczenia o odmowie przyjęcia zaproponowanych

warunków, będzie to równoznaczne z wyrażeniem na nie zgody. W razie odmowy

ich przyjęcia umowa miała rozwiązać się z upływem okresu wypowiedzenia. Pismo

zawiera też pouczenie o odwołaniu do sądu pracy. Pismo z 13 czerwca 2001 r. było

sporządzone przez głównego specjalistę do spraw pracowniczych, jego treść

została zaakceptowana przez cały zarząd Spółki. Nowy Prezes wręczył je

powodowi, który był usatysfakcjonowany jego treścią. Kolejnym pismem, z 17

października

2001

r.

poinformowano

powoda,

że

wypłacanie

dodatku

wyrównawczego zostało zakończone w październiku 2001 r. i że jest to zgodne z

art. 72 § 3 k.p. Dodatek był wypłacany do 30 września 2001r. Za okres od

października do czerwca 20001 r. dodatek wraz ze skapitalizowanymi w pozwie

odsetkami

wynosi

55.302,50

zł,

a

za

kolejne

trzy

miesiące

wraz

ze

skapitalizowanymi odsetkami – 18.998 zł. Strona pozwana (pismem, które powód

otrzymał 7 listopada 2001 r) .wypowiedziała definitywnie umowę o pracę z powodu

utraty zaufania. Powód odwołał się do sądu pracy lecz nie doszło do rozprawy,

gdyż z dniem 22 marca

2002 r. został do pracy przywrócony przez nowego

Prezesa Zarządu. Stosunek pracy powoda (który urodził się 8 września 1937 r.)

ustał we wrześniu 2002 na skutek jego przejścia na emeryturę. Sąd nie dał wiary

zeznaniom świadków, w tym prezesa zarządu strony pozwanej, którzy twierdzili, ze

w dacie sporządzania i wręczania powodowi pisma z 13 czerwca 2001 r, dla stron

było „jasne i oczywiste", że

dodatek będzie wypłacany wyłącznie w okresie

wypowiedzenia i że powód był o tym poinformowany przez członków zarządu. Sąd

pierwszej instancji nie podzielił stanowiska strony pozwanej w kwestii podstawy

zatrudnienia powoda. Ustalił, ze powód był zatrudniony na podstawie umowy o

pracę na czas nieokreślony a nie powołania. Zasadność roszczenia powoda wynika

stąd, że w dacie wypowiedzenia zmieniającego miał 64 lata (zatem podlegał

ochronie z art. 39 k.p.) a stosownie do art. 41 k.p. przepisy o wypowiedzeniu

umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia wynikających z umowy

warunków pracy i płacy.

Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu apelacji strony pozwanej od omówionego

wyroku - wyrokiem z dnia 29 października 2003 r. zmienił go w punkcie pierwszym i

drugim w ten sposób, że zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda 18 720 zł

tytułem odszkodowania z ustawowymi odsetkami, a w pozostałej części powództwo

oddalił oraz orzekł o kosztach procesu.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, warunki zatrudnienia określone w umowie z 13

czerwca 2001 r. zostały powodowi wypowiedziane przez pracodawcę pismem z 17

października 2001 r., w którym poinformowano powoda o zakończeniu wypłacania

dodatku wyrównawczego w październiku 2001 r. W ocenie Sądu drugiej instancji,

treść tego pisma w sposób dostateczny wyrażała wolę pracodawcy zmiany

dotychczasowego systemu wynagradzania powoda przez rezygnację z wypłacania

mu części „honorarium" nazwanej przez strony dodatkiem wyrównawczym. Nie

podano jednak w tym oświadczeniu przyczyny uzasadniającej taką zmianę kształtu

łączącego strony stosunku pracy, nie zachowano okresu wypowiedzenia a także

nie zawarto pouczenia o sposobie i terminie złożenia odwołania; „jest to wadliwe

wypowiedzenie warunków pracy, które podlega ochronie w tym tylko zakresie, że

pracownik winien za okres wypowiedzenia otrzymać dodatek wyrównawczy,

cofnięty mu pismem pracodawcy z dnia 17 października 2001 r.”. Zdaniem Sądu

Apelacyjnego świadczenie w postaci dodatku wyrównawczego powodowi nie

przysługiwało, gdyż nie wykonując funkcji prezesa miał tylko prawo do

wynagrodzenia należnego na zajmowanym stanowisku głównego specjalisty doradcy prezesa. „Pracodawca mógł zatem wycofać się ze swojej uprzedniej

wadliwej decyzji przyznającej J. K. daleko szersze prawa niż to wynikało z

obowiązujących przepisów prawa”. Oświadczenie pracodawcy „o woli zmiany

stosunku ukształtowanego umową z dnia 13 czerwca 2001 r." mogło wywołać

skutek po upływie okresu wypowiedzenia. Z tego rozumowania Sąd Apelacyjny

wyprowadził wniosek o przysługiwaniu powodowi wynagrodzenia w dotychczasowej

wysokości do czasu przekształcenia umowy, co spowodowało zasądzenie

niewypłaconej części wynagrodzenia w postaci dodatku wyrównawczego za

trzymiesięczny okres wypowiedzenia.

Powód wniósł kasację od tego wyroku w części oddalającej powództwo,

zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik

sprawy oraz naruszenie prawa materialnego. W zakresie podstawy kasacji

określonej w art. 3931 pkt 2 k.p.c. podniesiono naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w

związku z art. 391 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów

i dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zebranego materiału dowodowego

polegających na pominięciu końcowej części pisma pracodawcy z dnia 13 czerwca

2001 r. zawierającej pouczenie właściwe dla wypowiedzenia zmieniającego i w

rezultacie błędne ustalenia, że pismo to jest dowodem potwierdzającym

rozwiązanie umowy o pracę na stanowisku Prezesa Zarządu pozwanej Spółki i

zawarcie nowej umowy o pracę, podczas gdy w istocie było to wypowiedzenie

zmieniające, a także na ustaleniu, że w piśmie pozwanej Spółki z dnia 17

października 2001 r. nie podano przyczyny uzasadniającej decyzję pracodawcy o

zaprzestaniu wypłacania dodatku wyrównawczego, w sytuacji gdy w piśmie tym

podano konkretny przepis prawa (art. 72 § 3 k.p.), który był podstawą zakończenia

wypłaty dodatku wyrównawczego oraz na pominięciu tego, że pismo to nie zawiera

ani oświadczenia pracodawcy o wypowiedzeniu dotychczasowych warunków płacy

ani nie określa nowych warunków pracy i płacy.

Natomiast w zakresie podstawy z art. 3931 pkt 1 k.p.c. podniesiono zarzuty:

naruszenia art. 39 k.p. w związku z art. 42 § 1k.p. przez jego niewłaściwe

zastosowanie i przyjęcie,

że powód nie był pracownikiem podlegającym

szczególnej ochronie przed wypowiedzeniem umowy o pracę, jak również przed

wypowiedzeniem zmieniającym, naruszenia art. 42 § 2 k.p. w związku z art. 42 § 1

k.p. i art. 30 § 3 k.p. przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu,

że pismo pracodawcy z dnia 17 października 2001 r. informujące powoda o

zakończeniu wypłaty dodatku wyrównawczego miało charakter wypowiedzenia

zmieniającego i mimo swych licznych wad, wyspecyfikowanych przez Sąd, a także

mimo braku oświadczenia o wypowiedzeniu powodowi warunków płacy i propozycji

nowych warunków - było skuteczne, a ponadto naruszenia art. 60 k.c., art. 65 § 1

k.c. w związku z art. 300 k.p. przez błędną ich wykładnię i zastosowanie i uznanie,

że oświadczenie zawarte w piśmie z dnia 17 października 2001 r. w sposób

wyraźny, jasny i obiektywnie zrozumiały było wypowiedzeniem powodowi

dotychczasowych warunków płacy, w sytuacji gdy ani w toku postępowania

przedsądowego ani przed Sądem pierwszej instancji ani w apelacji i w

postępowaniu apelacyjnym żadna ze stron a w szczególności strona pozwana nie

nadawały temu pismu takiego znaczenia.

Kasacja zawiera wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku w części

oddalającej powództwo i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi

Apelacyjnemu ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji

pozwanej oraz zasądzenie od pozwanej Spółki na rzecz powoda kosztów

postępowania za postępowanie apelacyjne oraz postępowanie kasacyjne według

norm przepisanych.

Sąd Najwyższy rozważył, co następuje:

Kasacja ma usprawiedliwione podstawy. Ustalenie dokonane przez Sąd

drugiej instancji co do dokonania przez pracodawcę wypowiedzenia warunków

umowy o pracę w jego piśmie z dnia 17 października 2001 r. narusza zasady oceny

dowodów wynikające z art. 233 § 1 k.p.c. , a także pozostaje w kolizji z regułami

składania i dokonywania wykładni oświadczeń woli określonymi w art. 60 i 65 k.c.

(w związku z art. 300 k.p.)

Pracodawca zawiadomił w tym piśmie powoda o

zaprzestaniu wypłacania „dodatku wyrównawczego" i powołał się na art.

§

Kodeksu

pracy.

Żadne

ze

sformułowań

tego

lakonicznego

pisma nie wskazuje na to, by w intencji autorów miało ono stanowić

oświadczenie o wypowiedzeniu warunków umowy o pracę. Trzeba przy

tym

zwrócić

warunków

dla

k.p.).

Sąd

uwagę

dokonania

na

konieczność

wypowiedzenia

zaproponowania

zmieniającego (art.

nowych

§

Apelacyjny - bez uzasadnienia swego stanowiska - zdaje się przyjmować taką

interpretację oświadczenia woli pracodawcy, która dedukuje z treści jego pisma

propozycje nowych warunków. Ustaleniu dokonanemu przez Sąd przeczy końcowy

fragment pisma, w którym pracodawca powołał się na art. 72 § 3 k.p. Przepis ten

odnosi się do pracowników zatrudnionych na podstawie powołania. Zgodnie z

normą prawną wynikającą z niego, odwołanie pracownika, któremu brakuje nie

więcej niż 2 lata do osiągnięcia wieku emerytalnego, jeżeli okres zatrudnienia

umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury z osiągnięciem tego wieku, nakłada

na pracodawcę obowiązek zaproponowania innej pracy, odpowiedniej ze względu

na

kwalifikacje zawodowe i wypłacania wynagrodzenia w dotychczasowej

wysokości przez okres równy okresowi wypowiedzenia. Odwołanie się do tego

przepisu przeczy tezie Sądu Apelacyjnego o dokonaniu wypowiedzenia warunków

płacy ukształtowanych

przez strony w wyniku wypowiedzenia zmieniającego

dokonanego przez pracodawcę 13 czerwca 2001 r. i zaakceptowania przez

pracownika zaproponowanych wówczas warunków. Świadczy ono natomiast o

poglądzie pracodawcy na temat podstawy zatrudnienia powoda, a jest to pogląd

który nie zyskał aprobaty Sądu Apelacyjnego, gdyż z jego ustaleń wynika, że

uznawał umowę o pracę za tę podstawę. Sąd drugiej instancji przyjmując takie

założenie i uznając, że pracodawca miał prawo „wycofać się ze swojej uprzedniej

wadliwej decyzji przyznającej J. K. daleko szersze prawa niż to wynikało z

obowiązujących przepisów prawa" nie odniósł się do przepisów ograniczających

możliwość wypowiedzenia warunków płacy i pracy pracownikowi objętemu

szczególną ochroną z art. 39 k.p. (należy do nich, między innymi, art. 43 k.p.). Sąd

nie wskazał też z jakimi przepisami obowiązującego prawa sprzeczne były prawa

„przyznane" powodowi.

Kasacja oparta na usprawiedliwionych podstawach podlegała zatem

uwzględnieniu, co oznaczało konieczność uchylenia zaskarżonego wyroku i

przekazania sprawy do ponownego rozpoznania (art. 393 13 § 1 k.p.c.)