I PK 137/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 137/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z odwołania J. R.

przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji SA w K.

o przywrócenie do pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 31 marca 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 31 marca 2011 r. oddalił

apelację powoda J. R. od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych, mocą którego oddalono jego powództwo przeciwko pozwanemu

Miejskiemu Przedsiębiorstwu Wodociągów i Kanalizacji SA o przywrócenie do

pracy.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną powoda. Skargę

oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art.

52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy i przyjęcie, że zachowanie powoda w dniu 7 sierpnia

2008 r. stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych

uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz na podstawie

naruszenia prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 385 i

art. 386 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego poprzez zastosowanie pierwszego z

wymienionych przepisów i niezastosowanie drugiego. Skarżący wniósł o uchylenie

zaskarżonego wyroku wraz z poprzedzającym go wyrokiem pierwszoinstancyjnym i

przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania lub o

uchylenie obydwu wyroków i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przywrócenie

powoda do pracy, przy czym w każdym przypadku z rozstrzygnięciem o kosztach

postępowania kasacyjnego.

Jako okoliczność uzasadniającą przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano potrzebę wykładni przepisów prawa – art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy,

albowiem w przedmiotowej sprawie budzącym poważne wątpliwości jest to, „czy

zachowanie powoda, zatrudnionego u pozwanego na stanowisku montera sieci

wodociągowej, a polegające na udzielaniu porad i doglądaniu wykonywania

przyłączy sieci kanalizacyjnej do studzienek kanalizacyjnych na placu budowy (a

nie wykonywaniu prac fizycznych), stanowi rażące naruszenie obowiązków

pracowniczych względem pracodawcy, uzasadniające rozwiązanie umowy o pracę

w

trybie

tegoż

przepisu,

jeżeli

powód

przebywał

w

tym

czasie

na

dziewięciodniowym zwolnieniu lekarskim jednie z powodu bólu kolana (łękotki i

stawu kolanowego)”. Zdaniem skarżącego opisane postępowanie pracownika jest

niejednolicie interpretowane w orzecznictwie sądowym oraz nauce prawa i nie

wydaje się ono rażąco nagannym, zwłaszcza w zestawieniu z innymi przykładami

zachowań pracowniczych, znanymi judykaturze i przytoczonymi w uzasadnieniu

podstaw kasacyjnych. Zważywszy, iż zawarte w powołanym przepisie pojęcie

„rażącego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych” jest nieostre,

zachodzi konieczność jego wykładni w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej

sprawy. Skarżący powołał również tę przesłankę przedsądu, jaką jest oczywista

zasadność skargi kasacyjnej wynikająca z błędnej interpretacji art. 52 § 1 pkt 1

Kodeksu pracy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto podkreślić, iż Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie

jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje

tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych a art. 398 9 § 1 k.p.c., tj. wówczas,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w

art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na

możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one

ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych

oraz

na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/8, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 406392).

Godzi się zauważyć, że w razie wskazania tej przesłanki przedsądu, jaką

jest potrzeba wykładni przepisów prawa, przepisy mające być przedmiotem

wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których

naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP

2004 r. nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony

przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czym

te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sadów, które to orzecznictwo

należy przytoczyć (postanowienia Sadu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r.,

IIICKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151, z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

LEX nr 315351, z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231, z dnia

13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 2-4 poz. 43 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości

interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć

znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego

jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też

wspomniane wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich

wyjaśnienie nie sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się

publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku

rozpoznanie skargi kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez

zapewnienie jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego

w rozwój jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych

przez sady powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r.,

II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147). Omawiana przesłanka uwzględnienia

wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest spełniona, gdy

wskazane

przez skarżącego

przepisy zostały dostatecznie wyjaśnione

w

dotychczasowej judykaturze sądowej, w szczególności w judykaturze Sądu

Najwyższego,

a

w

skardze

kasacyjnej

nie

przytoczono

argumentów

przemawiających za zmianą dotychczasowego orzecznictwa. Brak jest podstaw do

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, jeżeli rzekome rozbieżności w

interpretacji prawa wynikają z odmiennych stanów faktycznych, w których zapadły

orzeczenia dotyczące wskazanego w skardze przepisu (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 20 lutego 2008 r., III SK 28/07, LEX nr 4524). Implikująca

konieczność wykładni prawa rozbieżność orzecznictwa nie może być też

utożsamiana z różną interpretacją lub stosowaniem przepisów przez sąd pierwszej i

drugiej instancji w związku z orzekaniem w tej samej sprawie (postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2003 r., I PK 557/02, niepublikowane).

Wreszcie w kwestii oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wypada

przypomnieć, że wskazując na tę przesłankę przedsądu należy w motywach

wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość

i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10

sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK

70/07, LEX nr 448289, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z

dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I

CZ 64/08). O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest

usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego,

polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy

dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i

doszukiwania się ich znaczenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16

września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK

218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z

dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK

11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W

judykaturze podkreśla się, iż przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania

nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub

procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie

oczywiście

nieprawidłowego

orzeczenia.

Sam

zarzut

naruszenia

(nawet

oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że

skarga kasacyjne jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego

z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP 2004 r., nr 13, poz. 230, z dnia 11

stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK

46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133).

Odnosząc powyższe rozważania do realiów niniejszej sprawy należy

stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia żadnej z powołanych w skardze

kasacyjnej przesłanek przedsądu.

Odnośnie do sugerowanej przez autora skargi kasacyjnej potrzeby wykładni

art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy trzeba zauważyć, że skarżący nie wyjaśnił, na czym

polegają wątpliwości na tle interpretacji tego przepisu i jakie generalne i zarazem

abstrakcyjne problemy wyłaniają się przy próbie dekodowania zawartej w nim

normy prawnej. Argumentacja skarżącego na rzecz przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznani została ograniczone do postawienia pytania o słuszność objęcia

hipotezą owej normy prawnej szczegółowo opisanego stanu faktycznego,

ustalonego w toku procesu i o zasadność zastosowania wobec powoda dyspozycji

tej normy. W rzeczywistości skarżący domaga się rozstrzygnięcia przez Sąd

Najwyższy konkretnej sprawy. Tymczasem przepis art. 52 § 1 Kodeksu pracy był

przedmiotem licznych orzeczeń sądowych, których różnorodność jest wynikiem

bogactwa

stanów

faktycznych,

w

jakich

zapadały

poszczególne

wyroki.

Uzasadnienie wniosku odsyła przy tym do prezentacji orzecznictwa sądowego

zawartej w motywach podstaw kasacyjnych. Nie jest zaś rzeczą Sądu Najwyższego

poszukiwanie w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych pozostałych elementów

konstrukcyjnych skargi.

Skarżący nie wykazał także, na czym polega kwalifikowane naruszenie

prawa materialnego przez Sądy orzekające w sprawie, implikujące oczywistą

zasadność skargi kasacyjnej. Nie sposób zresztą upatrywać tej przesłanki

przedsądu w błędnej – zdaniem skarżącego - wykładni przepisu, skoro

jednocześnie w ocenie strony interpretacja tego przepisu jest tak skomplikowana,

że wymaga zaangażowania Sądu Najwyższego.

Wobec niewykazania przez skarżącego istnienia powołanych przesłanek

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, Sąd Najwyższy z mocy art. 398 9 § 2

k.p.c. orzekł jak w sentencji.