I PK 122/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 122/11

POSTANOWIENIE

Dnia 28 lutego 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Halina Kiryło

w sprawie z powództwa P.K.

przeciwko P. S. Spółce z o.o.

o odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 28 lutego 2012 r.,

skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 20 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 20

kwietnia 2011 r. oddalił apelację powoda od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu

Pracy z dnia 22 grudnia 2010 r., mocą którego oddalono jego powództwo przeciwko

pozwanemu o odszkodowanie z tytułu umowy o zakazie konkurencji.

Powyższy wyrok został zaskarżony skargą kasacyjną powoda. Skargę

oparto na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię i

niewłaściwe zastosowanie: 1/ art. 65 § 1 i 2 k.c., 2/art. 6 k.c. w związku z art. 11

ust. 1 i 4 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, 3/ art. 11 ust. 1 i 4 ustawy o

zwalczaniu nieuczciwej konkurencji w związku z § 14 ust. 2a umowy stron, 4/ art.

101² § 1 k.p., 5/ art. 6 k.c. w związku z art. 109¹ § 1 i 2 k.c. oraz 6/ art. 219 § 2

k.s.h., a nadto (ewentualnie, w przypadku nieuznania przez Sąd Najwyższy

zarzutów naruszenia prawa materialnego za wystarczające) na podstawie

naruszenia przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.

art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz art. 316 k.p.c.

w związku z art. 391 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i

art. 228 § 1 i 2 k.p.c. Skarżący wniósł o uchylenie oraz zmianę zaskarżonego

wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie powództwa lub o

uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania, w każdym przypadku z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.

Jako okoliczności uzasadniające przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania

wskazano: 1/ oczywistą zasadność skargi, gdyż oczywiście uzasadnione jest

twierdzenie, że przy umowie, gdzie znane są dwa zgodne oświadczenia woli stron,

ich interpretacja jest dla sądu wiążąca i ma pierwszeństwo przed językową

wykładnią umowy oraz że przepis art. 65 § 2 k.c. dopuszcza taką sytuację, w której

właściwy sens umowy ustalony przy zastosowaniu wskazanych dyrektyw będzie

odbiegał od jej „jasnego” znaczenia w świetle reguł językowych; 2/ występowanie w

sprawie istotnych zagadnień prawnych, wyrażających się w pytaniach, „czy jeśli na

gruncie wykładni językowej można dojść do dwóch sprzecznych wyników, to czy na

gruncie przepisów prawa pracy dozwolone jest stosowanie takiej metody wykładni,

której efektem jest pokrzywdzenie pracownika oraz czy klauzula o zakazie

konkurencji po ustaniu stosunku pracy (w trybie art. 101² § 1 k.p.) musi wynikać

jednoznacznie wprost z zapisu umowy, czy też jeśli ograniczenie w konkurowaniu

na danym rynku (w trybie art. 101² § 1 k.p.) wynika dla pracownika z praktycznych

skutków zapisu, należy interpretować, że klauzula z zakazem konkurencji po

ustaniu stosunku pracy została między pracownikiem i pracodawcą zawarta” i „czy

okoliczności zaistniałe po zawarciu umowy, w szczególności zachowanie stron,

mogą mieć wpływ na interpretację treści uprzednio między stronami zawartego

kontraktu, to jest czy okoliczności takie mieszczą się w hipotezie art. 65 § 1 k.c.”

oraz „czy w procedurze cywilnej, wobec otwartego katalogu dowodowego,

dopuszczalne jest przeprowadzenie dowodu z protokołu przesłuchania świadka

słuchanego w innej sprawie, w szczególności czy stanowi to naruszenie zasady

bezpośredniości dowodów w sytuacji, gdy inna sprawa, w której świadek był

słuchany, dotyczy tej samej kwestii prawnej, tego samego stanu faktycznego (od

strony faktów istotnych dla obu spraw) oraz po stronie pozwanej jest ta sama strona

procesu, zaś po stronie powodowej figuruje osoba mająca tożsame zapisy umowne

oraz dla której istotne są te same okoliczności, które były istotne w sprawie, gdzie

świadek był słuchany bezpośrednio” i 3/ potrzebę wykładni przepisu prawnego

wywołującego rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 233 § 1 k.p.c., co do

którego Sąd Najwyższy różnie odpowiadał na pytanie o możliwość traktowania tego

przepisu jako podstawy kasacyjnej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Na wstępie warto podkreślić, iż Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest

sądem powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie

jak uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego

rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to

uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu

publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej jej rozpoznanie następuje

tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych a art. 398 9 § 1 k.p.c., tj. wówczas,

gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, bądź istnieje potrzeba

wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących

rozbieżności w orzecznictwie sądów, czy też zachodzi nieważność postępowania

lub gdy skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W konsekwencji tegoż w

art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca

wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym m.in. na

możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do

rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać

wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące

w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi

kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one

ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca nieprzypadkowo, konstruując

wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 398 4 k.p.c.

obowiązek przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek

przedstawienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia

(§ 2). Chodzi zatem o dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które

spełniają określone cele i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach

postępowania kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego

uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone

podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do

rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą

być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,

a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do

podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek

argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko

wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie

analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna

być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać

w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym

bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem

zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na

usuwaniu

rozbieżności

w

orzecznictwie

sądów

powszechnych

oraz

na

wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do

rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w

sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 31 stycznia 2008 r., II

UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/8, LEX nr 459291, z

dnia 9 czerwca 2008 r., II UK38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II

UZ 18/08, LEX nr 406392).

W niniejszym przypadku skarżący wskazał wszystkie – poza nieważnością

postępowania – ustawowe przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

Jednocześnie uzasadnienie wniosku zawiera odesłania do motywów podstaw

kasacyjnych w zakresie argumentów przemawiających za istnieniem powołanych

przesłanek przedsądu. W konsekwencji Sąd Najwyższy musiałby poszukiwać w

uzasadnieniu podstaw i zarzutów kasacyjnych innych elementów konstrukcyjnych

skargi.

Godzi się zauważyć, że w razie wskazania tej przesłanki przedsądu, jaką

jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć

wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić

argumenty na poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia

26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06 LEX nr 198531, z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK

204/06, LEX nr 421035, z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289, z

dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205, z dnia 3 kwietnia 2008 r., II

PK 352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08). O ile dla

uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla

przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego

oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy

prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej

analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX

nr 82274, z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616, z dnia 26 lutego

2008 r., II UK 317/ 07, LEX nr 453107, z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr

490364, z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, iż przesłanką

przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie

konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której

naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam

zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie

prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjne jest oczywiście uzasadniona

(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP

2004 r., nr 13, poz. 230, z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743, z

dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r., II

UK 37/08, LEX nr 494133).

W rozpoznawanej sprawie nie sposób podzielić twierdzenia skarżącego w

kwestii oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Autor skargi kasacyjnej upatruje

owej zasadności w kwalifikowanym (w jego ocenie) naruszeniu przez Sąd

Okręgowy art. 65 § 2 k.c., polegającym na zastosowanie od razu obiektywnego

wzorca wykładni umowy, bez uprzedniego zastosowania wzorca subiektywnego.

Tymczasem Sąd drugiej instancji zawarł w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku

obszerny wywód prawny w tej kwestii (z odniesieniem się do prezentowanego

przez stronę stanowiska), którego treść wyklucza widoczną prima facie, przy

wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i bez potrzeby wchodzenia w

szczegóły stanu faktycznego i prawnego sprawy, oczywistość naruszenia przez ten

Sąd wskazanego przepisu.

Z kolei w razie wskazania tej przesłanki przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania, jaką jest występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,

obowiązkiem skarżącego jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w

sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy

przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie

art. 390 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2006 r., V CSK

75/06, niepublikowane). Sformułowanie zagadnienia powinno zatem odwoływać się

w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu, który nie podlega

jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd Najwyższy przyczyni się

do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą Sądu Najwyższego, jako

najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej Polskiej, nie jest bowiem

działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym, poprzez ochronę

obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania i ujednolicanie

praktyki stosowania prawa pozytywnego. Nie każde więc orzeczenie, nawet błędnie

wydane, zasługuje na kontrolę w postępowaniu kasacyjnym (postanowienia Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7 -8, poz. 147, z

dnia 18 marca 2004 r., I PK 620/03, LEX nr 513011, z dnia 8 lipca 2004 r., II PK

71/04, LEX nr 375715 i z dnia 16 kwietnia 2008 r., I CZ 11/08, LEX nr 393883).

W niniejszym przypadku konstruując „istotne zagadnienia prawne” skarżący

nie wskazał – poza art. 65 § 1 k.c. – na podstawie których przepisów je formułuje,

nie wspominając już o generalnym i abstrakcyjnym odwołaniu się do treści tychże

przepisów i wyjaśnieniu, na czym polegają wątpliwości na tle ich wykładni.

Szerszego uzasadnienia tej przesłanki przedsądu trzeba byłoby poszukiwać w

innych

elementach

konstrukcyjnych

skargi

kasacyjnej.

Prezentacja

owych

zagadnień prawnych sprowadza się do postawienia szeregu szczegółowych pytań

nawiązujących do stanu faktycznego sprawy, mających skłonić Sąd Najwyższy do

rozstrzygnięcia tego konkretnie sporu.

Wreszcie potrzeba wykładni przepisów prawa, jako przesłanka przyjęcia

skargi kasacyjnej do rozpoznania, zachodzi wtedy, gdy przepisy mające być

przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego należą do katalogu przepisów, których

naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi

(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP

2004 r. nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony

przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości (ze sprecyzowaniem, na czy te

poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego

wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sadów, które to orzecznictwo

należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2002 r., III

CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151, z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,

LEX nr 315351, z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231, z dnia

13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009, nr 2-4 poz. 43 i z dnia 9 czerwca

2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości

interpretacyjne przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć

znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego

jest jednak sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Omawiana

przesłanka uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie

jest spełniona, gdy wskazane przez skarżącego przepisy zostały dostatecznie

wyjaśnione w dotychczasowej judykaturze sądowej, w szczególności w judykaturze

Sądu Najwyższego, a w skardze kasacyjnej nie przytoczono argumentów

przemawiających za zmianą dotychczasowego orzecznictwa.

Skarżący sugeruje potrzebę wykładni art. 233 § 1 k.p.c., ale w rzeczywistości

nie chodzi mu o interpretację tego właśnie przepisu, lecz o odpowiedź, czy zarzut

jego naruszenia może być podniesiony w ramach podstaw kasacyjnych. Wypada

zatem przytoczyć treść art. 3983 § 3 k.p.c., zgodnie z którym podstawą skargi

kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Skarżący nie może więc skutecznie powoływać się na brak wszechstronnego i

wnikliwego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego,

ponieważ zakres ten nie jest objęty kognicją Sądu Najwyższego w postępowaniu

kasacyjnym. Takie stanowisko zajął również sam Sąd Najwyższy w postanowieniu

z dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05 (OSNC 2006, nr 4, poz. 76). W

uzasadnieniu tego orzeczenia wskazano, że treść i kompozycja art. 398³ § 3 k.p.c.

sugerują, iż chociaż generalnie dopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na

podstawie naruszenia przepisów postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów

dotyczących ustalania faktów i oceny dowodów, nawet jeżeli naruszenia te mogły

mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc, niedopuszczalne jest oparcie

skargi kasacyjnej na podstawie, którą wypełniają takie właśnie zarzuty. W sytuacji,

gdy skarga kasacyjne ogranicza się tylko do zarzutów dotyczących ustalenia faktów

lub oceny dowodów, nie wskazując na inne naruszenia prawa, jest ona

niedopuszczalna jako nieoparta na ustawowej podstawie. Powyższy pogląd jest

utrwalony w judykaturze, a skarżący nie przedstawił żadnych przekonywujących

argumentów przemawiających za potrzebą jego zmiany.

Reasumując: wobec niewykazania istnienia żadnej ze wskazanych w

skardze kasacyjnej przesłanek przedsądu, z mocy art. 398 9 § 2 k.p.c. należało

orzec jak w sentencji.