I PK 121/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 121/11

POSTANOWIENIE

Dnia 19 stycznia 2012 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Maciej Pacuda

w sprawie z powództwa M.R.

przeciwko T. Śląskim Spółce Akcyjnej

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 19 stycznia 2012 r.,

skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 14 kwietnia 2011 r.,

odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy wyrokiem z dnia 14 kwietnia 2011 r. oddalił

apelację wniesioną przez pozwaną T. Śląskie Spółkę Akcyjną od wyroku Sądu

Rejonowego z dnia 16 grudnia 2010 r., mocą którego zasądzono od pozwanej na

rzecz powoda kwotę 13.206,60 zł tytułem odszkodowania, nadając wyrokowi w tym

zakresie rygor natychmiastowej wykonalności do kwoty 1.000 zł, a także zasądzono

od pozwanej na rzecz powoda koszty sądowe oraz oddalono powództwo w

pozostałej części.

Pozwana Spółka wywiodła skargę kasacyjną od wymienionego wyroku i

opierając ją na obu podstawach kasacyjnych (naruszenia prawa materialnego przez

niewłaściwe zastosowanie art. 45 k.p., a także naruszenia prawa procesowego,

które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 233 k.p.c. w związku z art. 391 § 1

k.p.c.) wniosła o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy sądowi drugiej

instancji do ponownego rozpoznania, a gdyby podana podstawa naruszenia

przepisów postępowania okazała się nieuzasadniona o „uchylenie i zmianę

zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa”. Pozwana domagała się

ponadto zasądzenia na swoją rzecz od powoda kosztów zastępstwa procesowego

przed Sądem Najwyższym.

W skardze kasacyjnej został zawarty wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania

„z

uwagi

na

fakt,

iż

skarga

jest

oczywiście

uzasadniona”.

Skarżąca

zakwestionowała przy tym dokonaną przez sąd wykładnię art. 45 § 1 k.p., a ściślej

wykładnię

występującej

w

tym

przepisie

klauzuli

generalnej

(zwrotu

niedookreślonego) „wypowiedzenia nieuzasadnionego” oraz podniosła, że jej

zdaniem

wykładnia

wymienionego

przepisu

powinna

być

dokonana

z

uwzględnieniem gwarantowanej konstytucyjnej wolności działalności gospodarczej.

Skarżąca powołała się równocześnie na pogląd prawny zawarty w wyroku Sądu

Najwyższego z dnia 31 marca 2009 r., II PK 251/08 oraz stwierdziła, że w jej ocenie

utrata zaufania do pracownika jest kwestią subiektywną, a sąd ma badać nie tyle

fakt utraty zaufania przez pracodawcę, ile istnienie przyczyn go powodujących. Nie

tyle istotna jest sama utrata zaufania pracodawcy do pracownika, co przyczyny,

które ją spowodowały. Jeżeli zaś przyczyny utraty zaufania do pracownika są

prawdziwe, obiektywne i racjonalne, to mogą uzasadniać wypowiedzenie. Zdaniem

skarżącej przez nieuzasadnione wypowiedzenie uznaje się takie, które nastąpiło z

innych przyczyn niż wskazane, bądź w ogóle nieistniejących. Tymczasem w

rozpoznawanej sprawie nie zostało stwierdzone, iż przyczyna wskazana w

oświadczeniu o wypowiedzeniu była pozorna, ani by w ogóle nie istniała. Sąd

zakwestionował jedynie to, czy ustalone w procesie fakty uzasadniały podaną

przyczynę wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy zważył co następuje.

Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną

do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),

istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub

wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność

postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada

również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne

skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do

rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie

skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej

jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 398 9 § 1 k.p.c., a

jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,

biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania

skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)

środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej

instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej

charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości

stosowania

prawa,

nie

będąc

instrumentem

weryfikacji

trafności

ustaleń

faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.

Jeśli więc wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, poprzez

odwołanie się do art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., jak w rozpoznawanej sprawie, wskazuje

na oczywistą zasadność skargi, to w jego uzasadnieniu powinny znaleźć

odpowiednie wywody potwierdzające tę okoliczność. Skarga jest bowiem

oczywiście uzasadniona wówczas, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło

wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno

być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy

jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo

powszechnie

przyjętymi

regułami

interpretacji

(por.

postanowienie

Sądu

Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002, nr 20, poz.

494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003, nr 18,

poz. 437), jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy jest ono z góry widoczne

dla każdego prawnika, bez potrzeby głębszej analizy prawniczej, gdy jest zupełnie

pewne i nie może ulegać żadnej wątpliwości, gdy podniesione zarzuty naruszenia

wskazanych przepisów są zasadne prima facie, bez dokonywania głębszej analizy

tekstu tych przepisów i bez doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienie

Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491 538), gdy

orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej

wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia

1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963, nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora

skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 398 9 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go

zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania

kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego

polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu

podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście

uzasadnioną,

tj.

podlegającą

uwzględnieniu

(por.

postanowienia

Sądu

Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia

3 lutego 2010 r., II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący

powołuje się na oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód

prawny, z którego ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym

zasadność łatwo dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por.

postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr

602638).

Zdaniem Sądu Najwyższego wniosek pozwanej o przyjęcie jej skargi

kasacyjnej do rozpoznania nie spełniał tak rozumianych kryteriów. Nawet pobieżna

lektura pisemnych motywów zaskarżonego wyroku musiała bowiem prowadzić do

wniosku, że sąd drugiej instancji oparł swoje rozważania prawne na ugruntowanej

wykładni art. 45 § 1 k.p., o czym świadczyło odwołanie się przez ten sąd do

poglądów zawartych między innymi w wymienionym przez ten sąd orzeczeniu Sądu

Najwyższego z dnia 25 listopada 1997 r., I PKN 385/97 (OSNAPiUS 1998, nr 18,

poz. 538), zgodnie z którym utrata zaufania do pracownika może stanowić

przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli znajduje oparcie w

przesłankach natury obiektywnej oraz racjonalnej i nie jest wynikiem arbitralnych

lub subiektywnych uprzedzeń. Analogiczne stanowisko zajął zresztą Sąd

Najwyższy w powołanym w skardze kasacyjnej wyroku z dnia 31 marca 2009 r.,

II PK 251/08 (LEX nr 707875), stwierdzając tam, że utrata zaufania do pracownika

może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę, jeżeli

znajduje oparcie w przesłankach natury obiektywnej i racjonalnej oraz nie jest

wynikiem arbitralnych ocen lub subiektywnych uprzedzeń. Nie tyle istotna jest

(więc) sama utrata zaufania pracodawcy do pracownika, co przyczyny, które ją

spowodowały. Inaczej mówiąc, jeżeli przyczyny utraty zaufania do pracownika są

prawdziwe, obiektywne i racjonalne, to mogą uzasadniać wypowiedzenie. Dodać

wypada, iż w tym samym wyroku Sąd Najwyższy podkreślił również, że utrata

zaufania

pracodawcy do

pracownika

zajmującego

kierownicze

stanowisko

uzasadnia wypowiedzenie umowy o pracę nawet wtedy, gdy nie można

pracownikowi przypisać winy w określonym zachowaniu, jednakże obiektywnie nosi

ono cechy naruszenia obowiązków pracowniczych w zakresie dbałości o dobro lub

mienie pracodawcy - art. 100 § 2 pkt 4 k.p. W wyroku z dnia 24 lipca 2006 r., I PK

299/05 (OSNP 2007, nr 15-16, poz. 214) Sąd Najwyższy wyjaśnił z kolei, że nie tyle

istotna jest sama utrata zaufania pracodawcy do pracownika, co przyczyny, które ją

spowodowały. Co już zostało natomiast wcześniej podniesione, uzasadniające

przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z powodu jej oczywistej zasadności

naruszenia przepisów prawa poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe

zastosowanie muszą mieć tę cechę, że są widoczne, bez potrzeby dokonywania

pogłębionej analizy jurydycznej, a nadto charakteryzują się sprzecznością wykładni

lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji. Jest to istotne zwłaszcza z tej przyczyny, że o ile dla uwzględnienia

skargi kasacyjnej wystarczy, iż jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia

tej skargi do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci

naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jej

oczywistości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 września 2003 r., IV

CZ 100/03, LEX nr 82274). Skarżąca nie wykazała zaś takiej postaci naruszeń

przepisów prawa nawet w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych. Dokonana przez

Sąd Okręgowy wykładnia przepisu prawa materialnego zastosowanego jako

podstawa prawna przyjętego przez ten sąd rozstrzygnięcia w żadnym razie nie

mogła więc zostać uznana za sprzeczną z powszechnie przyjętymi regułami

interpretacji, skoro odwoływała się do utrwalonych poglądów judykatury.

Podnoszone przez skarżącą naruszenie przepisu prawa materialnego nie

mogło być ocenione jako prowadzące do uznania, że jej skarga kasacyjna jest

oczywiście uzasadniona, także z tej przyczyny, że zastosowanie przepisów prawa

materialnego zależy od konkretnych okoliczności faktycznych danej sprawy.

Prawidłowość zastosowania przepisów prawa materialnego jest zatem ściśle

uzależniona od poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (por. postanowienia

Sądu Najwyższego: z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS

2003, nr 18, poz. 437 oraz z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004, nr

16, poz. 283). Sąd Najwyższy nie dokonuje jednak samodzielnie oceny dowodów i

jest związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego

orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.). Tymczasem w skardze kasacyjnej pozwana w

istocie kwestionuje dokonane przez sąd drugiej instancji ustalenia faktów i ocenę

dowodów (o czym świadczy zresztą powołanie w podstawie naruszenia przepisów

postępowania art. 233 § 1 k.p.c.). Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być jednak

zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.). Treść

i kompozycja tego przepisu sugeruje bowiem, że chociaż generalnie dopuszczalne

jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów postępowania, to

jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalania faktów i oceny dowodów,

nawet jeżeli naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Inaczej

mówiąc, niedopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie, którą

wypełniają takie właśnie zarzuty (por. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 23 września 2005 r., III CSK 13/05, OSNC 2006, nr 4, poz. 76). Oznacza to, że

przy merytorycznym rozpoznaniu wniesionej skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy nie

mógłby uwzględnić zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych i

nieprawidłowej oceny materiału dowodowego, a tym samym przy rozstrzyganiu

zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego byłby związany dokonanymi

przez drugiej instancji ustaleniami faktycznymi (powoływany już art. 398 13 § 2

k.p.c.).

Kierując się przedstawionymi motywami, Sąd Najwyższy uznał, iż skarżąca

nie wykazała potrzeby rozpoznania jej skargi kasacyjnej. Dlatego, na podstawie

art. 3989 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.