I PK 115/04 · Sąd Najwyższy

Wyrok z dnia 15 grudnia 2004 r.

I PK 115/04

Ustalenie dodatkowych wynagrodzeń prowizyjnych dla pracowników

firm ubezpieczeniowych, przysługujących w znacznym wymiarze procentowym

od składek na dodatkowe ubezpieczenia emerytalne, powoduje uszczuplenie

funduszów emerytalnych, zmniejszenie optymalnej ochrony ubezpieczeniowej

oraz zwiększa koszty obsługi ubezpieczeń emerytalnych w sposób mogący

sprzyjać powstawaniu negatywnych zjawisk społecznych.

Przewodniczący SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca), Sędziowie SN:

Jadwiga Skibińska-Adamowicz, Andrzej Wasilewski.

Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 grudnia 2004 r.

sprawy z powództwa Tomasza R. przeciwko Powszechnemu Zakładowi Ubezpieczeń Na Życie SA Inspektoratowi w K. o zapłatę, na skutek kasacji powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2003 r. [...]

o d d a l i ł kasację i zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej 2.700 zł

(dwa tysiące siedemset) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 9 grudnia 2003 r. oddalił apelację

powoda Tomasza R. od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy w Kielcach z dnia 4

lipca 2003 r. oddalającego powództwo o zapłatę kwoty 604.256, 35 zł od strony pozwanej Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Na Życie SA w W. Inspektoratu w K. oraz zasądzającego od powoda na rzecz pozwanej kwotę 4.500 zł

tytułem zwrotu kosztów procesu, a ponadto zasądził od powoda na rzecz pozwanej

kwotę 5.400 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. W sprawie tej

ustalono, że powód pracuje u strony pozwanej od 1995 r., a od 1999 r. jest pracownikiem etatowym. W okresie, którego dotyczy spór, powód był zatrudniony na stanowisku kierownika ubezpieczeń grupowych, który uczestniczył w negocjacjach prowa-

dzonych przez pozwaną z Elektrownią P. w sprawie zawarcia umowy grupowego

ubezpieczenia na życie. Przygotowania do zawarcia tej umowy trwały kilkanaście

miesięcy. Początkowo w 2000 r. Elektrownia nie była zainteresowana zawarciem

pracowniczego programu emerytalnego w ramach realizacji pakietu socjalnego, ale

w pierwszej połowie 2001 r. zaprosiła ponownie pozwaną do rokowań dotyczących

zawarcia grupowego ubezpieczenia na życie. W imieniu Elektrowni rozmowy prowadził zespół negocjacyjny powołany przez związki zawodowe, które były przez Zarząd

Elektrowni upoważnione do wyboru najkorzystniejszej oferty. Z ustaleń tego Zarządu

i związków zawodowych wynikało, że podpisze on umowę grupowego ubezpieczenia

na życie z firmą ubezpieczeniową, którą wskażą związki zawodowe. Nasilenie rokowań nastąpiło w październiku i listopadzie 2001 r., ponieważ zawieranie umów grupowego ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień” na warunkach promocyjnych

było możliwe do 30 listopada 2001 r., a ponadto dochody z takich umów były zwolnione z tzw. „podatku Belki”.

Do dnia 29 listopada 2001 r. wszystkie związki zawodowe, poza NSZZ „Solidarność”, wybrały ofertę pozwanego. Tylko ten związek prowadził negocjacje w dniu

29 listopada 2001 r., w których wynegocjował obniżenie prowizji, wpłatę dodatkowej

kwoty na rzecz przyzakładowej przychodni, a także na rzecz promocji niektórych

związkowych imprez przez pozwaną. Po dokonaniu tych ustaleń również NSZZ „Solidarność” wybrał ofertę strony pozwanej. W tym samym dniu został sporządzony i

zawieziony przez powoda do Centrali PZU Na Życie w W. wniosek Elektrowni o zawarcie umowy grupowego ubezpieczenia „Pogodna Jesień”, a także wykaz jej pracowników do tego ubezpieczenia. Równocześnie dyrektor pozwanej prowadził na

bieżąco telefoniczne uzgodnienia negocjowanych warunków umowy.

Umowa Generalna została spisana w dniu 29 listopada 2001 r., i w tym samym dniu lub w dniu następnym została przesłana pozwanej drogą elektroniczną, a

następnie przekazana Elektrowni P. Przy realizacji zawartej umowy zastosowano

warunki promocji ubezpieczenia określone uchwałą Zarządu PZU Na Życie z dnia 14

listopada 2001 r., w tym z dniem 29 listopada 2001 r. ubezpieczyciel przekazał na

rachunki udziałów każdego ubezpieczonego kwotę 1,80 zł tytułem pierwszej promocyjnej wpłaty, co dało łączną sumę 3.393,80 zł za 2.186 ubezpieczonych pracowników. Ponadto od dnia 30 listopada 2001 r., tj. od następnego dnia po wpłynięciu

pierwszej składki na konto PZU, którą należało uznać za promocyjną wpłatę składek

ze środków ubezpieczyciela, PZU Na Życie przyjął pełną odpowiedzialność ubezpie-

czeniową wynikającą z treści zawartej umowy. Potwierdzeniem przyjęcia takiego

zakresu ochrony ubezpieczeniowej była wypłata świadczenia dla uprawnionego

członka rodziny pracownika Elektrowni zmarłego w dniu 13 marca 2002 r.

Następnie z datą 15 stycznia 2002 r. zostało podpisane przez przedstawicieli

związków zawodowych i dyrekcję Elektrowni porozumienie w sprawie realizacji klauzuli VII Pakietu Socjalnego z dnia 9 lutego 2000 r. Po tej dacie przedstawiciele ubezpieczyciela przystąpili do spisywania indywidualnych deklaracji pracowników przystępujących do ubezpieczenia, za których Elektrownia dokonała wpłaty składki w wysokości 2.155.663,14 zł w dniu 11 marca 2002 r., realizując postanowienia Pakietu

Socjalnego. PZU Na Życie przekazało Elektrowni P. polisę zawartego grupowego

ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień” w dniu 30 kwietnia 2002 r.

Swoje żądanie powód oparł na treści § 22 ust. 10 pkt 2b w związku z § 22 ust.

12 zarządzenia nr 5/2002 Prezesa Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Na

Życie Spółki Akcyjnej z dnia 19 lutego 2002 r., które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2002 r. Zgodnie z treścią § 22 ust. 1 pkt 1 tego zarządzenia, wynagrodzenie prowizyjne w pionie sprzedaży oblicza się w oparciu o wynagrodzenie, dla którego podstawę naliczania stanowią zmiany wielkości portfela umów zawartych z przydzielonymi zakładami oraz wielkość umów podstawowych i dodatkowych zawieranych jednocześnie z zakładami, z którymi umowa danego ubezpieczenia podstawowego jest

zawierana po raz pierwszy lub po raz kolejny po upływie przynajmniej 12 miesięcy od

rozwiązania ostatniej umowy odpowiedniego ubezpieczenia, pod warunkiem, że zawarcie nowej umowy nie jest wynikiem zamiany obowiązującej umowy na nową.

Natomiast według § 22 ust. 10 pkt 2b zarządzenia, Kierownik Ubezpieczeń Grupowych w Inspektoracie otrzymuje wynagrodzenie prowizyjne - z nowej sprzedaży - za

grupowe ubezpieczenia inwestycyjne w wysokości 15% należnej i zainkasowanej

składki przez okres miesiąca poprzedzającego miesiąc wypłaty wynagrodzenia zasadniczego, w przydzielonym portfelu zakładów. Wysokość wynagrodzenia prowizyjnego Kierownika Ubezpieczeń Grupowych z nowej sprzedaży grupowych ubezpieczeń inwestycyjnych w miesiącu wypłaty wynagrodzenia zasadniczego ulega podwojeniu w przypadku, gdy wynagrodzenie prowizyjne z portfela w miesiącu wypłaty

wynagrodzenia zasadniczego jest większa od zera (§ 22 ust. 13 zarządzenia).

W ramach takich ustaleń Sąd Okręgowy wskazał, że powód był jedynie jednym z negocjatorów zawartej umowy grupowego ubezpieczenia na życie, który

działał w imieniu pozwanego pracodawcy. Okoliczności negocjowania tej umowy

wskazywały na zgodny zamiar stron zawarcia jej do końca listopada 2001 r. Nie ma

zatem znaczenia, że polisa grupowego ubezpieczenia została dostarczona do Elektrowni dopiero w dniu 30 kwietnia 2002 r., ponieważ polisa jest w art. 809 k.c. tylko

jednym z przykładowo wskazanych dokumentów ubezpieczenia. W rozpatrywanej

sprawie za taki dokument zależało uznać umowę generalną z dnia 29 listopada 2001

r., która dostatecznie potwierdzała zawarcie umowy ubezpieczenia (art. 72 k.c.).

Umowa ta miała strategiczne znaczenie dla strony pozwanej i nie była typową

umową adhezyjną, lecz powstała w drodze wielomiesięcznych rokowań, w wyniku

których poczyniono wiele odstępstw od ogólnych warunków ubezpieczenia. Ubezpieczyciel przyjął pełną odpowiedzialność za ryzyka ubezpieczeniowe od dnia 29 listopada 2001 r., w którym dostarczono imienny wykaz pracowników przystępujących do

ubezpieczenia, nie mając pewnosci, że nie wszystkie osoby przystąpią do tego ubezpieczenia. Przy tego rodzaju ubezpieczeniu nie było zatem istotne spisanie deklaracji

pracowników w styczniu 2002 r., ani podpisanie w dniu 15 stycznia 2002 r. przez dyrekcję Elektrowni ze związkami zawodowymi porozumienia w sprawie realizacji Pakietu Socjalnego, co pozwalało na uruchomienie środków przeznaczonych w tym

Pakiecie na tzw. kwoty posagowe dla ubezpieczonych pracowników. W tym stanie

rzeczy Sąd Okręgowy przyjął, że nie było podstaw do uznania umowy grupowego

ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień” pracowników Elektrowni P. za

umowę zawartą w ramach „nowej sprzedaży” w rozumieniu § 22 ust. 10 pkt 2b w

związku z § 22 ust. 13 zarządzenia nr 5/2002.

Stanowisko takie potwierdził Sąd Apelacyjny podnosząc dodatkowo, że w aktualnym stanie prawnym wzorce umów, o jakich stanowi art. 384 § 1 k.c., mają charakter „nienormatywny”, co oznacza, iż nie mają mocy obowiązującej vigore proprio

(takiej jak przepisy prawa), ale obowiązują z mocy zgodnej woli stron zawierających

umowę. W konsekwencji w zakresie wykładni wzorców umów należy stosować dyrektywy dotyczące wykładni oświadczeń woli (art. 65 § 1 i 2 k.c.). Dlatego Sąd pierwszej instancji miał postawy do zbadania wykładni oświadczeń woli zawartych w

umowie generalnej, zwłaszcza na tle niejasnego odesłania do ogólnych warunków

grupowego ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień” w zakresie daty zawarcia

umowy ubezpieczenia, tym bardziej że umowa generalna była zawarta w dniu 29

listopada 2001 r., a wystawiona w dniu 30 kwietnia 2002 r. polisa grupowego ubezpieczenia na życie określała datę zawarcia umowy na 30 listopada 2001 r. Potwierdza to stanowisko, że wolą stron umowy ubezpieczenia było jej zawarcie w dniu 29

listopada 2001 r. oraz przyjęcie odpowiedzialności przez ubezpieczyciela od 30 listopada 2001 r., zważywszy że wszelkie negocjacje pomiędzy stronami zakończyły się

29 listopada 2001 r. (art. 72 k.c.), a zawarcie umowy w ramach promocyjnej sprzedaży ubezpieczenia „Pogodna Jesień” było możliwe do dnia 30 listopada 2001 r. Powód, który nie był stroną tej umowy, nie może podważać tak ustalonej daty zawarcia

tego ubezpieczenia.

Ponadto polisa jako dokument ubezpieczenia stanowi jedynie dowód zawarcia

umowy ubezpieczenia w rozumieniu art. 74 k.c. w związku z art. 809 § 1 k.c., ale nie

jest niezbędnym warunkiem ważności takiej umowy, skoro w art. 809 § 2 k.c. ustawodawca ustanowił domniemanie chwili zawarcia umowy ubezpieczenia, która może

poprzedzać doręczenie dokumentu potwierdzającego zawarcie takiej umowy. Tak też

było z polisą grupowego ubezpieczenia na życie z dnia 30 kwietnia 2002 r., która

potwierdzała zawarcie umowy ubezpieczenia z dniem 29 listopada 2001 r., czego

strony tej umowy nie kwestionowały. Wpłacona ze środków PZU Na Życie kwota

1,80 na każdego z ubezpieczonych pracowników Elektrowni P. w istocie stanowiła

składkę ubezpieczeniową, co wynika ze złożonej w dniu 14 listopada 2001 r. oferty

promocyjnej sprzedaży ubezpieczenia „Pogodna Jesień”, a także postanowień

umowy generalnej, oraz pisma ubezpieczyciela z dnia 19 grudnia 2002 r. Ponadto

wpłacona przez Elektrownię P. w dniu 7 marca 2002 r. kwota 2.155.663,14 zł stanowiła jednorazową wpłatę na rzecz jej ubezpieczonych pracowników za cały 5-letni

okres obowiązywania tego ubezpieczenia. Trudno zatem uznać, że była to należna

składka w rozumieniu § 22 zarządzenia regulującego nowe zasady wynagradzania

pracowników strony pozwanej.

Zawarta umowa ubezpieczenia nie była „nową sprzedażą” w rozumieniu zarządzenia nr 5/2002, które za takie uznawały umowy zawarte po dniu 1 stycznia

2002 r. oraz umowy sprzedaży zawarte przed tą datą, dla których nie nastąpiła

wpłata pierwszej składki. Powód sam przyznał, że gdyby do zawarcia umowy ubezpieczenia doszło w 2001 r., to przysługiwałoby mu wynagrodzenie na podstawie

przepisów płacowych obowiązujących do dnia 31 grudnia 2001 r., które przewidywały

znacznie niższą prowizję niż regulacje obowiązujące po dniu 1 stycznia 2002 r.

W kasacji powoda podniesiono następujące zarzuty: 1. niezastosowania art.

384 § 1 k.c. w sytuacji, „ gdy w ustalonym stanie faktycznym, sąd nie miał podstaw

do pominięcia ogólnych warunków umów (Ogólnych warunków grupowego ubezpieczenia emerytalnego Pogodna Jesień) przyjętych przez strony wraz z Umową Gene-

ralną”, 2. niewłaściwego zastosowania art. 65 § 1 i 2 k.c. z uwagi na „jednoznaczne,

nie budzące żadnych wątpliwości odesłanie zawarte w Umowie generalnej z dnia 29

listopada 2001 roku oraz w polisie grupowego ubezpieczenia emerytalnego Pogodna

Jesień z dnia 30 listopada 2001 roku do stosowania o.w.u.” tego ubezpieczenia, którego postanowienie § 13 pkt 1 w zakresie terminu zawarcia przez strony umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego jest „równie jasne” i w pełni wiążące, 3. niewłaściwego zastosowania art. 72 k.c. , który miałby zastosowanie tylko w przypadku

nieuzgodnienia innego terminu zawarcia umowy niż wynikający z postanowień

o.w.u., 4. błędnej wykładni art. 809 § 2 k.c., z uwagi na to, że ustanowione tym przepisem domniemanie dotyczy przypadków, w których „strony umowy ubezpieczenia

nie uzgodniły innego momentu zawarcia umowy”, 5. przekroczenia przez Sąd Apelacyjny granic swobodnej oceny dowodów przez uznanie, a) że „dokumentem ubezpieczenia jest sama Umowa Generalna i w związku z tym jej doręczenie przez zakład

ubezpieczeń ubezpieczającemu w oparciu o art. 809 § 2 k.c. powoduje skutek w postaci zawarcia umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego”, b) „z uwagi na niewłaściwą odmowę uznania mocy dowodowej zapisów Umowy Generalnej jak i

o.w.u.” co do terminu zawarcia umowy ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień”, c) przez przyjęcie, że „kwota 1,80 zł wpłacona przez PZU na Życie S.A. stanowiła pierwszą składkę ubezpieczeniową", w sytuacji gdy tego rodzaju interpretacja

nie wynikała z oferty promocyjnej ani z treści Umowy Generalnej.

Na takich podstawach skarżący domagał się zmiany zaskarżonego wyroku i

orzeczenie co do istoty sprawy poprzez zasądzenie na rzecz powoda kwoty

604.256,35 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 2 maja 2002 r. do dnia zapłaty,

alternatywnie wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku „w całości lub w części” i

przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego. Ponadto domagał się zasądzenia od

pozwanej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa przez radcę prawnego za

wszystkie instancje według norm przepisanych. Zdaniem skarżącego, w sprawie występują istotne zagadnienia prawne, a także istnieje potrzeba wykładni przepisów

prawa „budzących poważne wątpliwości oraz wywołujące rozbieżności w orzecznictwie”, a w szczególności: 1. potrzeba wykładni art. 384 § 1 k.c. - „czy w związku z tym

niezastosowanie odpowiednich postanowień ogólnych umów przez sąd w danym

stanie faktycznym jest naruszeniem postanowień nienormatywnych, do jakich zaliczają się wzorce, czy w istocie stanowi to naruszenie prawa materialnego (niezasto-

sowanie się do nakazu ich stosowania) zawartego w art. 384 § 1 k.c.”, 2. „czy zastosowanie art. 384 § 1 k.c. i ustalenie na jego podstawie wiążącego charakteru ogólnych warunków umów obliguje Sąd do zastosowania odpowiednich postanowień tam

zawartych”, 3. „czy można zastosować art. 65 § 1 i 2 k.c. w przypadku gdy treść

umowy jest jasna i nie budzi żadnych wątpliwości („clara non sunt interpretanda”),

czy dyrektywy wykładni oświadczeń woli zawarte w art. 65 § 1 i mają zastosowanie

tylko wówczas, gdy treść oświadczenia woli jest niejasna i wieloznaczna”, a także

„czy w związku z tym reguła interpretacji prawa może zostać zastosowana w zakresie oświadczeń woli stron”.

W odpowiedzi na kasację strona pozwana wniosła o jej oddalenie i zasądzenie

od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Wszystkie dokumenty dotyczące zawarcia umowy grupowego ubezpieczenia

emerytalnego „Pogodna Jesień” wskazują, że tego rodzaju ubezpieczenie pracowników Elektrowni P. zostało uzgodnione i sfinalizowane podpisaniem umowy ubezpieczenia w dniu 29 listopada 2001 r., która uwzględniała promocyjne warunki tego

ubezpieczenia obowiązujące do dnia 30 listopada 2001 r. Promocja tego ubezpieczenia polegała między innymi na opłaceniu przez ubezpieczyciela - w imieniu i za

ubezpieczającego pracodawcę - symbolicznych wpłat po 1,80 zł za każdego ubezpieczonego (zgłoszonego do objęcia tym ubezpieczeniem) pracownika Elektrowni P.

Zawarcie do określonego terminu tego rodzaju ubezpieczenia miało ponadto na celu

ominięcie (uniknięcie) tzw. „podatku Belki”, wprowadzanego z zamiarem opodatkowywania podatkiem dochodowym także rozmaitego rodzaju lokat inwestycyjnych.

Istotnie, miarodajny dla oceny terminu zawarcia i początku objęcia oraz okresu

obowiązywania zawartej umowy ubezpieczenia był interes pracowników, którym zawarta umowa ubezpieczenia gwarantowała ochronę ubezpieczeniową już od 30 listopada 2001 r. Ważne było przede wszystkim to, że zawarta - na wniosek ubezpieczającej Elektrowni P. z dnia 29 listopada 2001 r. - tzw. umowa generalna grupowego ubezpieczenia emerytalnego jej pracowników została zawarta w tym samym

dniu, w wyniku zakończenia negocjacji prowadzonych przez zakładowe organizacje

związkowe, i „wraz z polisami” stanowiła ona dokument ubezpieczenia w rozumieniu

przepisów Kodeksu cywilnego (§ 8 umowy generalnej). Zawarcie umowy generalnej

pomiędzy ubezpieczycielem a Elektrownią P. przewidywało jej potwierdzenie polisami wystawionymi przez Inspektorat Centralny PZU na Życie SA (§ 7 umowy generalnej). Wprawdzie stosowna polisa została wystawiona przez ubezpieczyciela „bez

daty” i doręczona ubezpieczającemu, a ściśle sygnowana przezeń w dacie 30 kwietnia 2002 r., ale równocześnie została ona wystawiona na wniosek ubezpieczyciela z

dnia 29 listopada 2001 r., „stanowiący integralną część umowy generalnej z dnia 29

listopada 2001 r.”. Ponadto wpłata promocyjnej pierwszej składki, wprawdzie w symbolicznej wysokości 1,80 zł za każdego pracownika Elektrowni P. wskazanego w

imiennym wykazie dołączonym do wniosku o objęcie ubezpieczeniem, również nastąpiła w dniu 29 listopada 2001 r.

Wszystkie zasygnalizowane wyżej okoliczności nie pozostawiały żadnych

wątpliwości, że umowa grupowego ubezpieczenia emerytalnego pracowników Elektrowni P. została zawarta w dniu 29 listopada 2001 r. Takiej prawidłowej oceny faktycznej i prawnej nie podważają twierdzenia kasacji, że przyjęte przez Sąd Apelacyjny konstatacje stanowiły rzekome naruszenie unormowań zawartych w art. art. 65,

72, 384 § 1 lub 809 § 2 k.c. Wprost przeciwnie, zebrany w sprawie materiał dowodowy wyraźnie potwierdzał, że w dnu 29 listopada 2001 r. strony zawartej umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego „Pogodna Jesień” zakończyły rokowania, tj.

doszły do porozumienia co do wszystkich postanowień tej negocjowanej umowy

grupowego ubezpieczenia emerytalnego, które były przedmiotem prowadzonych rokowań (art. 72 k.c.). Pomiędzy stronami tej umowy (ubezpieczającym pracodawcą i

ubezpieczycielem) nie było nigdy, w tym w toku procesu, żadnych wątpliwości dotyczących wykładni oświadczeń woli złożonych w dniu 29 listopada 2001 r. lub interpretacji postanowień zawartej w tym samym dniu umowy ubezpieczenia, w szczególności odnoszących się do daty zawarcia, początku udzielenia ochrony ubezpieczeniowej i okresu obowiązywania umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego

pracowników Elektrowni P. (art. 65 k.c.).

Oczywiście chybiony okazał się ponadto kasacyjny zarzut naruszenia art. 384

§ 1 k.c., albowiem umowny wzorzec w postaci ogólnych warunków określonego rodzaju warunków dobrowolnego ubezpieczenia osobowego (lub majątkowego) nie

określa waloru jego postanowień jako bezwzględnie obowiązujących, albowiem zawiera on regulacje dyspozytywne, od których strony umowy ubezpieczenia mogą

czynić odstępstwa, jeżeli nie są one sprzeczne z bezwzględnie obowiązującymi

przepisami prawa, nie mają na celu obejścia przepisów ustaw, a ponadto nie są

sprzeczne z zasadami współżycia społecznego lub ich wykonanie nie czyni całkowicie lub częściowo niemożliwym zadośćuczynienie roszczeniom osób trzecich (por.

art. 56-65 k.c.). Takimi wadami nie była dotknięta umowa grupowego ubezpieczenia

emerytalnego zawarta w dniu 29 listopada 2001 r., ponieważ zawierała ona prawnie

dopuszczalne i korzystne modyfikacje niektórych postanowień wynikających z ogólnych warunków tego rodzaju ubezpieczenia, które zostały wynegocjowane w procesie prowadzonych rokowań i wyraźnie zaakceptowane w zawartej umowie ubezpieczenia, a ta w niektórych innych postanowieniach odsyłała do wzorca umownego w

rozumieniu art. 384 § 1 k.c.

Oczywiście myli się skarżący, podnosząc zarzut naruszenia art. 809 § 2 k.c. i

twierdząc, że bez polisy wydanej w dniu zawarcia umowy grupowego ubezpieczenia

emerytalnego, ta ostatnia umowa nie mogła być ważnie zawarta. Tymczasem podstawowym dokumentem ubezpieczenia, o którym mowa w art. 809 § 1 k.c., była zawarta umowa generalna grupowego ubezpieczenia emerytalnego w dniu 29 listopada

2001 r., w wyniku zakończenia prowadzonych do tego dnia negocjacji dotyczących

jej zawarcia, co do których strony doszły do ostatecznego porozumienia w zakresie

wszystkich postanowień tej umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego, które

były wcześniej przedmiotem prowadzonych rokowań (art. 72 k.c.). W taki sposób

umowa ta była rozumiana przez jej strony, na dowód czego podnoszono, że ubezpieczyciel wypłacił w dniu 13 marca 2002 r. świadczenie ubezpieczeniowe przed

datą doręczenia w dniu 30 marca 2002 r. ubezpieczającemu - polisy potwierdzającej

zawarcie umowy grupowego ubezpieczenia, która przecież była określona jako „integralna część umowy generalnej z dnia 29 listopada 2001 r.”. Oznaczało to, że wystawiona polisa miała charakter „wtórnego” dokumentu ubezpieczenia do zawartej

umowy generalnej, gdyż dodatkowo i „integralnie” potwierdzała zawarcie takiej

umowy grupowego ubezpieczenia w dniu 29 listopada 2001 r., uzupełniając jej postanowienia o dwa różne numery ewidencyjne „dla grupy rachunków, na które wpłacane będą składki opłacane przez ubezpieczającego...” oraz „składki opłacane przez

ubezpieczonych pracowników”. Warto wreszcie sygnalizować, że ta umowa grupowego ubezpieczenia emerytalnego miała charakter umowy zawartej na rzecz osób

trzecich w rozumieniu art. 808 k.c., co oznaczało, że indywidualne deklaracje poszczególnych pracowników dotyczące przystąpienia lub wystąpienia z tego ubezpieczenia nie miały przesądzającego znaczenia przy ocenie terminu zawarcia umowy

generalnej dotyczącej tego rodzaju grupowego ubezpieczenia.

Powyższe okoliczności nie pozostawiały wątpliwości co do prawidłowości sądowej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego (art. 233 § 1 k.p.c.), odnoszącej się do zawarcia w dniu 29 listopada 2001 r. umowy grupowego ubezpieczenia emerytalnego. W konsekwencji powodowi, który - będąc kierownikiem ubezpieczeń grupowych u pozwanego pracodawcy - miał udział w jej zawarciu w 2001 r.

przysługiwało prowizyjne wynagrodzenie pracownicze według postanowień płacowych pozwanego pracodawcy obowiązujących w roku nawiązania tego grupowego

stosunku ubezpieczenia emerytalnego. Z tego tytułu powód niekwestyjnie otrzymał

od pozwanego pracodawcy wynagrodzenie prowizyjne w łącznej kwocie 43.101,97

zł. Równocześnie oznaczało to, że umowa generalna z dnia 29 listopada 2001 r. nie

została rzecz jasna zawarta w 2002 r. w ramach tzw. „nowej sprzedaży”, od której zgodnie z § 22 ust. 10 pkt 2b zarządzenia Nr 5/2002 Prezesa Zarządu Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń Na Życie Spółki Akcyjnej z dnia 19 lutego 2002 r. - kierownikowi ubezpieczeń grupowych w Inspektoracie przysługiwałoby wynagrodzenie

prowizyjne w wysokości „15% składki należnej i zainkasowanej przez okres miesiąca

poprzedzającego miesiąc wypłaty wynagrodzenia zasadniczego w przydzielonym

portfelu zakładów”, które skarżący wyliczył sobie w wysokości 604.256,35 zł.

Na marginesie tej sprawy Sąd Najwyższy zauważył, że ustalanie dodatkowych

wynagrodzeń prowizyjnych przysługujących pracownikom firmy ubezpieczeniowej

zatrudnionych na rozmaitych stanowiskach pracy w znacznym wymiarze procentowym od wpłacanych składek na dodatkowe ubezpieczenia emerytalne, według zasad

i w wysokości określonych w powołanym wyżej zarządzeniu ubezpieczyciela z dnia

19 lutego 2002 r., tj. powoduje istotne uszczuplenie funduszów ubezpieczeniowych,

które przede wszystkim powinny służyć ochronie emerytalnej ubezpieczonych.

Praktyka tego rodzaju prowadzi do sytuacji, w których składki na dodatkowe ubezpieczenia emerytalne nie zapewniają optymalnej ochrony ubezpieczeniowej, ale bardziej kreują nadzwyczajnie wysokie prowizje pracowników ubezpieczyciela, co podraża koszty „obsługi” ubezpieczeń emerytalnych w sposób mogący sprzyjać powstawaniu coraz częściej ujawnianych korupcjogennych zjawisk społecznych, w

istotnym stopniu związanych z budzącym zdumienie rozdzielaniem i uzyskiwaniem

bardzo wysokich prowizji przez potencjalnych uczestników emerytalnych procedur

ubezpieczeniowych.

Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy oddalił niemającą usprawiedliwionych podstaw kasację w zgodzie z art. 39312 k.p.c., orzekając o kosztach postępowania stosownie do art. 98 k.p.c.