I PK 114/12 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 114/12

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2013 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Teresa Flemming-Kulesza (przewodniczący,

sprawozdawca)

SSN Bogusław Cudowski

SSN Józef Iwulski

w sprawie z powództwa T. G.

przeciwko [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J.

z udziałem interwenienta ubocznego P. G.

o odszkodowanie związane z wypowiedzeniem umowy o pracę i sprostowanie

świadectwa pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 marca 2013 r.,

skargi kasacyjnej interwenienta ubocznego od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu

Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. Ośrodka Zamiejscowego w R.

z dnia 15 grudnia 2011 r., sygn. akt IX Pa [...],

uchyla zaskarżony wyrok w punktach 2 i 4 i w tym zakresie

przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w G. Ośrodkowi

Zamiejscowemu w R. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o

kosztach postępowania kasacyjnego;

odrzuca skargę w pozostałym zakresie.

Uzasadnienie

Powód T. G. w pozwie z 19 kwietnia 2010 r. przeciwko [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. wniósł o „ustalenie że rozwiązanie (…) umowy o pracę za

wypowiedzeniem było nieuzasadnione” i przywrócenie do pracy na poprzednich

warunkach.

W piśmie z 18 maja 2010 r. powód zmienił żądanie pozwu domagając się

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę w wysokości 3

miesięcznego wynagrodzenia tj. zasądzenia od pozwanego na jego rzecz kwoty

26.952 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 21 maja 2010 r.

Następnie na rozprawie w dniu 19 maja 2011 r. powód sprecyzował żądanie

wnosząc o zasądzenie kwoty 21.000,00 zł tytułem odszkodowania.

W pozwie z dnia 13 sierpnia 2010 r. przeciwko [...] Spółdzielni Mieszkaniowej

w J., powód T. G. domagał się sprostowania świadectwa pracy wydanego mu przez

pozwaną Spółdzielnię w dniu 4 sierpnia 2010 r., w ten sposób, że w punkcie 4

cytowanego świadectwa pracy w miejsce słów „wykorzystał urlop wypoczynkowy w

wymiarze 16 dni (128 godzin)” wpisać „wykorzystał urlop wypoczynkowy w

wymiarze 0 dni (0 godzin)”. Powód uzasadniał, iż po otrzymaniu świadectwa pracy

w dniu 6 sierpnia 2010 r. złożył w siedzibie [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J.

wniosek o sprostowanie świadectwa pracy, na który to wniosek do dnia 13 sierpnia

2010 r. nie otrzymał odpowiedzi.

Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa oraz zasądzenie kosztów

postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Rejonowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w J. wyrokiem z 2

czerwca 2011 r. w pkt 1. zasądził od pozwanej [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J.

na rzecz powoda T. G. kwotę 21.000 zł tytułem odszkodowania za nieuzasadnione i

niezgodne z prawem wypowiedzenie umowy o pracę z ustawowymi odsetkami od

dnia 21 maja 2010 r.; w pkt 2. oddalił powództwo w pozostałej części; w pkt 3.

zasądził od pozwanej [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J. na rzecz powoda T. G.

kwotę 60 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w pozostałym zakresie wniosek

powoda o koszty oddalił; w pkt 4 nakazał pobrać od pozwanej [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w J. kwotę

1.050,00 zł tytułem opłaty sądowej od uiszczenia której powód był zwolniony i

kwotę 82,91 zł tytułem wydatków.

Sad Rejonowy ustalił, że powód T. G. zatrudniony był w pozwanej [...]

Spółdzielni Mieszkaniowej w J. na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony

od 6 września 2004 r. do 31 lipca 2010 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na

stanowisku zastępcy prezesa do spraw techniczno - eksploatacyjnych. Powód z

tytułu tego zatrudnienia uzyskał wynagrodzenie brutto w okresie trzech ostatnich

miesięcy tj. od maja 2010 r. do lipca 2010 r. w łącznej wysokości 21.000,00 zł.

Pismem z dnia 31 marca 2010 r. trzech członków Rady Nadzorczej [...]

Spółdzielni Mieszkaniowej w J. tj. Z. P., A. M., W. K., złożyło rezygnację z dalszego

uczestnictwa w składzie Rady Nadzorczej [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J.. W

tamtym okresie u pozwanej istotna była kwestia związana z nieprawidłowościami w

funkcjonowaniu pionu technicznego pozwanej w 2009 r., tj. z samodzielną decyzją

inspektora

nadzoru

budowlanego

W.

S. o

zwiększeniu

zakresu

prac

dociepleniowych przy ul. W. poza przewidywany plan robót i przeprowadzony

przetarg. Bezpośrednim przełożonym inspektora nadzoru budowlanego był

kierownik działu technicznego G. B., a przełożonym kierownika działu technicznego

był prezes pionu techniczno - eksploatacyjnego powód T. G. Wobec W. S. i G. B.

żadne konsekwencje nie zostały wyciągnięte.

W dniu 9 kwietnia 2010 r. Rada Nadzorcza [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w

J. podjęła uchwałę nr [...] postanawiając w pkt 1 odwołać z funkcji zastępcy

Prezesa Zarządu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J. powoda T. G. a w pkt 2

uchwały poleciła zarządowi [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J. niezwłocznie

wypowiedzieć odwołanemu umowę o pracę ze zwolnieniem z obowiązku

świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Natomiast w pkt 3 postanowiono, iż

uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia. W uzasadnieniu uchwały Rada

Nadzorcza [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J. podniosła, iż postanowiła odwołać

powoda T. G. z funkcji zastępcy prezesa z uwagi na brak należytej kontroli nad

kierowanym przez niego pionem technicznym. W uchwale podano również, iż

głosowanie przeprowadzono w trybie tajnym. Głosowało 8 osób, w tym 7 za, 1

przeciw. Uchwałę nr [...] podpisał sekretarz Rady Nadzorczej [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. oraz przewodniczący Rady Nadzorczej [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. Uchwała Rady Nadzorczej [...] Spółdzielni Mieszkaniowej w J.

nr [...] z 9 kwietnia 2010 r. nie została zaskarżona.

W dniu 13 kwietnia 2010 r. wręczono powodowi pismo z tej samej daty w

przedmiocie rozwiązania umowy o pracę z zachowaniem trzymiesięcznego okresu

wypowiedzenia, który upływał w dniu 31 lipca 2010 r. Jako przyczynę

wypowiedzenia umowy o pracę wskazano odwołanie przez Radę Nadzorczą [...]

Spółdzielni Mieszkaniowej w J. z funkcji zastępcy Prezesa Zarządu [...]SM w J.

(uchwała nr [...] z dnia 9 kwietnia 2010 r.). Wskazano także, iż z treści tejże

uchwały wynika fakt odwołania oraz polecenie Zarządowi [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. niezwłocznego wypowiedzenia umowy o pracę ze zwolnieniem

z obowiązku świadczenia pracy w okresie wypowiedzenia. Podano też, że

uzasadnieniem odwołania powoda przez Radę Nadzorczą [...] Spółdzielni

Mieszkaniowej w J. z funkcji zastępcy Prezesa Zarządu [...]SM w J. jest „brak

należytej kontroli nad kierowanym przez niego pionem technicznym”. W piśmie z

dnia 13 kwietnia 2010 r. podniesiono także, iż na podstawie art. 167 1 kodeksu

pracy, zobowiązuje się powoda do wykorzystania w okresie wypowiedzenia

przysługującego

mu

urlopu

wypoczynkowego,

który

proporcjonalnie,

do

wykorzystania w okresie wypowiedzenia, wynosi 16 dni. Nadto poinformowano

powoda, że w okresie wypowiedzenia, po wykorzystaniu udzielonego mu urlopu

wypoczynkowego jest zwolniony z obowiązku świadczenia pracy. Na piśmie z dnia

13 kwietnia 2010 r. powód T. G. dokonał odręcznej adnotacji, iż nie wyraża zgody

na udzielenie mu urlopu wypoczynkowego. Stosunek pracy powoda ustał z dniem

31 lipca 2010 r.

W dniu 21 czerwca 2010 r. Walne Zgromadzenie pozwanej udzieliło

powodowi, jako zastępcy prezesa Zarządu d/s techniczno-eksploatacyjnych,

absolutorium za działalność w 2009 r.

Sąd Rejonowy uznał, że roszczenie powoda T. G. jest częściowo zasadne.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, zebrany w sprawie materiał dowodowy

jednoznacznie wykazał, że przyczyna wskazana w wypowiedzeniu umowy o pracę

wręczonym powodowi nie była ani prawdziwa, ani konkretna. Trudno bowiem uznać

zdaniem Sądu za konkretną przyczynę: „brak należytej kontroli nad kierowanym

przez niego (powoda) pionem technicznym”. Dopiero w toku procesu ustalono, że

pracodawca prawdopodobnie miał na myśli prace dociepleniowe przy ul. W. w J..

Ustalono też kiedy te prace miały miejsce. Te informacje jednak nie znalazły się w

oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę. Ponadto, pracodawca nie wskazał

na czym miał polegać brak należytej kontroli przez powoda, skoro samodzielną

decyzję o zwiększeniu zakresu prac dociepleniowych przy ul. W. podjął inspektor

nadzoru budowlanego W. S., którego z kolei bezpośrednim przełożonym był

kierownik działu technicznego G. B.

Sąd Rejonowy ustalił, że wszystkie sporne prace zostały zakończone w

październiku bądź listopadzie 2009 r., a decyzję o zwolnieniu powoda z tego tytułu

pozwany podjął dopiero w kwietniu 2010 r., a więc po pół roku. Nadto, Walne

Zgromadzenie udzieliło powodowi absolutorium za 2009 r.

Reasumując

Sąd

Rejonowy

uznał,

że

pozwany

doszukując

się

odpowiedzialności za nieprawidłowości w dziale technicznym powinien w pierwszej

kolejności wyciągnąć konsekwencje wobec osób bezpośrednio odpowiedzialnych

za zaistniałe niedociągnięcia i powinien to zrobić niezwłocznie po stwierdzeniu

takich faktów. Pozwany wykazał się wyjątkową opieszałością w zakresie

wyciągnięcia konsekwencji co do przedmiotowych zdarzeń. Ponadto „odległe w

czasie od daty wypowiedzenia, niepowiązane ze sobą, zdarzenia nie powinny

stanowić uzasadnienia dla dokonania tej czynności prawnej, bowiem w pewnym

sensie dezaktualizują się jako negatywna ocena pracownika. Taka sytuacja miała

miejsce w niniejszej sprawie”. Jako dodatkowe zdarzenie mogące potęgować stan

niepewności powoda co do jego sytuacji zawodowej, Sąd pierwszej instancji

wskazał również przyznanie powodowi zwiększonej premii w marcu 2010 r. co nie

powinno mieć miejsca w sytuacji, gdy pozwany miał zastrzeżenia co do jego pracy.

Sąd zaznaczył dodatkowo, że w sprzeczności z oświadczeniem pozwanego w

przedmiocie wypowiedzenia powodowi umowy o pracę z dnia 13 kwietnia 2010 r.

pozostaje

udzielenie

powodowi

absolutorium

na

posiedzeniu

Walnego

Zgromadzenia pozwanego w dniu 21 czerwca 2010 r., za cały rok 2009 kiedy to

przedmiotowe zdarzenia będące podstawą wypowiedzenia miały miejsce. W ocenie

Sądu, świadczy to jednoznacznie o wątpliwych, niekonkretnych i niejasnych

podstawach

złożonego

wcześniej

wypowiedzenia umowy o pracę.

powodowi

oświadczenia

w

przedmiocie

Sąd pierwszej instancji podkreślił ponadto, że powód zobowiązany był do

wykorzystania

udzielonego

mu

przez

pozwanego

pracodawcę

urlopu

wypoczynkowego. Tym samym, odmowę powoda w tym przedmiocie należało

uznać za nieskuteczną. Zdaniem Sądu Rejonowego, żądanie powoda sprostowania

świadectwa pracy jest bezzasadne.

Apelację od powyższego wyroku wniosła pozwana oraz przystępujący do

sprawy po jej stronie interwenient uboczny – P. G. (interwencję zgłosił 9 czerwca

2011 r.), który w okresie od grudnia 2008 r. do lipca 2010 r. pełnił funkcję Prezesa

Zarządu pozwanej.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w G. wyrokiem z 15

grudnia 2011 r. w pkt 1. oddalił apelację pozwanej; w pkt 2. oddalił apelację

interwenienta ubocznego; w pkt 3. zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 60

zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za II instancję; w pkt 4.

zasądził od interwenienta ubocznego na rzecz powoda kwotę 60 zł tytułem kosztów

zastępstwa procesowego za drugą instancję.

Sąd Okręgowy stwierdził, że Sąd Rejonowy „przeprowadził prawidłowe

postępowanie dowodowe, właściwie ocenił zgromadzony materiał dowodowy i w

rezultacie wydał słuszny wyrok”.

Sąd Okręgowy w całości podzielił ustalenia i wnioski Sądu Rejonowego

przyjmując je jako własne. Sąd drugiej instancji zaznaczył, że słusznie wskazał Sąd

Rejonowy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, iż przyczyna

wypowiedzenia umowy o pracę powodowi nie była ani prawdziwa ani konkretna.

Dopiero w toku procesu ustalono, co konkretnie miał na myśli pracodawca podając

pracownikowi przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę a informacje te winny

znaleźć się w oświadczeniu o rozwiązaniu umowy o pracę.

W ocenie Sądu Okręgowego, przyczyna wypowiedzenia powinna być

podana pracownikowi w sposób skonkretyzowany, nieograniczający się do

przytoczenia ogólnikowego zwrotu. Aby wskazana przyczyna mogła być uznana za

konkretną strona pozwana powinna podać jakie konkretne uchybienia w pracy

podległych pracowników pionu technicznego powstały wskutek braku należytej

kontroli bądź też konkretnie jakich obowiązków w zakresie kontroli nad pionem

technicznym powód nie wykonał. Tego zaś nie ma w oświadczeniu pracodawcy o

wypowiedzeniu powodowi umowy o pracę.

Powyższy wyrok został w całości zaskarżony skargą kasacyjną interwenienta

ubocznego, w której zarzucono „naruszenie przepisów prawa materialnego

(art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c.) poprzez błędną wykładnię:

- art. 45 § 1 k.p., polegającą na przyjęciu, że niewystarczającą przyczyną

rozwiązania umowy o pracę powodowi było odwołanie go z funkcji członka Rady

Nadzorczej na podstawie uchwały nr [...] z dnia 9 kwietnia 2010 r., a następnie

dopuszczając możliwość badania jako przyczyny rozwiązania umowy o pracę

powodowi okoliczności powołanej w uchwale Rady Nadzorczej, tj. „braku należytej

kontroli nad kierowanym pionem technicznym” przez powoda, a w konsekwencji

uznanie wypowiedzenia umowy o pracę na czas nie określony za nieuzasadnione i

niezgodne z prawem, a w konsekwencji zasądzenie na rzecz powoda

odszkodowania”.

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w

całości i na podstawie art. 39816 k.p.c. orzeczenie co do istoty sprawy poprzez

oddalenie powództwa w całości, zaś w przypadku uznania przez Sąd Najwyższy,

że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki art. 39816 k.p.c., alternatywnie

wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do

ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z uwagi na nierozpoznanie

istoty sprawy. Skarżący wniósł również o zasądzenie na rzecz interwenienta

ubocznego kosztów procesu, w tym kosztów postępowania wywołanego wniesioną

skargą kasacyjną, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm

przepisanych.

Sąd Najwyższy, zważył co następuje:

Podstawa skargi kasacyjnej okazała się uzasadniona.

Sąd Okręgowy (podobnie jak Sąd pierwszej instancji) rozważania na temat

prawdziwości i konkretności czyli zgodności z prawem i zasadności wypowiedzenia

powodowi umowy o pracę odniósł do przyczyny odwołania go z funkcji w zarządzie

pozwanej Spółdzielni. Tymczasem przyczyną wypowiedzenia umowy o pracę,

wskazaną przez pracodawcę w jego oświadczeniu, było odwołanie z funkcji

zastępcy prezesa zarządu pozwanej Spółdzielni. Bezspornie była to przyczyna

prawdziwa: istotnie powód został odwołany. Jak zostało ustalone, powód został

zatrudniony

na

stanowisku

zastępcy

prezesa

do

spraw

techniczno-

eksploatacyjnych i na tym stanowisku pracował. Zatrudnienie wiązało się zatem z

pełnieniem funkcji w zarządzie. Przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę

określona przez pracodawcę jako odwołanie z funkcji zastępcy Prezesa uznawana

jest w orzecznictwie Sądu Najwyższego za wystarczającą (dostateczną).

Wypowiedzi Sądu Najwyższego dotyczą spółek handlowych oraz spółdzielni. W

wyroku z 25 listopada 1997 r. (I PKN 388/97, OSNAPiUS 1998 nr 18, poz. 540) Sąd

Najwyższy stwierdził, że odwołanie pracownika ze stanowiska prezesa zarządu

spółki akcyjnej stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę,

której zawarcie wiązało się bezpośrednio z powołaniem na to stanowisko. Podobnie

w wyroku z 26 stycznia 2000 r. (I PKN 479/99, OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 377,

PiZS 2000 nr 10, s. 39) Sąd Najwyższy uznał, że odwołanie ze stanowiska członka

zarządu spółki, które nie zostało skutecznie podważone w trybie przepisów prawa

handlowego, z reguły stanowi przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o

pracę (art. 45 § 1 k.p.) pracownikowi zatrudnionemu w charakterze członka tego

zarządu. Pogląd ten został podtrzymany w wyroku Sądu Najwyższego z 2 marca

2011 r. (II PK 201/10, LEX nr 1084554). Natomiast w wyroku z 7 czerwca 2011 r.

(II PK 313/10, Mon. P. Pr. 2011 nr 11, s. 602-604) Sąd Najwyższy odniósł to

stanowisko do zatrudnienia w spółdzielni, stwierdzając, że odwołanie z funkcji

prezesa zarządu spółdzielni stanowi wystarczającą przyczynę uzasadniającą

wypowiedzenie umowy o pracę, którą z nim zawarto w związku z powierzeniem tej

funkcji. W kolejnym wyroku zapadłym w sprawie członków zarządu spółdzielni, Sąd

Najwyższy podkreślił, że w sprawie z odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę

nie podlega badaniu przez sąd pracy uchwała walnego zgromadzenia spółdzielni

dotycząca odwołania z funkcji w zarządzie (wyrok z 22 maja 2012 r., II PK 248/11,

LEX nr 1216862).

Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną w tej sprawie

podziela te poglądy, wobec czego uznaje za pozbawione podstaw odnoszenie

przyczyny rozwiązania umowy o pracę z powodem do uzasadnienia odwołania go z

funkcji zastępcy prezesa zarządu Spółdzielni. Podana w oświadczeniu woli

pracodawcy przyczyna wypowiedzenia umowy o pracę w postaci odwołania z

funkcji w zarządzie stanowi wystarczające uzasadnienie tej czynności prawnej. Nie

można też utrzymywać, by była to przyczyna niedostatecznie skonkretyzowana lub

niejasna. Swoje rozważania w zakresie wypełnienia przez pracodawcę obowiązku

wskazania przyczyny wypowiedzenia (art. 30 § 4 k.p.), Sąd Okręgowy odniósł

bezpodstawnie

do

przyczyny

odwołania

z

funkcji

a

nie

do

przyczyny

wypowiedzenia. Podanie pracownikowi przyczyn odwołania wynikających z

uchwały rady nadzorczej (z wyraźnym odniesieniem się do tej uchwały) miało

charakter informacyjny, nie spowodowało, że te przyczyny stały się przyczynami

wypowiedzenia.

Sąd Najwyższy (w wyroku z 2 lutego 2010 r., II PK 184/09, OSNP 2011 nr

13-14, poz. 180) dopuścił możliwość badania przyczyny odwołania członka zarządu

spółki handlowej w sporze między pracownikiem a pracodawcą jednakże nie w

aspekcie zasadności wypowiedzenia umowy o pracę lecz ustalenia, czy

rozwiązanie umowy nastąpiło z przyczyn niedotyczących pracownika w rozumieniu

art. 8 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych

zasadach

rozwiązywania

z

pracownikami

stosunków

pracy

z

przyczyn

niedotyczących pracowników (Dz.U. Nr 90, poz. 844 ze zm.). W sporze o odprawę

należną w razie rozwiązania umowy o pracę z przyczyny niedotyczącej pracownika,

któremu wypowiedziano umowę wobec odwołania z funkcji w zarządzie,

pracodawca ma prawo dowodzenia, że pośrednia przyczyna wypowiedzenia leżała

jednak po stronie pracownika. Ta płaszczyzna rozważań nie dotyczy sporu na tle

zasadności i zgodności z prawem samego wypowiedzenia. Pogląd ten został

podzielony w wyroku z 3 sierpnia 2012 r. (I PK 61/12, G.Prawna 2013 nr 42 s. 7).

Można by co najwyżej rozważać kwestię przyczyn odwołania członka

zarządu spółdzielni, gdyby spór w sprawie o przywrócenie do pracy dotyczył

zgodności działania pracodawcy z zasadami współżycia społecznego (art. 8 k.p.).

Takie zarzuty nie były jednakże stawiane pracodawcy w tej sprawie.

Sąd Najwyższy (na podstawie art. 3986 § 3 w związku z § 2 k.p.c.) odrzucił

skargę kasacyjną interwenienta ubocznego w zakresie odnoszącym się do

rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji o apelacji strony pozwanej. W tym zakresie

skarga była niedopuszczalna. W pozostałym zakresie wyrok Sądu Okręgowego

podlegał uchyleniu a sprawa przekazaniu do ponownego rozpoznania (art. 398 15 §

1 k.p.c.).