I PK 11/11 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I PK 11/11

POSTANOWIENIE

Dnia 22 kwietnia 2011 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jolanta Strusińska-Żukowska

w sprawie z powództwa M. J. i J. G.

przeciwko W. Spółce z o. o. w M.

o odszkodowanie, przywrócenie do pracy i wynagrodzenie za czas pozostawania

bez pracy,

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń

Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 22 kwietnia 2011 r.,

skarg kasacyjnych strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 20 lipca 2010 r.,

1) odrzuca skargę kasacyjną odnoszącą się do powoda M. J.;

2) odmawia przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej

odnoszącej się do powoda J. G.

Uzasadnienie

Sąd Rejonowy w M. wyrokiem z dnia 18 grudnia

2009 r. zasądził od

pozwanej W. spółki z o.o. w M. na rzecz powoda M. J. kwotę 1.360 zł tytułem

odszkodowania za niezgodne z prawem rozwiązanie umowy o pracę bez

wypowiedzenia z winy pracownika oraz przywrócił do pracy u pozwanej powoda J.

G., z którym również rozwiązano umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy

pracownika, zasądzając na jego rzecz wynagrodzenie za czas pozostawania bez

pracy.

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy w K. wyrokiem z dnia 20 lipca 2010 r. oddalił

apelację strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego.

Pozwana wywiodła skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji,

skarżąc go w całości i zarzucając naruszenie art. 30 § 4 k.p. oraz art. 328 § 2 k.p.c.

i art. 233 k.p.c.

W skardze kasacyjnej zawarty jest wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania,

albowiem w sprawie występują istotne zagadnienia prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie po stronie powodowej występuje współuczestnictwo

formalne (art. 72 § 1 pkt 2 k.p.c.). Współuczestnictwo formalne, w przeciwieństwie

do współuczestnictwa materialnego (art. 72 § 1 pkt 1 k.p.c.), charakteryzuje się

brakiem

materialnoprawnej

więzi

między

współuczestnikami,

a

ich

współwystępowanie po jednej ze stron procesu ma charakter stricte procesowy.

Współuczestnictwo

formalne

może

być

następstwem

odpowiedniego

sformułowania żądań pozwu (wniesienia go przez kilka lub przeciwko kilku

podmiotom). Może także wynikać (tak, jak w niniejszej sprawie) z postanowienia

sądu, który kierując się względami ekonomiki procesowej, jest uprawniony połączyć

do wspólnego rozpoznania (rozstrzygnięcia) kilka spraw, w których występują po

stronie pozwanej lub powodowej te same podmioty (art. 219 k.p.c.). W takiej

sytuacji mamy do czynienia z jedną sprawą wyłącznie w znaczeniu formalnym

(technicznym). Przy współuczestnictwie formalnym występuje tyle różnych

przedmiotów sporu (zaskarżenia), ilu jest współuczestników formalnych, bowiem

każdy z nich mógłby występować w procesie samodzielnie, tok postępowania w

stosunku do każdego z nich jest niezależny (można wydać wyrok częściowy lub

rozłączyć sprawy do oddzielnego rozpoznania), wreszcie różne mogą być

rozstrzygnięcia w stosunku do każdego ze współuczestników (por. postanowienia

Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 1997 r., I CKN 154/97, LEX nr 153214 oraz z

dnia 26 maja 1998 r., III CZ 69/98, Wokanda 1998 nr 9, s. 7).

W związku z tym w rozpoznawanej sprawie skarga kasacyjna pozwanej,

choć jest jednym pismem procesowym, dotyczy w istocie dwóch różnych

przedmiotów rozpoznania, które są połączone w jednej sprawie tylko w sposób

formalny. Zaskarżenie orzeczenia wobec kilku współuczestników formalnych

(przeciwko nim), choćby było dokonane w jednym piśmie procesowym, jest w

istocie wniesieniem kilku środków zaskarżenia wobec odrębnych rozstrzygnięć,

formalnie tylko zamieszczonych w jednym orzeczeniu. Stąd też każdy z tak

wniesionych (w jednym piśmie procesowym) środków zaskarżenia powinien

spełniać warunki jego dopuszczalności określone w art. 398 2 § 1 zdanie pierwsze

k.p.c., zgodnie z którym a contrario w sprawach z zakresu prawa pracy o prawa

majątkowe skarga kasacyjna jest dopuszczalna, jeżeli wartość przedmiotu

zaskarżenia wynosi co najmniej 10.000 zł.

Strona pozwana wniosła skargę kasacyjną, kwestionując w całości

rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego, na podstawie którego na rzecz powoda M. J.

zasądzono odszkodowanie w kwocie 1.360 zł, a powoda J. G. przywrócono do

pracy

na

poprzednich

warunkach,

zasądzając

wynagrodzenie

za

czas

pozostawania bez pracy. Zatem, choć technicznie w ramach jednego dokumentu,

to w znaczeniu materialnym (funkcjonalnym), skarżąca wniosła dwie skargi

kasacyjne:

pierwszą

-

w

stosunku

do

rozstrzygnięcia

zasądzającego

odszkodowanie na rzecz M. J. i drugą - co do rozstrzygnięcia przywracającego do

pracy J. G. Każda z tych skarg podlegała odrębnej ocenie odnośnie do jej

dopuszczalności z uwagi na wartość przedmiotu zaskarżenia, co prowadzi do

wniosku, że biorąc pod uwagę wysokość zasądzonego na rzecz powoda M. J.

odszkodowania (1.360 zł), skarga kasacyjna w odniesieniu do rozstrzygnięcia

dotyczącego tego powoda była niedopuszczalna z uwagi na niższą od 10.000 zł

wartość przedmiotu zaskarżenia, wobec czego podlegała odrzuceniu (art. 398 6 § 3

w związku z art. 3986 § 2 k.p.c.).

Jeżeli natomiast chodzi o skargę kasacyjną dotyczącą rozstrzygnięcia

odnośnie do powoda J. G., wskazać należy, że zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd

Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje

istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych

budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie

sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście

uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do

rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności

wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty

świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie

kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.

W skardze kasacyjnej złożonej przez pozwaną znajduje się wniosek o

przyjęcie jej do rozpoznania z uwagi na to, że w sprawie występują istotne

zagadnienia prawne. Brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że skarżąca wykazała

potrzebę zaangażowania Sądu Najwyższego w tej sprawie. Powołanie się na tego

rodzaju przesłankę „przedsądu” wymaga bowiem sformułowania takich zagadnień

oraz przedstawienia argumentów prawnych, które wykażą możliwość różnorodnej

oceny zawartych w nich problemów. Jeżeli zaś chodzi o samo sformułowanie

zagadnienia prawnego, podnieść należy dodatkowo, że zgodnie ze stanowiskiem

wyrażanym w judykaturze, skarżący ma w tym zakresie obowiązek wywiedzenia i

uzasadnienia występującego w sprawie problemu prawnego w sposób zbliżony do

tego, jaki przyjęty jest przy przedstawieniu zagadnienia prawnego przez sąd

odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z

dnia 9 maja 2006 r., V CSK 75/06, niepublikowane). Sformułowane zagadnienie

winno zatem odwoływać się w sposób generalny i abstrakcyjny do treści przepisu,

który nie podlega jednoznacznej wykładni, a którego wyjaśnienie przez Sąd

Najwyższy przyczyni się do rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego. Rolą

Sądu Najwyższego, jako najwyższego organu sądowego w Rzeczypospolitej

Polskiej, nie jest bowiem działanie w interesie indywidualnym, lecz powszechnym,

poprzez

ochronę

obowiązującego

porządku

prawnego

przed

dowolnością

orzekania i ujednolicanie praktyki stosowania prawa (por. postanowienie Sądu

Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).

Nie można uznać zatem za zagadnienie prawne pytania o to, „czy

nieprecyzyjne określenie przyczyny wypowiedzenia umowy o pracę stanowi

podstawę do uznania wypowiedzenia umowy o pracę za nieprawidłowe w sytuacji,

gdy dla pracownika i pracodawcy przyczyna rozwiązania umowy o pracę była

oczywista i zrozumiała oraz była ona rzeczywista” (abstrahując od tego, że

powodowi nie dokonano wypowiedzenia umowy o pracę, lecz rozwiązano ją bez

wypowiedzenia oraz że pozwana nie przytoczyła żadnego przepisu prawa, na bazie

którego sformułowała swoją wątpliwość nazwaną zagadnieniem prawnym), skoro w

utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przyczyna

wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę musi być rzeczywista, konkretna,

uzasadniająca wypowiedzenie lub rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia oraz

zrozumiała dla pracownika. Przyczyna wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o

pracę może być sformułowana w piśmie pracodawcy w sposób ogólny, zwłaszcza

jeżeli okoliczności zakończenia stosunku pracy są znane pracownikowi na

podstawie rozmów z osobami działającymi w imieniu pracodawcy lub wynikają z

innych dokumentów. W razie wystąpienia pracownika do sądu pracy pracodawca

obowiązany jest skonkretyzować tę przyczynę. Art. 30 § 4 k.p. dopuszcza różne

sposoby określenia przyczyny wypowiedzenia lub rozwiązania umowy o pracę. Z

oświadczenia pracodawcy powinno jednak wynikać w sposób niebudzący

wątpliwości, co jest istotą zarzutu stawianego pracownikowi i usprawiedliwiającego

rozwiązanie z nim stosunku pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada

2006 r., I PK 112/06, LEX nr 247785). Nie narusza art. 30 § 4 k.p. wskazanie przez

pracodawcę w oświadczeniu o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu

bez wypowiedzenia błędnej podstawy prawnej odnoszącej się do przyczyny

powołanej opisowo, rzeczywistej, konkretnej i uzasadniającej wypowiedzenie lub

rozwiązanie umowy, o której pracownik wiedział na podstawie wcześniej

udostępnionych mu informacji (por. wyrok Sądu Najwyższego z 6 czerwca 2000 r., I

PKN 686/99, OSNAPiUS 2002 nr 23, poz. 692). Naruszenie art. 30 § 4 k.p. ma

miejsce wówczas, gdy pracodawca w ogóle nie wskazuje przyczyny wypowiedzenia

lub rozwiązania umowy o pracę albo gdy wskazana przyczyna wypowiedzenia lub

rozwiązania umowy jest niedostatecznie konkretna, a przez to niezrozumiała dla

pracownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z 10 maja 2000 r., I PKN 641/99,

OSNAPiUS 2001 nr 20, poz. 618). Celem regulacji zawartej w art. 30 § 4 k.p. jest

bowiem

umożliwienie

pracownikowi

obrony

przed

zwolnieniem

z

pracy.

Nieprecyzyjne wskazanie przez pracodawcę przyczyny rozwiązania umowy o pracę

nie narusza art. 30 § 4 k.p., jeżeli w okolicznościach danej sprawy, z

uwzględnieniem informacji podanych przez pracodawcę w inny sposób, stanowi to

dostateczne skonkretyzowanie tej przyczyny (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9

sierpnia 2005 r., II PK 392/04, OSNP 2006 nr 11-12, poz. 179). Prawidłowość

podania przyczyny (jej skonkretyzowanie, sformułowanie) należy oceniać w

odniesieniu do każdego konkretnego przypadku oświadczenia pracodawcy (por.

wyrok Sądu Najwyższego z 5 listopada 2003 r., I PK 446/02, Wokanda 2004 nr 7-8,

poz. 42). Jak wynika z przytoczonych wyżej orzeczeń Sądu Najwyższego,

naruszenie art. 30 § 4 k.p. może polegać na niewskazaniu w ogóle przyczyny

rozwiązania umowy o pracę lub na pozornym, niewystarczająco jasnym i

konkretnym jej wskazaniu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 stycznia 2000 r., I

PKN 481/99, OSNAPiUS 2001 nr 11, poz. 373). Tej tylko materii dotyczy art. 30 § 4

k.p. Ocena przyczyny podanej w oświadczeniu pracodawcy o rozwiązaniu umowy o

pracę pod względem jej konkretyzacji - a także rzeczywistości - dokonywana jest z

perspektywy adresata oświadczenia pracodawcy, czyli pracownika To pracownik

ma wiedzieć i rozumieć, z jakiego powodu pracodawca rozwiązał z nim umowę o

pracę. Kwestia, czy w konkretnym przypadku warunki te zostały spełnione zależy

zaś od okoliczności faktycznych każdej sprawy, wobec czego nie ma możliwości

wytyczenia abstrakcyjnego jej rozwiązania rozumianego jako rozstrzygnięcie o

istotnym zagadnieniu prawnym.

Drugim, zdaniem skarżącej, istotnym zagadnieniem prawnym występującym

w sprawie jest to, „czy wymóg wykonywania przez pracownika obowiązków

zawodowych w stanie trzeźwości, wynikający z regulaminu pracy i przepisów prawa

pracy, równoznaczny jest z możliwością wykonywania pracy w stanie po spożyciu

alkoholu, rozumianym zgodnie z art. 46.2 pkt 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i

przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26.01.1982 r. (Stan po użyciu alkoholu

zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do: 1. stężenia

we krwi od 0,2 promila do 0,5 promila alkoholu albo 2) obecności w wydychanym

powietrzu od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm 3) cz też pracownik zobowiązany

jest do zachowania bezwzględnego stanu trzeźwości: 0,00 promila alkoholu we krwi

i 0,0 mg alkoholu w 1 dm3”.

Zdaniem Sądu Najwyższego, nie można uznać jednak, że tak sformułowany

problem uzasadnia potrzebę rozpoznania skargi pozwanej, albowiem skarżąca nie

oparła skargi na podstawie naruszenia żadnego z przepisów ustawy o wychowaniu

w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, ani na podstawie żadnego przepisu

regulaminu pracy, ani nawet na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 k.p. stanowiącego

podstawę do rozwiązania umowy z pracownikiem bez wypowiedzenia z powodu

ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracowniczych. Nie może zaś

stanowić okoliczności uzasadniającej wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej

konieczność rozstrzygnięcia zagadnienia odnoszącego się do wykładni czy

stosowania określonego przepisu, którego naruszenie nie jest podstawą tej skargi.

Zgodnie bowiem z art. 39813 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę

kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw. Niemożliwe jest

więc przyjęcie skargi do rozpoznania ze względu na okoliczności, które wykraczają

poza podstawy tego środka zaskarżenia, a więc nie mogą być uwzględnione przy

jego

rozpoznaniu.

Przedstawiona

przez

wnoszącą

skargę

przyczyna

jej

rozpoznania jest zatem nieodpowiednia do zakresu sprawy poddanej do

rozpoznania w trybie skargi.

Skarżąca nie zdołała zatem wykazać potrzeby rozpoznania przez Sąd

Najwyższy jej skargi kasacyjnej odnoszącej się do rozstrzygnięcia w stosunku do

powoda J. G.

Z tych przyczyn postanowiono jak w sentencji.