Supreme Court dismissed appeal on labor dispute where plaintiff sued wrong employer after company liquidation.

Sygn. akt I PK 109/09

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 2 grudnia 2009 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Małgorzata Gersdorf (przewodniczący)

SSN Romualda Spyt (sprawozdawca)

SSN Herbert Szurgacz

Protokolant Edyta Jastrzębska

w sprawie z powództwa B. S.

przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K.

o zapłatę,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 2 grudnia 2009 r.,

skargi kasacyjnej powódki od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i

Ubezpieczeń Społecznych w K.

z dnia 26 lutego 2009 r.,

I. oddala skargę,

II. zasądza od powódki B. S. na rzecz pozwanego Zarządu

Dróg Wojewódzkich w K. kwotę 1350 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy dla K. – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K.

wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r. oddalił powództwo B. S. przeciwko Zarządowi

Dróg Wojewódzkich w K. o odszkodowanie z tytułu nieuzasadnionego i

naruszającego przepisy prawa wypowiedzenia umowy o pracę i orzekł o kosztach

postępowania.

Apelacja powódki od powyższego wyroku oddalona została wyrokiem Sądu

Okręgowego – Sądu Pracy w K. z dnia 26 lutego 2009 r. W pisemnych motywach

rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, z

których wynika, że powódka zatrudniona była od 31 grudnia 1999 r. w Zarządzie

Dróg Wojewódzkich w K., a od 1 stycznia 2000 r. dotychczasowy zakład pracy

powódki przejęty został w części przez Laboratorium Drogowe i Roboty

Utrzymaniowe - gospodarstwo pomocnicze przy Zarządzie Dróg Wojewódzkich w

K. i od tej daty stała się ona pracownikiem tego Laboratorium, pełniąc ostatnio

funkcję jego kierownika. Laboratorium, zgodnie z art. 3 k.p., miało przymiot

pracodawcy, bowiem było wyodrębnioną organizacyjnie jednostką samorządową

posiadającą zdolność do zatrudniania pracowników, utworzoną przez jednostkę

budżetową - Zarząd Dróg Wojewódzkich w K.. Czynności w sprawach z zakresu

prawa pracy za pracodawcę samorządowego wobec powódki wykonywał, zgodnie

z art. 4 pkt 5 ustawy z dnia 22 marca 1990r. o pracownikach samorządowych

(jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1593 ze zm.), dyrektor Zarządu Dróg

Wojewódzkich w K.. W dniu 5 maja 2008 r. rozwiązał on z powódką umowę o pracę

z zachowaniem okresu wypowiedzenia skróconego do jednego miesiąca z uwagi

na likwidację z dniem 31 lipca 2008 r. Laboratorium Drogowego i Robót

Utrzymaniowych na podstawie uchwały Zarządu Województwa Małopolskiego.

Likwidator Laboratorium zobowiązany był między innymi do rozwiązania stosunków

pracy z pracownikami. W dniu 1 sierpnia 2008 r. Zarząd Dróg Wojewódzkich stał

się następcą prawnym zlikwidowanego Laboratorium, przejmując jego składniki

majątkowe, należności i zobowiązania.

Powódka wniosła pozew w terminie wskazanym w art. 264 § 1 k.p. i

skierowała go przeciwko Zarządowi Dróg Wojewódzkich w K.. Na posiedzeniu

wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. powódka reprezentowana przez

profesjonalnego pełnomocnika oświadczyła, że nie ma potrzeby wzywania

jakiegokolwiek podmiotu do udziału w sprawie w trybie art. 194 § 1 k.p.c.

W tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy podzielił ocenę prawną Sądu

Rejonowego, z której wynikało, że pracodawcą powódki było Laboratorium

Drogowe i Roboty Utrzymaniowe – jako gospodarstwo pomocnicze Zarządu Dróg

Wojewódzkich – a nie sam Zarząd Dróg Wojewódzkich. Przyjął, że powódka

przekroczyła termin do wniesienia powództwa wskazany w art. 264 § 1 k.p.,

bowiem wniosła pozew przeciwko podmiotowi, który ówcześnie nie był pracodawcą,

a strona pozwana wskazana w pozwie „stała się stroną właściwą dopiero po dacie

31.07.2008 r.” - jako następca prawny zlikwidowanego Laboratorium. Z tych

przyczyn oddalenie powództwa przez Sąd Rejonowy znajdowało oparcie w

przywołanym wyżej przepisie. Z uwagi na to zbędne stało się rozważanie

zasadności wypowiedzenia umowy o pracę, jak też bez znaczenia pozostawały

kwestie związane z ochroną powódki przed wypowiedzeniem wynikające z przepisu

art. 39 k.p. oraz to czy likwidacja Laboratorium stanowiła likwidację pracodawcy w

rozumieniu art. 411 k.p.

W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, opartej na obu podstawach,

powódka zarzuciła naruszenie przepisów postępowania – art. 316 § 1 k.p.c.

poprzez nieuwzględnienie stanu faktycznego i prawnego z dnia orzekania oraz

naruszenie prawa materialnego - art. 264 § 1 k.p. poprzez przyjęcie, że pozwanie

następcy prawnego zlikwidowanej jednostki organizacyjnej przed jej likwidacją i

przejściem zlikwidowanego zakładu pracy na nowego pracodawcę „nie może

stanowić dochowania terminu do złożenia odwołania od wypowiedzenia umowy o

pracę”, art. 231 k.p. poprzez jego niezastosowanie, pomimo uznania, że doszło do

przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę i przyjęcia, że pozwany stał się

następcą prawnym pracodawcy powódki, art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1

ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych (jednolity tekst: Dz.U. z

2001 r. Nr 79, poz. 854 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie.

Z tego względu skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę

wyroku Sądu pierwszej instancji poprzez uwzględnienie powództwa, ewentualnie o

uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego

rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w dniu orzekania przez Sąd pierwszej

instancji (20 sierpnia 2008 r.) Pozwany Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. był już

legitymowany biernie w niniejszej sprawie, zatem z uwagi na treść art. 316 § 1

k.p.c. okoliczność ta nie mogła być pominięta przez Sąd. Skarżąca podkreśliła, że

jej pełnomocnik na posiedzeniu wyjaśniającym w dniu 11 czerwca 2008 r. nie mógł

wnosić o dopozwanie Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych, ponieważ

termin do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę upłynął w dniu

12 maja 2008 r. Ponadto powódka, wnosząc pozew, z jednej strony miała

świadomość, że pozwany z dniem 1 sierpnia 2008 r. stanie się następcą prawnym

jej pracodawcy, z drugiej zaś strony niemożliwym było, aby sprawa przed sądem

zakończona została przed tą datą. Jako oczywiste zatem jawiło się to, że pozwany

uzyska legitymację bierną w toku procesu i przy wymaganiach art. 316 § 1 k.p.c.

powództwo będzie zasługiwało na uwzględnienie. Zdaniem skarżącej, dopiero

merytoryczne rozstrzygnięcie sporu prawomocnym wyrokiem miało ustalić jej status

wobec pozwanego, skoro wniosła odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę.

Powódka wywiodła, że termin odwołania został zachowany, pomimo że pozew

został skierowany przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Bez

znaczenia dla niniejszej sprawy jest ustanie stosunku pracy (30 czerwca 2008 r.)

przed datą przejęcia gospodarstwa pomocniczego przez pozwanego, gdyż zgodnie

z tezą wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r., II PK 38/05 (OSNP

2006 nr 3 – 4, poz. 44) przekształcenie podmiotowe stosunku pracy w związku z

przejściem zakładu pracy lub jego części na nowego pracodawcę (art. 23 1 k.p.) nie

likwiduje skutku rozwiązującego wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed

tym przejściem przez dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest

złożenie przez pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy, a powódka

takie odwołanie złożyła i dopiero jego merytoryczne rozstrzygnięcie pozwoliłoby na

ustalenie jej statusu wobec pozwanego.

Ponadto, zdaniem skarżącej, Sądy obu instancji uznały, że pozew został

wniesiony przedwcześnie i w związku z tym powstaje pytanie, czy ta

przedwczesność może działać na niekorzyść pracownika. Odwołując się do treści

uzasadnienia wyroku Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2006 r., I PK 271/05

(OSNP 2007 Nr 11 – 12, poz. 157), skarżąca wskazała, że między pozwanym a

zlikwidowanym pracodawcą zachodził związek na kanwie art. 23 1 k.p. Stwierdziła

też, że ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p., ani też art. 264 § 1 k.p. nie posługują się

pojęciem pracodawcy (w tym aktualnego pracodawcy), koncentrując się na

legitymacji procesowej pracownika.

W wyniku przyjętego przez siebie stanowiska Sąd Okręgowy nie zajął się

kwestią zasadności dokonanego wypowiedzenia (zdaniem skarżącej, Zarząd Dróg

Wojewódzkich miał obowiązek przejąć pracowników likwidowanego Laboratorium w

myśl art. 231 k.p.) i obowiązywania wzmożonej ochrony stosunku pracy powódki.

Pozwany w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od

powódki na swoją rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. W pierwszej kolejności

ocenie podlega zarzut naruszenia art. 316 § 1 k.p.c. Zgodnie z tym przepisem, po

zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący

w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na

przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Wbrew

twierdzeniom skarżącej, Sąd tak pierwszej jak i drugiej instancji uwzględnił przy

wyrokowaniu okoliczność, że Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. stał się w toku

procesu następcą prawnym Laboratorium Drogowego i Robót Utrzymaniowych

(pracodawcy powódki), ponieważ ta okoliczność stanowiła jeden z elementów

podstawy faktycznej wyroku. Z tej przyczyny powództwo oddalone zostało nie z

powodu braku legitymacji procesowej biernej pozwanego, lecz ze względu na

przekroczenie terminu wskazanego w art. 264 § 1 k.p. Sama natomiast kwestia

upływu terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę w dniu

12 maja 2008 r. tak w warstwie faktycznej jak i prawnej pozostawała niezmienna od

dnia wniesienia pozwu. Zmieniło się zatem wyłącznie to, że pozwany, początkowo

nielegitymowany biernie w niniejszym postępowaniu, legitymację tę uzyskał od 1

sierpnia 2008 r. Sądy nie znalazły podstaw, aby z tego powodu uznać, że termin do

wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę został zachowany i

stanowisko to jest trafne. Treść przepisu art. 264 § 1 k.p. nie nastręcza trudności

interpretacyjnych. Odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu

pracy w ciągu 7 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę.

Nie może budzić wątpliwości, że określony w tym przepisie termin dotyczy

określonych podmiotów określonego stosunku pracy. Chodzi tutaj o pracodawcę,

który dokonał wypowiedzenia i przeciwko któremu pracownik występuje z

określonym żądaniem. O tym, kto posiada legitymację bierną w tym postępowaniu

nie rozstrzyga ani ten ostatni przepis, ani art. 44 k.p., ani art. 45 k.p. Kwestia ta jest

unormowana ogólnie – w art. 3 k.p., oraz art. 460 § 1 k.p.c. W związku z

powyższym wniesienie powództwa o przywrócenie do pracy (o odszkodowanie)

przeciwko podmiotowi niebędącemu pracodawcą nie oznacza zachowania terminu

określonego w art. 264 § 1 k.p. (por. wyrok Sądu Najwyższego I PK 271/05,

przywołany w skardze). Teza ta jest aktualna także w sytuacji, kiedy pozwany

podmiot niebędący pracodawcą w wyniku następstwa prawnego uzyska po

wniesieniu powództwa bierną legitymację procesową (wstąpi w prawa pozwanego

na podstawie art. 231 k.p. czy też na podstawie ogólnego następstwa prawnego).

Stąd też zarzut naruszenia art. 264 § 1 k.p. jest bezpodstawny.

Sąd Okręgowy nie naruszył także przepisu art. 23 1 k.p. Przepis ten nie ma

zastosowania do niniejszego stanu faktycznego w żadnym zakresie, nawet w

sytuacji, gdyby w istocie nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego pracodawcę

w trybie art. 231 k.p. Zarząd Dróg Wojewódzkich w K. nie mógł stać się z mocy tego

przepisu stroną stosunku pracy – jako nowy pracodawca powódki, skoro umowa o

pracę rozwiązała się jeszcze przed likwidacją Laboratorium Drogowego i Robót

Utrzymaniowych

i

przed

wstąpieniem

pozwanego

w

prawa

i

obowiązki

zlikwidowanego pracodawcy, tj. przed 1 sierpnia 2008 r. Powoływanie się na pogląd

wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego w sprawie II PK 38/05 nie ma żadnego

znaczenia w niniejszej sprawie. W wyroku tym stwierdza się, że przekształcenie

podmiotowe stosunku pracy w związku z przejściem zakładu pracy lub jego części

na nowego pracodawcę (art. 231 k.p.) nie likwiduje skutku rozwiązującego

wypowiedzenia umowy o pracę dokonanego przed tym przejściem przez

dotychczasowego pracodawcę. W tym celu niezbędne jest złożenie przez

pracownika odwołania od wypowiedzenia do sądu pracy. Nie oznacza to wszakże,

że samo wniesienie odwołania likwiduje skutek rozwiązujący wypowiedzenia, bo

uczynić to

może

jedynie

przywrócenie

pracownika

do

pracy

w wyniku

uwzględnienia powództwa. Wprawdzie powódka odwołała się od wypowiedzenia

umowy o pracę, ale wytoczone powództwo nie zmierzało do restytucji stosunku

pracy, bowiem powódka żądała z tego tytułu odszkodowania a nie przywrócenia do

pracy. Nawet pozytywne rozstrzygnięcie o takim roszczeniu nie spowodowałoby

reaktywowania stosunku pracy, w którym pracodawcą stałby się - w trybie art. 231

k.p. (o ile w rzeczywistości nastąpiło przejście zakładu pracy na nowego

pracodawcę)

-

Zarząd

Dróg

Wojewódzkich

w

K..

Skutek

rozwiązujący

wypowiedzenia umowy o pracę nie zostałby zatem zniweczony. Poza tym (a

właściwie przede wszystkim) przekształcenie po stronie pracodawcy na podstawie

art. 231 k.p. miałoby znaczenie przy badaniu terminu wynikającego z art. 264 § 1

k.p., gdyby odbyło się w okresie od wypowiedzenia do złożenia odwołania. W

niniejszej sprawie natomiast w czasie biegu tego terminu, i dalej przez jeszcze

przez pewien okres trwania postępowania pierwszoinstancyjnego, pracodawcą był

nadal ten podmiot, który dokonał wypowiedzenia i wobec tego to on winien być

pozwany w niniejszej sprawie. Zupełnie zatem chybione są argumenty, powołujące

się na „wyprzedzenie” przez powódkę zdarzeń procesowych poprzez skierowanie

pozwu od razu przeciwko przyszłemu a nie aktualnemu pracodawcy. Podobnie

rzecz się ma z „przedwczesnością” roszczenia. Takiego poglądu Sąd Okręgowy nie

sformułował, bo też nie miałby on oparcia ani w stanie faktycznym, ani prawnym.

Pozew wniesiony został po doręczeniu oświadczenia woli pracodawcy o

rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem, zatem nie sposób twierdzić o

przedwczesności roszczenia.

W związku z przedstawionym stanowiskiem nieuzasadniony jest zarzut

naruszenia art. 39 k.p. w związku z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 23 maja 1991 r. o

związkach zawodowych, gdyż oddalenie powództwa z uwagi na przekroczenie

terminu do wniesienia odwołania od wypowiedzenia umowy o pracę, zwalniało Sąd

od badania, czy wypowiedzenie to było zasadne i czy naruszało przepisy o

wypowiadaniu umów o pracę (art. 45 § 1 k.p.).

Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy na mocy art. 398 14 k.p.c. orzekł jak

w sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na mocy art. 98 k.p.c. w

związku z § 11 ust. 1 pkt 2 w związku z § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 4 pkt 1

rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie

opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa

kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z

urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). Przy czym Sąd Najwyższy przyjął, że w

sprawie o odszkodowanie w związku z wypowiedzeniem umowy o pracę opłatę za

czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego określa się z

zastosowaniem § 11 ust. 1 pkt 2 powyższego rozporządzenia (por. uchwałę Sądu

Najwyższego z dnia 24 lipca 2009 r., I PZP 3/09 (Lex nr 508944).

/tp/