Supreme Court dismissed claim for collective agreement severance when statutory severance was already paid.

Sygn. akt I PK 106/04

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 listopada 2004 r.

Sąd Najwyższy w składzie :

SSN Jerzy Kwaśniewski (przewodniczący)

SSN Krystyna Bednarczyk

SSN Andrzej Kijowski (sprawozdawca)

Protokolant Małgorzata Beczek

w sprawie z powództwa K. R., K. S., T. N., M. S., J. P.

przeciwko PKP SA Dyrekcji Kolei Dojazdowych w likwidacji w Warszawie

o odszkodowanie,

po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw

Publicznych w dniu 23 listopada 2004 r.,

kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń

Społecznych w K.

z dnia 25 lutego 2003 r., sygn. akt IX Pa …/02,

1) zmienia zaskarżony wyrok oraz poprzedzający go wyrok Sądu

Rejonowego - Sądu Pracy w B. z dnia 15 lipca 2002 r, V P .../02,

w ten sposób, że oddala powództwo K. R. i M. S.;

2) odstępuje od obciążenia powodów kosztami postępowania

kasacyjnego.

Uzasadnienie

Sąd Okręgowy – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w K., po

rozpoznaniu sprawy z powództwa J. P., T. N., K. R., K. S. oraz M.S. przeciwko

Polskim Kolejom Państwowym S. A. - Dyrekcji Kolei Dojazdowych w likwidacji w

Warszawie, wyrokiem z dnia 25 lutego 2003 r. (IX Pa ..0/02) oddalił apelację

strony pozwanej od wyroku Sądu Rejonowego – Sądu Pracy w B. z dnia 15 lipca

2002 r. (V P ../02), uwzględniającego żądania powodów, domagających się wypłaty

odszkodowania w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia przewidzianego

w

§

ponadzakładowego

układu

zbiorowego

pracy

dla

pracowników

przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (dalej: PUZP), z

ustawowymi odsetkami oraz kosztów zastępstwa procesowego.

W motywach tego rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy przejął jako własne

ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu w pierwszej instancji oraz podzielił

ich prawną kwalifikację. Powodowie wyrazili zgodę na rozwiązanie umowy o pracę

z przyczyn dotyczących pracodawcy i otrzymali odprawę pieniężną w wysokości

30.000,- zł na podstawie ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji,

restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje

Państwowe” (Dz. U. Nr 84, poz. 948 ze zm.). Nie otrzymali natomiast

odszkodowania, o którym mowa w § 6 ust. 1 i 2 PUZP. Zdaniem Sądu Okręgowego

odmowa wypłaty odszkodowania na podstawie § 6 powołanego układu zbiorowego

była bezzasadna, albowiem powodowie spełnili warunki, o których mowa w tym

postanowieniu. Sąd nie uznał również, że zgodnie z art. 50 ust. 3 ustawy z dnia 8

września 2000 r. wypłata odprawy wyłącza możliwość dochodzenia niniejszego

odszkodowania. Żądania powodów nie mogą być również uznane za sprzeczne z

art. 8 k.p.

Kasację od powyższego wyroku wniósł pozwany pracodawca, zarzucając

naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 50 ust. 3 cytowanej ustawy. Sąd

Najwyższy, postanowieniem z dnia 22 lipca 2004 r. odrzucił kasację w części

dotyczącej powódek J. P., T. N. i K. S. wobec niespełnienia warunku odpowiedniej

wartości przedmiotu zaskarżenia, wynoszącej co najmniej 10.000 zł. Kasacja w

części dotyczącej powodów K. R. i M. S. została natomiast przyjęta do

rozpoznania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

Kasacja podlega uwzględnieniu, ponieważ okazała się usprawiedliwiona.

Istota sporu sprowadza się do rozważenia czy odszkodowanie przewidziane w § 6

ponadzakładowego układu zbiorowego pracy dla pracowników przedsiębiorstwa

państwowego „Polskie Koleje Państwowe” jest „innym świadczeniem z tytułu

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy” w rozumieniu

art.

ust.

ustawy

o

komercjalizacji,

restrukturyzacji

i

prywatyzacji

przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe”, a ponadto - w razie

uzyskania pozytywnej odpowiedzi na tak postawione pytanie -

ustalenia jaka

relacja zachodzi między regulacją układową a wskazanym unormowaniem z art. 50

ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji PKP.

W takim

przypadku aktualna stałaby się również odpowiedź na pytanie, czy przewidziana w

przepisie art. 50 ust. 3 cytowanej ustawy zasada, iż pracownikom, którzy otrzymali

jednorazową odprawę w myśl art. 48 tej ustawy, nie przysługują żadne inne

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy,

obejmuje

świadczenia

przewidziane

prawem

autonomicznym,

tj.

postanowieniem § 6 PUZP.

Zgodnie z § 6 ust. 1 i 2 PUZP, jeżeli rozwiązanie z pracownikiem stosunku

pracy zawartego na czas nie określony następuje z przyczyn leżących po stronie

pracodawcy, określonych w art. 361 Kodeksu pracy, a strony stosunku pracy ustalą

wcześniejszy niż jeden miesiąc termin rozwiązania stosunku pracy, to pracownikowi

przysługuje odszkodowanie w wysokości sześciomiesięcznego wynagrodzenia,

obliczonego jak za urlop wypoczynkowy, jeśli tylko przepracował on w

przedsiębiorstwie PKP nieprzerwanie przez co najmniej ostatnie 10 lat. Z kolei

według art. 48 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji, w brzmieniu

obowiązującym przed jej zmianą wprowadzoną ustawą z dnia 28 marca 2003 r.,

pracownicy, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 - 2002 z

przyczyn dotyczących zakładu pracy w PKP lub PKP S.A. oraz innych

wymienionych w ustawie zakładach pracy, a którzy nie spełniali warunków

umożliwiających uzyskanie prawa do emerytury, urlopu kolejowego lub świadczenia

przedemerytalnego,

uzyskują

prawo

do

jednorazowej

odprawy pieniężnej.

Wysokość tej odprawy wynosi 30.000 zł lub 20.000 zł zależnie od stopy bezrobocia

w powiecie, w którym pracownik ma miejsce zamieszkania (art. 49). Odprawa ta nie

przysługuje jednak pracownikom w okolicznościach, o których mowa w art. 8 ust. 3

ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z

pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o

zmianie niektórych ustaw (art. 50 ust. 2), jak również pracownikom wskazanym w

art. 48 tejże ustawy. Ta ostatnia grupa nie ma również prawa do żadnego innego

świadczenia z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy (art. 50 ust. 3).

Zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem Sądu Najwyższego (por. wyrok

SN z dnia 10 października 2003 r., I PKN 313/02, OSNP z 2004 r., Nr 19, poz. 333

oraz uchwała z dnia 16 kwietnia 2003 r., III PZP 4/03, OSNP z 2003 r., Nr 20, poz.

482) nie wywołuje wątpliwości fakt, że odszkodowanie wypłacane na podstawie § 6

PUZP nie jest rekompensatą za wcześniejsze rozwiązanie stosunku pracy, lecz

szczególnym świadczeniem należnym w przypadku rozwiązania stosunku pracy,

uzależnionym

między innymi od

wyrażenia

przez pracownika

zgody na

wcześniejsze zakończenie zatrudnienia, co prowadzi do wniosku, że pracownikowi

objętemu hipotezą normy prawnej wyrażonej w art. 50 ust. 3 ustawy o

komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji nie przysługuje, żadne inne

świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu

pracy, niż jednorazowa odprawa. W tym świetle zaakceptować należy pogląd

wyrażony w uchwale z 16 kwietnia 2003 r., w której Sąd Najwyższy stwierdził, że

odszkodowanie przewidziane w § 6 PUZP jest innym świadczeniem z tytułu

rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w rozumieniu

art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji.

Rozważając zaś kwestię relacji zachodzącej między regulacją układową a

wskazanym unormowaniem z art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP, to

powołując się na rozważania zawarte w uzasadnieniu cytowanej wyżej uchwały SN,

wskazać trzeba, że normy prawa ustawowego dzielą się na trzy grupy: na normy

imperatywne

(ściśle

bezwzględnie

obowiązujące),

normy

jednostronnie

bezwzględnie obowiązujące (zwane też granicznie zastępującymi) oraz normy

względnie obowiązujące. Te pierwsze nie zezwalają na odstępstwa w prawie

autonomicznym, a sprzeczne z nimi postanowienia nie mają mocy prawnej, drugie

natomiast,

określając

minimum

uprawnień

pracowniczych,

zezwalają

na

korzystniejsze ich uregulowanie np. w układzie zbiorowym pracy, zgodnie z zasadą

wyrażoną w art. 9 k.p. Uwzględniając przyjęte w nauce prawa kryteria rozróżnienia

rodzajów norm prawa ustawowego (brzmienie przepisu oraz jego funkcję), należy

dojść do wniosku, że norma z art. 50 ust. 3 ustawy o komercjalizacji PKP ma

charakter normy ściśle bezwzględnie obowiązującej, co znajduje swoje dodatkowe

uzasadnienie we wnioskach, do jakich prowadzi wykładnia funkcjonalna i

systemowa omawianych regulacji. Odszkodowanie przewidziane w

§ 6 PUZP

zostało wprowadzone z mocą od dnia 1 stycznia 2000 r. Stanowiło ono szczególne

świadczenie z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn leżących po stronie

zakładu pracy, określonych w art. 361 k.p. Jednorazowa odprawa pieniężna

wprowadzona ustawą z dnia 8 września 2000 r. stanowi również świadczenie na

rzecz pracowników, z którymi rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło w latach 2000 2002 z przyczyn dotyczących zakładu pracy. W takiej sytuacji potwierdzenie

możliwości dwukrotnego przyznawania świadczenia z tego samego tytułu

wymagałaby wyraźnego przepisu ustawy lub, co najmniej, niezajęcia stanowiska w

tej kwestii, tym bardziej, że jednorazowa odprawa została ukształtowana korzystniej

niż odszkodowanie z § 6 PUZP. Tymczasem ustawodawca w art. 50 ust. 3 ustawy

o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji wyraźnie wyłączył możliwość

zbiegu świadczeń z tytułu rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących

zakładu pracy, co prowadzi do ogólniejszego wniosku, że omawianą regulacją

pozbawiono możliwości równoległego korzystania z uprawnień wynikających z § 6

PUZP.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 393 15 k.p.c. orzekł

jak w sentencji.