I NWW 79/25 · Sąd Najwyższy

I NWW 79/25 POSTANOWIENIE Dnia 11 września 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosław Sadowski w sprawie z wniosku P.K., o wyłączenie sędziego Sądu Rejonowego dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie X.Y. od orzekania w sprawie III K 665/22 po rozpoznaniu na posiedzeniu bez udziału stron w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej ‎i Spraw Publicznych w dniu 11 września 2025 r., nie uwzględnia wniosku.

UZASADNIENIE

W dniu 28 kwietnia 2025 roku oskarżony P.K. (dalej „oskarżony”) wniósł o wyłączenie sędziego X.Y. w sprawie o sygn. akt III K 665/22 oraz innych wymienionych z listy sędziów i asesorów od orzekania.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. 2019, poz. 825 ze zm., dalej: u.SN), do właściwości Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych należy rozpoznawanie wniosków‎lub oświadczeń dotyczących wyłączenia sędziego albo o oznaczenie sądu,‎przed którym ma się toczyć postępowanie, obejmujących zarzut braku niezależności sądu lub braku niezawisłości sędziego. Sąd rozpoznający sprawę przekazuje niezwłocznie wniosek Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej‎i Spraw Publicznych celem nadania mu dalszego biegu na zasadach określonych‎w odrębnych przepisach.

Przekazanie wniosku Prezesowi Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie wstrzymuje biegu toczącego się postępowania. Wobec braku regulacji szczególnej, do wniosków dotyczących wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 26 § 2 u.SN, złożonych‎w postępowaniu karnym, znajdą zatem odpowiednie zastosowanie przepisy ogólne k.p.k., regulujące instytucję wyłączenia sędziego (art. 40 i n. k.p.k.). Przepis art. 40 § 1 k.p.c. przewiduje wyłączenie sędziego z mocy prawa (iudex inhabilis). Zgodnie natomiast z art. 41 § 1 k.p.k. sędzia ulega wyłączeniu, jeśli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w sprawie.

Zaistnienie powyższych okoliczności w konkretnej sprawie może wywoływać podejrzenie co do sposobu sprawowania urzędu przez sędziego. Wobec czego zasadnym jest wyeliminowanie zarówno wątpliwości stron jak i wątpliwości samego sędziego, aby rozstrzygnięcie było postrzegane jako w pełni bezstronne. Instytucja wyłączenia sędziego przewidziana w art. 41 § 1 k.p.k. pozostaje zatem w relacji do art. 26 § 2 u.SN. Pierwszy z powołanych przepisów stanowi podstawę prawną wystąpienia przez stronę z wnioskiem o wyłączenie sędziego, drugi zaś powierza Sądowi Najwyższemu rozpoznanie takiego wniosku w sytuacji, w której obejmuje on m.in. zarzut braku niezawisłości sędziego.

Ponieważ jednak okoliczności wywołujących uzasadnione wątpliwości co do bezstronnego osądzenia danej sprawy nie można całkowicie i w pełni utożsamiać z kategorią niezawisłości sędziowskiej, którą posługuje się art. 26 § 2 u.SN, stąd też ewentualna ocena wniosku o wyłączenie sędziego, przedłożonego przy rozpatrywaniu konkretnej sprawy na podstawie art. 26 § 2 u.SN, jako pozostającego w zakresie kognicji‎Sądu Najwyższego, musi się wiązać z ustaleniem, czy wniosek ten zawiera konkretny zarzut braku niezawisłości sędziego lub niezależności sądu.

Chodzi tu‎o wykazanie istnienia takiej przeszkody odnoszącej się do sprawowanego urzędu, która wyłączałaby możliwość zachowania standardu niezawisłości i niezależności (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Istotne jest przy tym, aby taki zarzut nie obejmował ustalenia lub oceny zgodności z prawem powołania sędziego lub jego umocowania do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości‎(zob. wyrok TK z 4 marca 2020 r., P 22/19, OTK-A 2020/31). Taki wniosek bowiem, jako wykraczający poza zakres kognicji Sądu Najwyższego i sprzeczny z art. 29‎§ 3 u.SN, pozostawia się bez rozpoznania na podstawie art. 26 § 3 u.SN.

Niezawisłość sędziowska obejmuje kilka elementów: bezstronność‎w stosunku do uczestników postępowania, niezależność wobec organów (instytucji) pozasądowych, samodzielność sędziego wobec władz i innych organów sądowych, niezależność od wpływu czynników politycznych, zwłaszcza partii politycznych, wewnętrzna niezależność sędziego (zob. wyroki TK: z 27 stycznia 1999 r., K 1/98, OTK 1999, nr 1, poz. 3; z 14.10.2015 r., Kp 1/15, OTK-A 2015, nr 9,‎poz. 147). Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji odnosi niezależność i niezawisłość do sądu, natomiast inne przepisy Konstytucji odnoszą cechę niezależności do sądów,‎a cechę niezawisłości – do sędziów.

Niezależność, niezawisłość i bezstronność sądu i sędziego pozostają ze sobą w ścisłym związku. Trybunał Konstytucyjny, wyjaśniając znaczenie pojęcia niezależnego sądu, przypominał, że „niezależność sądów zakłada przede wszystkim oddzielenie organizacyjne i funkcjonalne sądownictwa od organów innych władz, tak aby zapewnić sądom pełną samodzielność w zakresie rozpoznawania spraw i orzekania”. Z kolei niezawisłość polega na tym, że „sędzia działa wyłącznie w oparciu o prawo, zgodnie ze swoim sumieniem i wewnętrznym przekonaniem” (wyroki: z 14 kwietnia 1999 r.,‎sygn.

K 8/99, OTK ZU nr 3/1999, poz. 41, s. 255 i z 27 stycznia 1999 r.,‎sygn. K 1/98, OTK ZU nr 1/1999, poz. 3, s. 40).W postanowieniu z 20 września 2020 r., I NWW 62/20, Sąd Najwyższy wskazał na standardy prawa europejskiego stanowiące gwarancję niezawisłości,‎tj. istnienie zasad – w szczególności co do składu organu, mianowania,‎okresu trwania kadencji oraz powodów wstrzymywania się od głosu, wyłączenia‎i odwołania jego członków – pozwalających wykluczyć, w przekonaniu podmiotów prawa, wszelką uzasadnioną wątpliwość co do niezależności tego organu‎od czynników zewnętrznych oraz co do jego neutralności w odniesieniu‎do sprzecznych ze sobą interesów (zob. wyrok TSUE z 9 października 2014 r., C-222/13, pkt 32; wyrok TSUE z 21 stycznia 2020 r., Banco de Santander, C-274/14, pkt 63 i przytoczone tam orzecznictwo).

Zgodnie z orzecznictwem TSUE pojęcie „niezawisłości” obejmuje dwa aspekty: o charakterze zewnętrznym oraz o charakterze wewnętrznym.‎Pierwszy z nich wymaga, aby dany organ wypełniał swoje zadania w pełni autonomicznie, nie podlegając żadnej hierarchii służbowej ani nie będąc podporządkowanym komukolwiek i nie otrzymując nakazów czy wytycznych‎z jakiegokolwiek źródła, a tym samym będąc chronionym przed ingerencją‎i naciskami zewnętrznymi mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków‎i wpływać na ich rozstrzygnięcia (zob. wyrok TSUE z 27 lutego 2018 r.,‎Associação Sindical dos Juízes Portugueses, C-64/16, pkt 44 i przytoczone tam orzecznictwo).

Drugi aspekt łączy się z pojęciem „bezstronności” i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i właściwych im interesów w odniesieniu‎do jego przedmiotu. Aspekt ten wymaga poszanowania obiektywizmu i braku wszelkiego interesu w rozstrzygnięciu sporu poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa (zob. wyroki TSUE: z 16 lutego 2017 r., Margarit Panicello, C-503/15,‎i przytoczone tam orzecznictwo). Podkreślić należy, że ustawodawca w ramach postępowania sądowego wyodrębnił tryb wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie z uwagi na brak bezstronności oraz tryb wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie z uwagi‎na brak niezawisłości i niezależności.

Zarówno w literaturze jak i w orzecznictwie podkreśla się, że pojęcia te nie są rozłączne i pozostają ze sobą w ścisłym związku, wyznaczając gwarancje prawa do sądu w demokratycznym państwie prawnym‎(art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności). Jednakże okoliczności dotyczące bezstronności sądu stanowią podstawę rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego od orzekania na podstawie‎art. 41 § 1 k.p.k. przed sądem, w którym toczy się postępowanie.

Natomiast okoliczności uzasadniające brak niezawisłości lub niezależności stanowią podstawę orzekania przez Sąd Najwyższy (art. 26 § 2 u.SN). Jak wskazano powyżej‎do wniosków dotyczących wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 26 § 2 u.SN, złożonych w postępowaniu karnym znajdą zatem odpowiednie zastosowanie przepisy ogólne k.p.k., regulujące instytucję wyłączenia sędziego (art. 40 i n. k.p.k.), które nie przewidują wyłączenia sędziego in abstracto. Rozważanie wyłączenia sędziego na podstawie art. 40 i n. k.p.k. wchodzi w rachubę jedynie w odniesieniu do konkretnego sędziego wyznaczonego już do udziału w sprawie, a nie sędziego, który jedynie potencjalnie może zostać do sprawy wyznaczony.

Stanowisko to prezentowane jest na tle postępowania karnego konsekwentnie zarówno‎w doktrynie, jak i w orzecznictwie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:‎z 23.11.2004 r., V KK 195/04, OSNKW 2005 Nr 1, poz. 5; z 22 lipca 2009 r.,‎SNO 53/09, OSNSD 2009 Nr 1, poz. 68; z 30 czerwca 2010 r., WD 7/10, OSNwSK 2010 Nr 1, poz. 1344; z 10.10.2014 r., SNO 51/14, z 14 grudnia 2016 r.,‎III KO 99/16). Powyższe rozważania potwierdził Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 26 lipca 2019 r., I NOZP 1/19, OSNKN 2020/1/1, w której stwierdził,‎że wniosek o wyłączenie sędziego niewyznaczonego do rozpoznania sprawy‎jest niedopuszczalny.

W uzasadnieniu powyższej uchwały Sąd Najwyższy wyjaśnił, że: „Odwołanie do „danej sprawy” prowadzi do dwóch wniosków. Po pierwsze,‎nie jest możliwe wyłączenie sędziego od orzekania w ogóle, np. od wszystkich spraw, czy określonej kategorii spraw. Zatem rozstrzygnięcie o wyłączeniu sędziego odnosi się jedynie do jednej, konkretnej sprawy. Po drugie, bezstronność sędziego jest badania in concreto na tle sprawy, której granice wyznaczają aspekty podmiotowe (strony) i przedmiotowe (roszczenie). Oznacza to, że w innej sprawie między tymi samymi stronami, ale dotyczącej innego przedmiotu, bezstronność sędziego podlega odrębnej oraz autonomicznej ocenie i może być wobec tego odmienna.

W przekonaniu Sądu Najwyższego należy, co do zasady, odrzucić możliwość potraktowania wniosku o wyłączenie wszystkich sędziów danego wydziału lub sądu, w tym sędziów niewyznaczonych do rozpoznania sprawy,‎jako sumy wniosków o wyłączenie sędziego przydzielonego do rozpoznania danej sprawy oraz wniosku ewentualnego o wyłączenie sędziów, którym sprawa zostanie przydzielona po wyłączeniu pierwszego sędziego (składu sądu wyznaczonego‎do rozpoznania sprawy).” Nadto wskazać należy, że zgodnie z art. 37 k.p.k.‎Sąd Najwyższy może z inicjatywy właściwego sądu przekazać sprawę‎do rozpoznania innemu sądowi równorzędnemu, jeżeli wymaga tego dobro wymiaru sprawiedliwości.

Przepisy procedury karnej nie przewidują możliwości wystąpienia o wyłączenie wszystkich sędziów danego sądu. Możliwość przekazania sprawy do rozpoznania innemu sądowi, jako wyjątkowa i uwarunkowana dobrem wymiaru sprawiedliwości, zarezerwowana jest wyłącznie dla sędziów, a wniosek musi zostać złożony przez wszystkich sędziów danego sądu.‎Wyłączenie od rozpoznania sprawy przez sąd właściwy jest bowiem sytuacją szczególną, ingerującą w prawo do rozpoznania sprawy przez sąd właściwy,‎tj. ustalony na podstawie ogólnych reguł procesowych.

Wskazani we wniosku sędziowie Sądu Rejonowego dla Warszawy Żoliborza w Warszawie nie złożyli oświadczenia, że są im znane okoliczności mogące uzasadniać brak bezstronności w sprawie, zatem nie zachodzą okoliczności uzasadniające wyłączenie któregokolwiek z nich od orzekania w sprawie‎na podstawie art. 41 § 1 k.p.k. Co więcej wskazane przez wnioskodawcę okoliczności nie wywołują żadnych obiektywnie uzasadnionych wątpliwości‎co do bezstronności sędziego wyznaczonego do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że w toczącej się przed sądem sprawie sędzia musi mieć poczucie bezstronności (bezstronność subiektywna) jak też musi zapewniać gwarancję, że nie powstaną jakiekolwiek uzasadnione wątpliwości‎co do jego bezstronności (bezstronność obiektywna).

Przeświadczenie strony,‎co do tego, że sędzia prowadzi proces wadliwie, zwłaszcza nieobiektywnie,‎nie jest przesłanką do żądania wyłączenia sędziego. Strona może zwalczać wadliwe orzeczenia wydawane przez sąd przy pomocy środków odwoławczych.‎Nie może natomiast, poprzez składanie nieuzasadnionego wniosku o wyłączenie sędziego, wpływać na skład sądu rozpoznającego sprawę. Wyłączenie sędziego‎od orzekania w sprawie nie służy do merytorycznej kontroli prawidłowości decyzji sądu, które nie podobają się wnioskodawcy, lecz zapewnieniu rzeczywistej bezstronności sądu oraz umacnianiu autorytetu wymiaru sprawiedliwości‎przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności (zob. wyroki TK: z 20 lipca 2004 r., SK 19/02, OTK-A 2004, nr 7, poz. 67; z 16.04.2015 r., SK 66/13,‎OTK-A 2015, nr 4, poz. 47).

P.K. wskazywał na „liczne nieprawidłowości” w działaniu tegoż sądu, które powodują, że jego sprawa nie będzie rozstrzygnięta przez właściwy, bezstronny, niezależny i niezawisły sąd. Oskarżony w żaden sposób‎nie uprawdopodobnił powyższych okoliczności, wskazał imiennie sędziów z listy pomimo tego, że nie byli wyznaczeni do rozpoznania sprawy,‎formułując tym samym wniosek abstrakcyjny. Wnioskodawca nie wskazał‎ani nie uprawdopodobnił żadnych okoliczności mających wpływ na ocenę niezależności sądu i niezawisłości sędziego ani tym bardziej wszystkich sędziów pełniących urząd w Sądzie Rejonowym dla Warszawy-Żoliborza w Warszawie.

Sąd Najwyższy wskazuje również, że w przedmiocie zarzutu naruszenia prawa do obrony oskarżonego, iż nie został on powiadomiony o terminach rozprawy, to wskazać należy, iż słusznie Sąd Rejonowy dla Warszawy-Żoliborza‎w Warszawie podnosił w protokołach rozprawy głównej‎[…], iż został on zawiadomiony prawidłowo,‎zaś w skutek niepodjęcia przesyłki, zawiadomienie uznano za doręczone‎po dwukrotnej awizacji z dniem 31 grudnia 2024 r. […].Reasumując podane przez wnioskodawcę okoliczności nie wywołują wątpliwości co do bezstronności sędziego i nie wskazują na zagrożenie‎dla wymiaru sprawiedliwości.

Nie ma więc podstaw do uznania, że istnieje uzasadniona wątpliwość, o której mowa w art. 41 § 1 k.p.k.Wobec powyższego sąd orzekł jak w sentencji.[a.ł] ‎