I NSP 88/25 · Sąd Najwyższy

I NSP 88/25 POSTANOWIENIE Dnia 9 kwietnia 2025 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący)‎SSN Mirosław Sadowski (sprawozdawca)‎SSN Paweł Księżak w sprawie ze skargi J.K.,na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ‎w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. ‎I ACa 422/21, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 9 kwietnia 2025 r., I. stwierdza, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym ‎w Poznaniu w sprawie o sygn. akt I ACa 422/21 nastąpiła przewlekłość postępowania;

II. przyznaje J.K. od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu sumę pieniężną w wysokości 4.000 (czterech tysięcy) złotych za okres od 25 marca 2020 r. do 14 lutego 2025 r.; III. oddala skargę w pozostałym zakresie; IV. nakazuje Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu zwrócić skarżącemu J.K. kwotę 200 (dwustu) złotych uiszczoną tytułem opłaty od skargi; V. przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego ‎w Poznaniu na rzecz skarżącego J.K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem Skarbowi Państwa – Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu skargowym.

Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 15 listopada 2024 r. J.K. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu pod sygn. I ACa 422/21. Skarżący wniósł o:

1. stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu, sprawie o sygn. akt. I ACa 422/21, zachodzi przewlekłość postępowania;2. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz skarżącego kwoty 20.000 zł;3. wydanie Sądowi rozpoznającemu wskazaną sprawę, zalecenia w przedmiocie wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym;4. zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Poznaniu - kosztów tego postępowania.W uzasadnieniu Skarżący m. in. wskazał, apelacja została wywiedziona w 2021 r. Następnie w 2022 r. była wyznaczona rozprawa apelacyjna, która została odroczona.

W połowie 2023 r. przed wydaniem wyroku na posiedzeniu niejawnym, Sąd odebrał od stron stanowiska końcowe w sprawie końcowe stanowiska i miał wydać wyrok na posiedzeniu niejawnym. Pomimo upływu kolejnego roku, w sprawie nie podjęto żadnych czynności, narażając tym samym powoda na poniesienie start finansowych.Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu pismem z dnia 25 lutego 2025 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz przedstawił okoliczności prowadzonego postępowania sądowego, którego dotyczy przedmiotowa skarga na przewlekłość.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej – ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).Ten utrwalony standard orzeczniczy wyznacza swoiste domniemanie co do zaistnienia przewlekłości postępowania lub braku tejże. Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21).Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki ETPC: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A.

Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka - orzecznictwo, Tom I - Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r, I NSP 145/21). Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle.W realiach niniejszej sprawy wskazać należy, iż akta wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu w dniu 17 maja 2021 roku w związku z apelacją pozwanego.

W dniu 14 marca 2022 roku pełnomocnikowi powoda doręczono odpis apelacji. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2022 roku wyznaczony został termin rozprawy na dzień 22 czerwca 2022 roku. Rozprawa została odroczona w celu uzupełnienia dokumentacji przez pozwanego. Pismem z dnia 8 lutego 2023 roku powód został pouczony o skutkach ustalenia nieważności umowy kredytowej. Zarządzeniem z dnia 25 maja 2023 roku strony zostały poinformowane o możliwości rozpoznania apelacji na posiedzeniu niejawnym i zobowiązane do zajęcia ostatecznego stanowiska w sprawie, co nastąpiło w pismach procesowych z 2 i 7 czerwca 2023 roku.

W dniu 15 listopada 2024 roku wpłynęło kolejne pismo powoda. W dniu 14 lutego 2025 roku zapadł wyrok w sprawie.Odnosząc powyższe do zarzutów skarżącego dot. przewlekłości postępowania w sprawie, podkreślenia wymaga, że dla stwierdzenia czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu przeprowadzenia i zakończenia sprawy, uwzględniając jej charakter, stopień faktycznej i prawnej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania.

Ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie jest zależne jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącej, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami przewidującymi prowadzenie określonych procedur.Powyższe ustalenia przesądzają o zasadności skargi i skutkują przyjęciem, że w zaskarżonym postępowaniu zaszła przewlekłość procedowania. Postępowanie apelacyjne trwało ponad 44 miesiące (od 17 maja 2021 r. do 14 lutego 2025 r.).

Uwypuklenia wymaga również, iż w orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że znaczny wpływ spraw i obciążenie sędziów pracą pozostają bez wpływu na stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie, w której wniesiono skargę (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06). Obciążenie pracą, liczba spraw oraz stan kadry orzeczniczej co najwyżej prowadzić mogą do stwierdzenia, że przewlekłość postępowania w konkretnej sprawie nie jest wynikiem zaniedbań, czy też uchybień ze strony sądu.

Jednakże to na Państwie spoczywa obowiązek zorganizowania warunków należytego sprawowania władzy jurysdykcyjnej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; postanowienie Sądu Najwyższego z 7 lipca 2022 r., I NSP 204/22). Uwzględniając skargę, wobec sformułowania przez skarżącego stosownego żądania, Sąd Najwyższy miał obowiązek przyznać od Skarbu Państwa sumę pieniężną, o której mowa w art. 12 ust. 4 ustawy o skardze na przewlekłość. Skoro postępowanie sądowe w niniejszej sprawie rozpoczęło się w marcu 2020 r. i trwało do lutego 2025 r., Sąd Najwyższy przyznał skarżącej sumę pieniężną w wysokości 4.000,00 zł za okres od 25 marca 2020 r. do 14 lutego 2025 r.

Tym samym dalej idące żądanie skargi w tym zakresie, tj. ponad kwotę 4000,00 zł, należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw (zob. art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość).W przypadku żądania wydania Sądowi Apelacyjnemu w Poznaniu stosownych zaleceń, po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy przez ten Sąd, żądanie to uznać należało – na tym etapie – za bezprzedmiotoweMając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji postanowienia. Paweł Księżak Oktawian Nawrot Mirosław Sadowski [r.g.]