I NSP 82/23 · Sąd Najwyższy

I NSP 82/23 POSTANOWIENIE Dnia 25 maja 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Tomasz Przesławski (przewodniczący, sprawozdawca)‎SSN Aleksander Stępkowski‎SSN Krzysztof Wiak w sprawie ze skargi A. M.na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ‎w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w sprawie o sygn. ‎I ACa 98/21z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 25 maja 2023 r., oddala skargę.

UZASADNIENIE

Skarżąca A. M., pismem datowanym na 9 stycznia 2023 r., wniosła skargę na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu sądowym, toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu pod sygn. I ACa 98/21 żądając: 1.stwierdzenia przewlekłości postępowania prowadzonego przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu, w sprawie pod sygnaturą akt I ACa 98/21;2.wydania Sądowi rozpoznającemu sprawę zalecenia niezwłocznego podjęcia czynności w sprawie, w szczególności wydania wyroku; 3.przyznania od Skarbu Państwa na rzecz każdego skarżącej kwoty 2000 zł;4.zasądzenia od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Poznaniu kosztów postępowania.W uzasadnieniu skargi wskazano, że po 6 miesiącach bezskutecznego oczekiwania na podjęcie przez Sąd czynności w sprawie, skarga stała się konieczna i uzasadniona.

Przewodniczący I Wydziału Cywilnego i Własności Intelektualnej w Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu przedstawił oświadczenie sędziego sprawozdawcy. Sędzia referent stwierdził w nim, że w jego ocenie nie doszło do przewlekłości postępowania. Stanowisko takie oparł o zaprezentowane kalendarium czynności podejmowanych w sprawie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga A. M. wniesiona w trybie ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratura i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2018, poz. 75 ze zm., dalej także: „u.s.p.p.”) podlegała oddaleniu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.s.p.p. strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego (przewlekłość postępowania).Ocena, czy w konkretnej sprawie doszło do przewlekłości postępowania, powinna być dokonywana przez pryzmat wszystkich kryteriów określonych w art. 2 u.s.p.p. (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19).

W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można zasadniczo mówić w przypadku bezczynności sądu polegającej na niewyznaczeniu rozprawy, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 13 grudnia 2018 r., I NSP 62/18; z 24 stycznia 2019 r., I NSP 87/18; z 27 marca 2019 r., I NSP 88/18). Wyraźnie jednak należy podkreślić, że do przewlekłości postępowania nie dochodzi w sposób automatyczny, po upływie dwunastomiesięcznego okresu.

Upływ czasu jest ważną, lecz nie jedyną przesłanką oceny, czy ad casum postępowanie prowadzone jest dłużej niż to konieczne (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 maja 2022 r., I NSP 106/22; z 25 sierpnia 2021 r., I NSP 105/21). Przewlekłość postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).Zauważyć należy, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20, pokreślił, że sama długotrwałość postępowania nie oznacza, iż doszło do przewlekłości postępowania.

Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu. W związku z tym, aby rozstrzygnąć, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny. Czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 2023 r., I NSP 23/23).

Przeprowadzona analiza akt sprawy I ACa 98/21 pozwala na odtworzenie czynności podejmowanych przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu po wpłynięciu akt postępowania wraz z apelacją stron postępowania od wyroku Sądu Okręgowego w Pozaniu z 2 listopada 2020 r., sygn. XVIII C 878/19 w sprawie o ustalenie i zapłatę. 3 lutego 2021 r. akta sprawy wraz z apelacjami stron wpłynęły do Sądu Apelacyjnego w Pozaniu (k. 578). 8 lutego 2021 r. sprawa została przydzielona sędziemu J. N. (k. 579). Zarządzeniem z 29 kwietnia 2021 r. zarządzono doręczenie odpisu apelacji (k. 581). 29 kwietnia 2021 r. przesłano akta do Sądu Okręgowego w Pozaniu celem wykonania zarządzenia sędziego (k. 585).

Akta te zwrócone zostały 7 maja 2021 r. (k. 587). 19 maja 2021 r. (data stempla pocztowego) do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wpłynęła odpowiedź powoda ma apelację (k. 590). Zarządzeniem z 16 czerwca 2021 r. akta sprawy zarządzono przedstawić Przewodniczącemu Wydziału celem wyznaczenia terminu rozprawy (k. 596). Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z 31 marca 2022 r. zarządził przedłożyć akta sędziemu sprawozdawcy w celu rozważenia zasadności zwrócenia się do Prezesa Sądu z wnioskiem o wydanie zarządzenia o rozpoznaniu sprawy w składzie trzech sędziów (k. 597). 31 marca 2022 r.

Sędzia sprawozdawca zwrócił się do Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku o zarządzenie rozpoznania sprawy w składzie trzech sędziów ze względu na jej szczególną zawiłość (k. 599). Zarządzeniem z 31 marca 2022 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Poznaniu zarządził rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów (k. 600). 1 kwietnia 2022 r. wyznaczono trzyosobowy skład orzekający (k. 598). 5 maja 2022 r. zarządzono wyznaczenie terminu rozprawy na dzień 5 lipca 2022 r. (k. 601). 5 lipca 2022 r. sąd postanowił skierować sprawę na posiedzenie niejawne i udzielić stronom terminu 3 tygodni do ewentualnego ostatecznego zajęcia stanowiska w sprawie (k. 616).

Pismem datowanym na 14 lipca 2022 r. powód przedstawił ostateczne stanowisko w sprawie (k. 618). Data nadania w placówce pocztowej: 15 lipca 2022 r. (k. 619 verte).Pozwany pismem datowanym na 25 lipca 2022 r. przedstawił stanowisko w sprawie (k. 620). Data nadania w placówce pocztowej: 26 lipca 2022 r. (k. 656 verte).8 sierpnia 2022 r. (data pisma) powód wystąpił z kolejnym pismem procesowym do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu (k. 657). Data nadania w placówce pocztowej: 11 sierpnia 2022 r. (k. 659 verte).Pismem z 24 października 2022 r. (data pisma) pełnomocnik powoda wniósł o nadanie sprawie biegu (k. 660).

Postanowieniem z 31 stycznia 2023 r. Sąd Apelacyjny w Poznaniu zamknął rozprawę (k. 661). 31 stycznia 2023 r. wydano wyrok w przedmiotowej sprawie (k. 662). W ocenie Sądu Najwyższego, całościowa ocena analizowanego postępowania nie może prowadzić do wniosku, że było ono prowadzone przewlekle, choć wprawdzie przekroczono okres 12 miesięcy na rozpoznanie sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyraźnie podkreśla się, że przy ocenie czy w konkretnym przypadku doszło do przewlekłości postępowania należy zweryfikować szczególne warunki sprawy, w szczególności stopień złożoności sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenie materii objętej skargą (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 21 września 2022 r., I NSP 182/22).

Przedstawiony powyżej przebieg postępowania apelacyjnego nie daje podstaw do przypisania Sądowi Apelacyjnemu nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy, biorąc w szczególności pod uwagę charakter sprawy, stopień jej skomplikowania, a także aktywność sądu. Podkreślić bowiem należy, że Sąd Apelacyjny w toku ocenianego postępowania podejmował czynności zmierzające do zakończenia sprawy. Sąd, choć mógłby podejmować czynności sprawniej i szybciej, co byłoby z korzyścią dla stron i wizerunku wymiaru sprawiedliwości, to jednak nie można stwierdzić, że działał w warunkach przewlekłości – naruszając prawo strony do sądu.

Z przedstawionego powyżej przebiegu postępowania apelacyjnego w szczególności zaakcentować należy, że zarządzeniem z 16 czerwca 2021 r. akta sprawy zarządzono przedstawić Przewodniczącemu Wydziału celem wyznaczenia terminu rozprawy. Z uwagi jednak na skomplikowany charakter sprawy, która także w aktualnym orzecznictwie jest przedmiotem rozważań sądów różnych instancji, zdecydowano o rozpoznaniu jej w poszerzonym składzie, podejmując stosowne czynności. 1 kwietnia 2022 r. wyznaczono trzyosobowy skład orzekający, a 5 maja 2022 r. zarządzono wyznaczenie terminu rozprawy na dzień 5 lipca 2022 r.

Sprawa ostatecznie zakończyła się 31 stycznia 2023 r. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że Sąd Najwyższy zdaje sobie sprawę z problemów kadrowo-organizacyjnych sądów powszechnych. Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał w swoim orzecznictwie, że okolicznością usprawiedliwiającą opóźnienie w rozpoznaniu sprawy nie jest duży wpływ spraw (zob. postanowienie Sądu Najwyższego: z 6 lipca 2022 r., I NSP 222/22; 23 marca 2022 r., I NSP 48/22). Podobnie trudności kadrowe nie mogą mieć zasadniczo wpływu na rozpoznawanie spraw w rozsądnym terminie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego: z 17 lutego 2012 r., III SPP 2/12; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20).

Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 u.s.p.p., oddalił skargę. MR [ł.n]