I NSP 81/23 · Sąd Najwyższy

I NSP 81/23 POSTANOWIENIE Dnia 10 sierpnia 2023 r.Sąd Najwyższy w składzie: Prezes SN Joanna Lemańska (przewodniczący)‎SSN Janusz Niczyporuk (sprawozdawca)‎SSN Maria Szczepaniec w sprawie ze skargi A.S. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ‎w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. ‎I ACa 539/17, z udziałem Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 10 sierpnia 2023 r., oddala skargę.

UZASADNIENIE

A.S. (dalej również: „skarżąca”), reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika radcę prawnego D.S., w skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (dalej: „skarga na przewlekłość” lub „skarga na przewlekłość postępowania”) z 11 stycznia 2023 r. wniosła o:1.stwierdzenie, że w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie, I ACa 539/17 z powództwa A.P. (dalej również: „powód”) przeciwko skarżącej wystąpiła przewlekłość postępowania;2.zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącej kwoty 3 000 zł (słownie: trzy tysiące złotych) tytułem rekompensaty za naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki;3.nakazanie niezwłocznego rozpoznania zażalenia powoda na postanowienie z 9 sierpnia 2022 r. i wyznaczenie terminu rozprawy;4.zasądzenie od Skarbu Państwa - Sądu Apelacyjnego w Warszawie na rzecz skarżącej kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Uzasadniając skargę na przewlekłość postępowania wskazano, że 8 września 2014 r. powód wystąpił do Sądu Rejonowego dla Warszawy z pozwem o uznanie skarżącej za niegodnej dziedziczenia. Sąd Rejonowy dla Warszawy Mokotowa przekazał akta sprawy do Sądu Okręgowego w Warszawie, który nadał jej sygn. akt XXIV C 115/14. W dalszej kolejności Sąd Okręgowy w Warszawie 13 lutego 2015 r. doręczył skarżącej odpis pozwu, na który 17 lutego 2015 r. skarżąca wniosła odpowiedź. Pierwsza rozprawa odbyła się 13 maja 2015 r., na której Sąd Okręgowy w Warszawie dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu badania pisma ręcznego celem zajęcia stanowiska, czy widniejący pod treścią dokumentu z 16 czerwca 2013 r. podpis został nakreślony przez spadkodawczynię H.S. W następstwie powyższego rozprawa została odroczona bez terminu, a dalsze decyzje Sąd Okręgowy w Warszawie miał podejmować na posiedzeniu niejawnym, po tym, jak do akt sprawy będą wpływały ewentualne pisma procesowe.W uzasadnieniu skargi na przewlekłość wskazano następnie, że opinia biegłego z zakresu badania pisma ręcznego została doręczona skarżącej 4 grudnia 2015 r., zaś Sąd Okręgowy w Warszawie 20 kwietnia 2016 r., wydał wyrok w sprawie XXIV C 115/14.

Wyrok ten 30 czerwca 2016 r. został zaskarżony apelacją powoda, przy czym w związku z toczącym się przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie postępowaniem w przedmiocie sfałszowania przez skarżącą testamentu po zmarłej H.S. (II AKz 12/17), powód 16 lutego 2017 r. wniósł o zawieszenie postępowania, którego dotyczy skarga na przewlekłość postępowania (I ACa 539/17). Sąd Apelacyjny w Warszawie postanowieniem z 18 lipca 2017 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., zaś skarżąca 15 stycznia 2020 r. wniosła o jego podjęcie z uwagi na zapadły przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie 26 lutego 2020 r., wyrok w sprawie II AKz 12/17.

Następnie, po podjęciu zawieszonego postępowania Sąd Apelacyjny w Warszawie dopuścił dowód z pisemnej opinii uzupełniającej biegłego sądowego, doręczonej skarżącej 29 kwietnia 2020 r. W związku z powołaniem przez powoda nowych dowodów, skarżąca wniosła o sporządzenie opinii w zakresie wydania opinii co do złożonego pod testamentem podpisu testatorki oraz odniesienia się do fachowości i jakości jej sporządzenia. Opinia została jej doręczona 9 listopada 2021 r. Z kolei, zarządzeniem z 8 sierpnia 2022 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie poinformował strony, że rozprawa wyznaczona na dzień 9 sierpnia 2022 r. została zdjęta z wokandy.

Nowy termin nie został wyznaczony do dnia złożenia skargi na przewlekłość, jednakże należy w tym miejscu zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się informacja o jego wyznaczeniu na dzień 30 października 2023 r. Wszystkie wskazane okoliczności dają w ocenie skarżącej podstawę do przyjęcia twierdzenia, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt I ACa 539/17 prowadzone jest w sposób przewlekły, a dokonywane przez ten Sąd czynności naruszyły prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

Skarżąca podkreśliła, że sprawa rozpoczęła swój bieg w 2014 r., co sprawia, że postępowanie toczy się już ponad 8 lat, mimo braku cech szczególnej zawiłości. Na uwagę zasługuje też opieszałość Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w szczególności w zakresie nierozpatrzenia zażalenia powoda na postanowienie z 9 sierpnia 2022 r. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie, w odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania, pismem z 7 lipca 2023 r. zgłosił swój udział w sprawie oraz wniósł o jej oddalenie. Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie przedstawił sekwencję zdarzeń począwszy od postępowania przed Sądem Okręgowym w Warszawie, a następnie wskazał szereg czynności podjętych przez Sąd Apelacyjny w Warszawie (dopuszczanie dowodów z opinii biegłych, kilkukrotne zwracanie się do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa o wypożyczenie testamentu z 16 czerwca 2013 r. po H.S., zwracanie się między innymi do Instytutu Ekspertyz Sądowych im. […] celem poszerzenia przeprowadzonych ekspertyz sądowych, zwrócenie się do […] Urzędu Mazowieckiego celem uzyskania koperty dowodu osobistego i akt paszportowych H.S.).

W ocenie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Warszawie w niniejszym postępowaniu nie można stwierdzić bezczynności i opieszałości postępowania. Nie wystąpiły też odstępstwa od czasu koniecznego do wykonania czynności niezbędnych do rozpoznania sprawy I ACa 539/17. Czynności związane z jej prowadzeniem były wykonane niezwłocznie oraz w normalnym toku. Biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, Prezes Sądu Apelacyjnego w Warszawie wniósł, jak we wstępie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. z 2018, poz. 75 z późn. zm.; dalej: „ustawa lub ustawa o skardze na przewlekłość”), strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania stanowi, że przy badaniu tego, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość podjętych przez sąd czynności w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Ustawa o skardze na przewlekłość nie określa wyraźnie, jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. Judykatura Sądu Najwyższego stoi na stanowisku, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić zasadniczo w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 maja 2005 r., III SPP 96/05; z 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; z 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; z 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; z 7 marca 2017 r., III SPP 6/17; z 19 października 2017 r., III SPP 42/17; z 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18; z 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18; z 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza, iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy, a oceniając czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa Europejski Trybunał Praw Człowieka, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów, jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenia materii objętej skargą (wyroki Europejskiego Trybunału Praw Człowieka: z 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce; z 4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce; z 26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; z 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce; z 14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce; zob. też M.A.

Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo, Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n. oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21). W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie określono sztywnych granic czasowych postępowania, których przekroczenie mogłoby być automatycznie uznane za przewlekłość postępowania. Ocena spełnienia obowiązku zależy od okoliczności konkretnej sprawy, a więc wymaga uwzględnienia wielu czynników wpływających na tok postępowania (zob.

P. Gorajewski, Rozsądny termin rozpoznania sprawy przez sąd w świetle standardu Rady Europy a praktyka sądowoadministracyjna [w:] Stosowanie Prawa Europejskiego w orzecznictwie sądowym z 2019 r., s. 69-70; oraz powołane tam orzecznictwo ETPC). Powyższe oznacza, że przewlekłość postępowania nie jest oceniana w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; z 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; z 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; z 28 września 2021 r., I NSP 145/21).

Dodać nadto należy, że Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25 listopada 2020 r., I NSP 163/20, pokreślił, że sama długotrwałość postępowania nie oznacza, iż doszło do przewlekłości postępowania. Zachodzi ona, gdy postępowanie jest długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do rozstrzygnięcia, będących w związku przyczynowym z działaniem lub bezczynnością sądu. Aby rozstrzygnąć zatem, czy zwłoka w dokonaniu czynności jest nieuzasadniona, należy rozważyć nie tylko okres zaniechania jej dokonania, ale także konkretne realia sprawy i jej kontekst sytuacyjny.

Należy przy tym pamiętać, że czas trwania postępowania wyznaczany jest nie tylko poprzez czynności sądu, ale także przez aktywność stron.Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie przyjmuje powyższy pogląd za własny i stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania nie może prowadzić do wniosku, że jest ono prowadzone przewlekle. Z analizy akt sprawy wynika, że powód po wniesieniu apelacji (30 czerwca 2016 r.), jednocześnie wniósł o zawieszenie postępowania, w związku z toczącym się przeciwko skarżącej postępowaniem karnym przed Sądem Apelacyjnym w Warszawie II Wydział Karny, II AKz 12/17 (sfałszowanie dokumentów).

Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem z 18 lipca 2017 r. zawiesił postępowanie na podstawie art. 177 § 1 pkt 4 k.p.c., a następnie: 26 lutego 2020 r. na skutek wniosku skarżącej podjął zawieszone postępowanie, dopuścił dowód z uzupełniającej pisemnej opinii biegłego sądowego J. S. celem odniesienia się do zarzutów do opinii głównej z 24 listopada 2015 r. (sformułowanych przez powoda); postanowieniem z 10 czerwca 2020 r. dopuścił dowód z opinii biegłego mgr J.B. (sporządzonej w sprawie Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, II Ns 1376/13) i opinii biegłego do spraw pisma ręcznego M.F. (sporządzonej w sprawie karnej prowadzonej przeciwko skarżącej przez Sąd Okręgowy w Warszawie, XVIII K 219/216).

Z akt sprawy wynika też, że Sąd Apelacyjny kilkukrotnie zwracał się do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa o wypożyczenie akt sądowych w sprawie II Ns 1376/13, a ponadto przeprowadzał liczne ekspertyzy w celu stwierdzenia autentyczności podpisu H.S. W ocenie Sądu Najwyższego przedstawiony powyżej przebieg postępowania apelacyjnego nie daje podstaw do przypisania Sądowi Apelacyjnemu w Warszawie nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Stwierdzić bowiem należy, że Sąd ten nie podjął czynności zmierzających do wydłużenia toczącego się postępowania.

Wszystkie z nich należy bowiem w realiach niniejszej sprawy ocenić jako podjęte z w pełni uzasadnioną koniecznością wyjaśnienia kwestii prawnej niezbędnej do rozstrzygnięcia autentyczności podpisu wskazanej wyżej testatorki. To natomiast wymagało pogłębionej analizy dokumentów.Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, skargę oddalił.