I NSP 561/25 · Sąd Najwyższy

I NSP 561/25 POSTANOWIENIE Dnia 18 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Joanna Lemańska (przewodniczący)‎SSN Paweł Księżak‎SSN Maria Szczepaniec (sprawozdawca) w sprawie ze skargi J.J., M.J. i M.J.1 przy udziale Skarbu Państwa – Prezesa Sądu Apelacyjnego w Gdańsku na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ‎w postępowaniu przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku, w sprawie o sygnaturze ‎akt V ACa 3032/25 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 18 lutego 2026 r. oddala skargę. Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec

UZASADNIENIE

Pismem z 20 listopada 2025 r. (data stempla pocztowego) J.J., M.J. i M.J.1 (dalej jako: „skarżący”) reprezentowani przez adw. J.M., wnieśli o: (1) stwierdzenie przewlekłości postępowania prowadzonego przed Sądem Apelacyjnym w Gdańsku w sprawie o sygn. akt V ACa 3032/25; (2) zlecenie sądowi rozpoznającemu sprawę bezzwłoczne podjęcie czynności zmierzających do nadania sprawie dalszego biegu, w szczególności zmiany terminu rozprawy na termin niezwłoczny; (3) przyznanie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku na rzecz każdego skarżącego sum pieniężnych w wysokości po 4 000 zł; (4) zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Gdańsku na rzecz skarżących zwrotu kosztów niniejszego postępowania według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu wskazano, że od chwili wszczęcia postępowania w sądzie okręgowym postępowanie toczy się już niemal 7 lat. Termin rozprawy apelacyjnej został wyznaczony na wrzesień 2028 r. Wyjaśniono, że jeżeli rozprawa apelacyjna odbędzie się w zaplanowanym terminie i na wyznaczonym terminie zostanie wydane orzeczenie, postępowanie w sprawie będzie toczyło się ponad 10 lat. Zdaniem skarżących powyższe świadczy o naruszeniu ich prawa do rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie. Podniesiono, że jeżeli skarżący mają oczekiwać na rozstrzygnięcie sprawy do września 2028 roku, to sprawa w apelacji będzie rozpoznawana ponad 4 lata, co jest niedopuszczalne ze względu na ekonomikę procesową.Pismem z dnia 5 lutego 2026 r.

Prezes Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zgłosił swój udział w sprawie i wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że Sąd Apelacyjny w Gdańsku podejmował uzasadnione sytuacją czynności procesowe oraz wyznaczył termin rozprawy na 7 września 2028 r. Wskazał, że odległość wyznaczonego terminu rozprawy wynika jedynie z liczby toczących się spraw, przy czym sprawa skarżących nie należy do kategorii spraw pilnych w rozumieniu § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 18 czerwca 2019 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 867), co umożliwiłoby rozpoznanie sprawy poza kolejnością wpływu do sądu.

Zaznaczył, że od wydania ostatnich zarządzeń w przedmiotowej sprawie nie upłynęło ponad 12 miesięcy.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga podlegała oddaleniu.Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (t. j. Dz.U. z 2023 r.,‎poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość postępowania”),‎strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy‎bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych albo dłużej‎niż to konieczne do załatwienia sprawy egzekucyjnej lub innej dotyczącej wykonania orzeczenia sądowego.

Artykuł 2 ust. 2 ustawy o skardze‎na przewlekłość postępowania doprecyzowuje, że przy badaniu tego,‎czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.Ustawa o skardze na przewlekłość postępowania nie określa wyraźnie,‎jaki okres oczekiwania na rozpoznanie sprawy należy uznać za nieuzasadnioną zwłokę. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wskazuje się, że o przewlekłości postępowania apelacyjnego można mówić z reguły w przypadku bezczynności sądu drugiej instancji polegającej na niewyznaczeniu rozprawy apelacyjnej, która trwa co najmniej 12 miesięcy (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z:‎12 maja 2005 r., III SPP 96/05; 16 marca 2006 r., III SPP 10/06; 21 marca 2006 r., III SPP 13/06; 14 lipca 2016 r., III SPP 55/16; 7 marca 2017 r., III SPP 6/17;‎19 października 2017 r., III SPP 42/17; 21 lutego 2018 r., III SPP 3/18, 22 stycznia 2019 r., I NSP 71/18, 3 grudnia 2019 r., I NSP 160/19; 28 września 2021 r.,‎I NSP 145/21).Sąd Najwyższy zwracał jednak uwagę, że nieuprawniona jest teza,‎iż przekroczenie okresu 12 miesięcy trwania postępowania oznacza automatycznie wystąpienie stanu przewlekłości, bez względu na okoliczności danej sprawy,‎a oceniając, czy w danej sprawie mamy do czynienia z przewlekłością postępowania należy brać pod uwagę kryteria określone w art. 2 tej ustawy, zgodnie z którymi dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20;‎28 września 2021 r., I NSP 145/21).Powyższe oznacza, że przewlekłości postępowania nie ocenia się w sposób mechaniczny, lecz w każdej sprawie indywidualnie (zob. postanowienia‎Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 6 maja 2020 r., I NSP 34/20; 10 listopada 2020 r., I NSP 142/20; 28 września 2021 r, I NSP 145/21).Podobnie przesłanki stwierdzenia przewlekłości postępowania określa ETPC, który ocenia, czy przewlekłość postępowania jest nieuzasadniona, w świetle szczególnych warunków sprawy i przy uwzględnieniu takich kryteriów,‎jak skomplikowanie (stopień złożoności) sprawy, zachowanie stron i organów prowadzących sprawę oraz znaczenie materii objętej skargą (wyroki ETPC‎z: 21 września 2000 r., skarga nr 33082/96, w sprawie Wojnowicz przeciwko Polsce;‎4 kwietnia 2000 r., skarga nr 38670/97, w sprawie Dewicka przeciwko Polsce;‎26 października 2000 r., skarga nr 25693/94, w sprawie Sobczyk przeciwko Polsce; 26 lipca 2001 r., skarga nr 29691/96, w sprawie Jedamski przeciwko Polsce;‎14 stycznia 2003 r., skarga nr 39505/98, w sprawie W.M. przeciwko Polsce;‎zob. też M.A.

Nowicki, Europejski Trybunał Praw Człowieka – orzecznictwo,‎Tom I – Prawo do rzetelnego procesu sądowego, Kraków 2001, s. 46 i n.‎oraz powołane tam orzecznictwo tego Trybunału, a także postanowienia‎Sądu Najwyższego z: 11 lipca 2019 r., I NSP 48/19; 28 września 2021 r,‎I NSP 145/21). Przyjmując powyższy pogląd za własny, Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stwierdza, że całościowa ocena analizowanego postępowania nie pozwala na przyjęcie, że jest ono prowadzone przewlekle. Akta sprawy zostały przekazane do Sądu Apelacyjnego w Gdańsku w dniu‎21 marca 2024 r. wraz z apelacją.

Następnego dnia wylosowany został skład orzekający. Zarządzeniem z dnia 12 sierpnia 2024 r. referendarz sądowy dokonał kontroli formalnej apelacji. Dnia 26 listopada 2024 r. do sądu apelacyjnego wpłynęła odpowiedź na apelację, złożona przez pełnomocnika skarżących.‎Dnia 14 marca 2025 r. wpłynął wniosek skarżących o udzielenie zabezpieczenia roszczenia o ustalenie poprzez wstrzymanie na czas trwania postępowania obowiązku dokonywania spłat rat kredytu przez skarżących. Postanowieniem z dnia 18 marca 2025 r. uwzględniono w całości wniosek skarżących o udzielenie zabezpieczenia roszczenia.

Zarządzeniem z 15 września 2025 r. dokonano podziału spraw z referatu sędziego w związku z przejściem sędziego referenta‎w stan spoczynku i wylosowano nowego sędziego referenta. Zarządzeniem‎z 15 października 2025 r. wydano zarządzenie o wyznaczeniu terminu rozprawy apelacyjnej na 7 września 2028 r.Pomiędzy wpłynięciem akt wraz z apelacją do Sądu Apelacyjnego‎w Gdańsku (tj. 21 marca 2024 r.) i wniesieniem skargi na przewlekłość postępowania (28 listopada 2025 r.) upłynęło 20 miesięcy. W tym czasie sąd apelacyjny dokonał kontroli formalnej apelacji, doręczył apelację stronie przeciwnej, wydał postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia i wyznaczył termin rozprawy apelacyjnej.

Czynności podejmowane były terminowo i zmierzały‎do merytorycznego rozpoznania sprawy. Na marginesie wskazać należy, że wyznaczenie tak odległego terminu rozprawy apelacyjnej (na wrzesień 2028 r.) może w przyszłości budzić wątpliwości odnośnie do naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jednak jako dotyczące okresu po wydaniu orzeczenia w niniejszym postępowaniu, pozostaje poza zakresem rozpoznania Sądu Najwyższego‎w tej sprawie. Jak wskazuje się w orzecznictwie Sądu Najwyższego celem skargi‎na przewlekłość postępowania jest przeciwdziałanie trwającej przewlekłości, zaś jej funkcją przede wszystkim wymuszenie nadania sprawie odpowiedniego, sprawnego biegu procesowego (tak postanowienie Sądu Najwyższego‎z 10 sierpnia 2007 r., III SPP 30/07).

Służy temu zarówno samo stwierdzenie wystąpienia przewlekłości w postępowaniu (art. 12 ust. 2), jak i możliwość zalecenia podjęcia przez sąd rozpoznający sprawę co do istoty odpowiednich czynności w wyznaczonym terminie (art. 12 ust. 3). W sytuacji, jaka wystąpiła‎w przedmiotowej sprawie wyżej wymienione cele i funkcje skargi nie mogły już być spełnione.Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy, na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy o skardze na przewlekłość postępowania, orzekł jak w sentencji postanowienia. Paweł Księżak Joanna Lemańska Maria Szczepaniec M.L. [a.ł]