I NSP 357/24 · Sąd Najwyższy

I NSP 357/24 POSTANOWIENIE Dnia 8 października 2024 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Mirosław Sadowski w sprawie ze skargi J.G. na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki ‎w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie o sygn. I NB 6/22, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 8 października 2024 r., odrzuca skargę. P.J.

UZASADNIENIE

Pismem z dnia 25 września 2024 r. J. G. (dalej: „Skarżący”) złożył skargę na przewlekłość postępowania toczącego się przed Sądem Najwyższym pod sygn. akt I Nb 6/22. Skarżący wniósł o:1.stwierdzenie, że w postępowaniu przed Sądem Najwyższym w sprawie I Nb 6/22 o zapłatę w przedmiocie wniosku pozwanej o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego w sprawie II NSNc 101/23 nastąpiła przewlekłość postępowania;2.wydanie sądowi w sprawie o sygn. akt I Nb 6/22 obowiązku podjęcia zawieszonego postępowania (…) nakazując jednocześnie temu sądowi rozstrzygniecie wniosku, o którym mowa powyżej celem wyeliminowania niezbędnej zwłoki; 3.przyznanie do Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego sumy pieniężnej w wysokości 20 000 zł; 4.zasądzenie od Skarbu Państwa – Sądu Najwyższego na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania wywołanego niniejszą skargą.

W uzasadnieniu Skarżący wskazał m.in., że zgłasza skargę na naruszenie jego praw do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu przed Sądem Najwyższym, którego przedmiotem jest rozpoznanie wniosku pozwanej o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności SSN Tomasza Demendeckiego w sprawie I Nb 6/22.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Skarga na przewlekłość podlegała odrzuceniu. Ustawa z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1725; dalej: „ustawa o skardze na przewlekłość” lub „ustawa o skardze”) reguluje zasady i tryb wnoszenia oraz rozpoznawania skargi strony, której prawo do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki zostało naruszone na skutek działania lub bezczynności sądu lub prokuratora prowadzącego lub nadzorującego postępowanie przygotowawcze (art. 1 ust. 1).

Stosownie do art. 2 tej ustawy, strona może wnieść skargę o stwierdzenie, że w postępowaniu, którego skarga dotyczy, nastąpiło naruszenie jej prawa do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jeżeli postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie trwa dłużej, niż to konieczne dla wyjaśnienia istotnych okoliczności faktycznych i prawnych (ust. 1), przy czym dla stwierdzenia, czy w sprawie doszło do przewlekłości postępowania, należy w szczególności ocenić terminowość i prawidłowość czynności podjętych przez sąd w celu wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie, uwzględniając charakter sprawy, stopień faktycznej i prawnej jej zawiłości, znaczenie dla strony, która wniosła skargę, rozstrzygniętych w niej zagadnień oraz zachowanie się stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania (ust. 2).

Podkreślenia wymaga też fakt, że unormowania ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na przewlekłość stanowią realizację przepisu art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r., podpisanej przez Polskę w dniu 26 listopada 1991 r. i ratyfikowanej w dniu 19 listopada 1992 r. (Dz.U. nr 85, poz. 427), przyznającego każdemu prawo do rzetelnego i publicznego rozpoznania jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły sąd ustanowiony ustawą, przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytaczanej przeciwko niemu sprawie karnej, a także art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, iż każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka ugruntował się przy tym pogląd, iż przepis art. 6 Konwencji ma zastosowanie tylko wtedy, gdy rezultat postępowania ma bezpośrednio rozstrzygające (directly decisive) znaczenie dla praw i obowiązków skarżącego o charakterze cywilnym (zob. między innymi wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 16 lipca 1971 r. w sprawie Ringeisen przeciwko Austrii). Postępowanie musi być bezpośrednio rozstrzygające, co oznacza, że nie jest wystarczający luźny (tenuous connection) związek lub odległe i przypadkowe (remote consequences) skutki (zob. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 czerwca 1981 r. w sprawie Le Compte, Van Leuwen i De Meyere przeciwko Belgii).

Wymaganie to jest spełnione, gdy orzekanie o prawach i obowiązkach o charakterze cywilnoprawnym jest pierwotnym i zasadniczym celem postępowania (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 września 2014 r., III SPP 206/14).Kierując się powyższymi wytycznymi w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że skarga na przewlekłość nie przysługuje w sprawach incydentalnych, spoza „głównego nurtu postępowania w sprawie”, takich jak mające za przedmiot: rozpoznanie zażalenia (z wyjątkiem zażaleń przenoszących główny nurt sprawy do wyższej instancji, tj. zażalenia na odrzucenie pozwu czy umorzenia postępowania), rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziego, zwolnienie od kosztów sądowych czy – jak w niniejszej sprawie – wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z: 24 września 2014 r., III SPP 206/14; 16 czerwca 2015 r., III SPP 12/15; 10 stycznia 2017, III SPP 65/16 ;16 lipca 2019 r., I NSP 65/19; 24 marca 2021 r., I NSP 191/20; 13 września 2023 r., I NSP 152/23).Analogiczne stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w uzasadnieniu postanowienia z 1 grudnia 2015 r. w sprawie TS 167/15 wyjaśnił, że „…pojęcie sprawy, o którym mowa w art. 45 ust. 1 Konstytucji, odnosi się do całokształtu postępowania, w którym zapada rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach jednostki.

Postępowania incydentalne mają natomiast charakter poboczny, uzupełniający wobec postępowania głównego. O ile – jak wszystkie postępowania toczące się przed organami władzy publicznej, które rozstrzygają o prawach i obowiązkach podmiotów prywatnych – muszą one odpowiadać wymogom sprawiedliwości proceduralnej, o tyle treść tych wymogów każdorazowo zależy od charakteru danego postępowania (zob. np. wyroki TK z 31 marca 2009 r., SK 19/08, OTK ZU nr 3/A/2009, poz. 29; 5 lipca 2005 r., SK 26/04, OTK ZU nr 7/A/2005, poz. 78 oraz 12 maja 2011 r., P 38/08, OTK ZU nr 4/A/2011, poz. 33).

Art. 45 ust. 1 Konstytucji odnosi prawo do rozpatrzenia sprawy w rozsądnym terminie przede wszystkim do całokształtu postępowania (a więc ostatecznego rozstrzygnięcia danej sprawy włącznie z kwestiami pobocznymi wymagającymi rozpoznania w toku postępowania). Dlatego skarga na przewlekłość postępowania obejmuje jedynie możliwość kwestionowania czasu trwania całej procedury, mającej na celu rozstrzygnięcie danej sprawy, nie zaś poszczególnych jej elementów oraz postępowań wpadkowych.”.W dalszym toku wywodu Trybunał dostrzegając, że opóźnienie postępowania w kwestiach wpadkowych może prowadzić do przewlekłości postępowania głównego, podkreślił, że „…nie uzasadnia to twierdzenia, że skarga na przewlekłość postępowania powinna – zgodnie z Konstytucją – obejmować także postępowania wpadkowe, a jedynie to, że opóźnienie w prowadzeniu tych postępowań powinno być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu skargi na przewlekłość postępowania głównego.

Co więcej, możliwość wnoszenia skargi jedynie na przewlekłość postępowania w danej sprawie jako całości służy ekonomii procesowej – zapobiega bowiem prowadzeniu wielu postępowań w sprawie przewlekłości poszczególnych postępowań incydentalnych oraz – w konsekwencji – dalszemu wydłużaniu się postępowania sądowego.”.Należy też zauważyć, że z dniem 6 stycznia 2017 r. weszły w życie przepisy nowelizujące ustawę o skardze na przewlekłość, m.in. w art. 2 ust. 1 wprowadzono zmianę przesądzającą, iż przedmiotem skargi może być wyłącznie postępowanie zmierzające do wydania rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie.Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie objął skargą całego postępowania w sprawie, a domaga się jedynie stwierdzenia, że doszło „do nieuzasadnionej zwłoki w rozpoznaniu wniosku o zbadanie wymogów niezawisłości i bezstronności sędziego”, a zatem skargą obejmuje jedynie kwestię wpadkową.

Tak skonstruowaną skargę zaś należy, w świetle powyższych uwag, uznać za niedopuszczalną i jako taką podlegającą odrzuceniu na podstawie art. 3986 § 3 k.p.c. w zw. z art. 3941 § 3 k.p.c. w zw. z art. 8 ust. 2 ustawy o skardze na przewlekłość. ł.n[a.ł]‎