I NSK 31/18 · Sąd Najwyższy

Sygn. akt I NSK 31/18 POSTANOWIENIE Dnia 16 stycznia 2019 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Marcin Łochowski w sprawie z powództwa (…) Bank S.A. w W.przeciwko Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów o uznanie praktyk za naruszające zbiorowe interesy konsumentów na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 16 stycznia 2019 r. na skutek skargi kasacyjnej pozwanego od wyroku Sądu Apelacyjnego w (…)z dnia 24 marca 2017 r., sygn. akt VI ACa (…) 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

2. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów na rzecz (…) Bank S.A. w W. kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 24 marca 2017 r. Sąd Apelacyjny w (…) w punkcie I.1a zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego w W. - Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 25 października 2013 r. w ten sposób, że w punkcie pierwszym uchylił decyzję Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nr RŁO (…) z dnia 8 listopada 2011 r. w punkcie pierwszym w części dotyczącej praktyki mającej polegać na zamieszczaniu informacji o łącznej kwocie wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany jest konsument, w załącznikach do umowy o nazwach „Harmonogram spłat”, „Tabela prowizji za czynności bankowe oraz opłat za inne czynności w (…) Banku S.A.”, a nie w umowie kredytu, co miało stanowić naruszenie art. 4 ust. 2 pkt 9 ustawy z dnia 20 lipca 2011 r. o kredycie konsumenckim oraz drugim, trzecim - w zakresie dotyczącym praktyki opisanej w punkcie drugim, czwartym podpunkt drugi oraz piątym.

W punkcie I.1b Sąd Apelacyjny zmienił częściowo wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że w punkcie pierwszym zmienił zaskarżoną decyzję w puncie czwartym podpunkt pierwszy w ten sposób, że nałożoną tam karę obniżył do kwoty 600.000 zł, w punkcie I.1c zmienił zaskarżony wyrok częściowo w ten sposób, że w punkcie pierwszym stwierdził, że decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa ani bez podstawy prawnej. Natomiast, w punkcie I.2. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.000 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, a punkcie II. oddalił apelację powoda w pozostałej części Sąd Apelacyjny, zaś w pkt III. orzekł kosztach postępowania apelacyjnego.Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny wskazał m.in., że analiza akt postępowania prowadzonego przez Prezesa UOKiK, w szczególność złożonych do nich przykładowych umów zawieranych przez powoda prowadziła do konieczności dokonania korekty i sprecyzowania ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego.

Sąd Apelacyjny przyjął również, że w sytuacji gdy wpis klauzuli do rejestru, o który mowa w art. 47945 k.p.c. nastąpił na podstawie wyroku zapadłego w sprawie prowadzonej przeciwko innemu przedsiębiorcy niż powód, to Prezes UOKiK nie był uprawniony do wszczęcia w stosunku do niego postępowania o zaniechanie stosowania postanowienia uznanego za tożsame, jako praktyki naruszającej zbiorowe interesy konsumentów, o jakiej mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (jednolity tekst:

Dz.U. z 2017 r., poz. 229 ze zm. - dalej, jako: „u.o.k.k.”).Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł pozwany, zaskarżając wyrok Sądu Apelacyjnego w części, tj. w punkcie I.1a w zakresie, w jakim dotyczy zmiany wyroku Sądu Okręgowego przez uchylenie decyzji Prezesa UOKiK w punkcie drugim i trzecim - w zakresie praktyki opisanej w punkcie drugim, czwartym podpunkt drugi oraz piątym, punkcie I.2. i punkcie III. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pozwany wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, tj. czy art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k. stanowi samodzielną i wystarczającą podstawę stwierdzenia bezprawności opisanego w tym przepisie zachowania, czy też wykazanie bezprawności takiego zachowania wymaga wskazania innego przepisu stanowiącego źródło bezprawności.W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odrzucenie skargi kasacyjnej, ewentualnie wydanie postanowienia odmawiającego przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, zaś w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania - oddalenie skargi.

Nadto, powód wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Skarga kasacyjna nie zasługuje na przyjęcie do rozpoznania.Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne. Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało, wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 15 listopada 2017 r., III SK 13/17; z dnia 29 listopada 2017 r., I CSK 216/17).Sąd Najwyższy wskazuje, że zgodnie z uchylonym z dniem 17 kwietnia 2016 r. przepisem art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k. (zob. ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2015 r., poz. 1634) praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów było godzące w nie bezprawne działanie przedsiębiorcy, w szczególności stosowanie postanowień wzorców umów, które zostały wpisane do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone, o którym mowa w art. 47945 k.p.c. Pozwany podnosi, że istnieją zasadnicze wątpliwości, co do tego, czy przepis ten może być samodzielną czy też niesamodzielną podstawą praktyki, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k.Sąd Najwyższy wypowiadał się już jednak o wykładni art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k. w świetle uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 oraz wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie C-119/15, Biuro Podróży „Partner” przeciwko Prezesowi UOKiK.

Już w samej uchwale z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15 znalazło się stwierdzenie, że „ograniczenie działania prawomocności wyroku uwzględniającego powództwo o uznanie postanowienia wzorca umowy za niedozwolone wyłącznie do pozwanego przedsiębiorcy oznacza, że niekorzystne skutki tego wyroku kierowane są jedynie do tego podmiotu, który miał zapewnione prawo do wysłuchania w postępowaniu”.Pogląd ten został rozwinięty w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 marca 2017 r., III SK 1/15, w którym Sąd Najwyższy, po dokonaniu obszernej analizy dotychczasowego orzecznictwa w tym przedmiocie, wyjaśnił, że wpis postanowienia do rejestru postanowień wzorców umowy uznanych za niedozwolone działa na niekorzyść tylko i wyłącznie przedsiębiorcy pozwanego w sprawie o uznanie postanowień wzorca umowy za niedozwolony.

Wpis taki nie działa na niekorzyść innych przedsiębiorców, nawet gdy stosują identycznie sformułowane postanowienia we wzorcach umów dotyczących tych samych stosunków prawnych. To z kolei oznacza, że stosowanie przez innego przedsiębiorcę postanowienia identycznego (tożsamego) z postanowieniem wpisanym do rejestru w sprawie przeciwko innemu przedsiębiorcy nie jest zachowaniem bezprawnym w tym sensie, że nie narusza art. 47943 k.p.c. Zakres zastosowania zakazu, o którym mowa w art. 24 ust. 1 u.o.k.k. w zw. z art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k., zależy zatem od podmiotowego i przedmiotowego zakresu zakazu wykorzystywania postanowień wzorca umowy uznanych za niedozwolone w ramach abstrakcyjnej kontroli postanowień wzorców (art. 47942 w zw. z art. 47943 k.p.c.).Również w postanowieniu z dnia 7 marca 2017 r., III SK 13/15 Sąd Najwyższy przyjął, że stosowanie przez innego przedsiębiorcę postanowienia wpisanego do rejestru, o którym mowa w art. 47945 § 2 k.p.c. nie jest zachowaniem bezprawnym w rozumieniu art. 47943 k.p.c. w związku z art. 24 ust. 1 u.o.k.k. i w konsekwencji nie jest praktyką naruszającą zbiorowe interesy konsumentów, o której mowa w art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.k.Sąd Najwyższy podkreśla, że koncepcja rozszerzonych skutków wpisu postanowienia wzorca do rejestru postanowień niedozwolonych, a więc obejmujących także przedsiębiorców, którzy nie brali udziału w postępowaniu o uznaniu postanowienia tego wzorca za niedozwolone, nie jest sprzeczna z prawem unijnym.

Jednak wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-119/15 nie oznacza, że prawo unijne nakazuje przyjęcie szerokiego skutku wpisu postanowienia do rejestru. Kwestia ta została pozostawiona prawodawcy krajowemu. Dokonując interpretacji uregulowań krajowych Sąd Najwyższy przyjął stanowisko wyrażone w uchwale siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2015 r., III CZP 17/15, opowiadając się za koncepcją jednokierunkowej prawomocności rozszerzonej, nieobejmującej wszystkich przedsiębiorców stosujących postanowienie tej samej treści normatywnej co pozwany w sprawie, w której wydano wyrok uznający dane postanowienie za niedozwolone.Zagadnienie prawne, sformułowane przez pozwanego jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostało już zatem przez Sąd Najwyższy rozstrzygnięte.

Sąd Najwyższy w niniejszym składzie nie dostrzega przy tym okoliczności przemawiających za odstąpieniem od linii orzeczniczej wytyczonej wyrokiem z dnia 7 marca 2017 r., III SK 1/15 i postanowieniem z dnia 7 marca 2017 r., III SK 13/15. Takie samo stanowisko Sąd Najwyższy zajął też w postanowieniach z dnia 19 grudnia 2019 r. I NSK 22/18, I NSK 24/18 i I NSK 25/18.Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej pozwanego do rozpoznania, w szczególności okoliczności wskazujących na nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz w oparciu o art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 39821 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.) zasądził od Prezesa UOKiK na rzecz powoda kwotę 360 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.