I NP 1/25 · Sąd Najwyższy

I NP 1/25 POSTANOWIENIE Dnia 10 lutego 2026 r.Sąd Najwyższy w składzie: SSN Janusz Niczyporuk w sprawie ze skargi W. J. o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego postanowienia Sądu‎Apelacyjnego w […] z 10 grudnia 2025 r., sygn. I ACa 858/16, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw‎Publicznych w dniu 10 lutego 2026 r., odrzuca skargę.

UZASADNIENIE

Pismem z 17 grudnia 2025 r. W. J. (dalej: „Skarżący”) działając w imieniu własnym na podstawie art. 3941 § 1 pkt 2 k.p.c.,‎w zw. z art. 4246 § 3 k.p.c., art. 871 § 1 k.p.c., art. 45 ust. 1 Konstytucji RP‎oraz art. 6 ust. 1 EKPC, zaskarżył postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] wydane w sprawie o sygn. akt I ACa 858/16 (dalej: „zaskarżone postanowienie”), odrzucające skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Skarżący zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:1.„Rażące naruszenie art. 871 § 1 k.p.c. w zw. z ustawą z dnia 22 listopada 2013 r., poprzez zaniechanie przekazania skargi ustanowionemu z mocy prawa obrońcy, który reprezentuje uczestnika do czasu ustania ustawowych przesłanek zagrożenia.2.Rażące naruszenie art. 4246 § 3 k.p.c., polegające na odrzuceniu skargi bez uprzedniego wezwania właściwego pełnomocnika do uzupełnienia braków formalnych, mimo że wezwanie to miało charakter obligatoryjny;3.Naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez pozbawienie uczestnika realnego i efektywnego prawa do sądu;4.Naruszenie art 2 Konstytucji RP, tj. zasady zaufania obywatela‎do państwa i prawa, poprzez arbitralne i przedwczesne odrzucenie środka zaskarżenia;5.Naruszenie art 6 ust. 1 EKPC, polegające na odmowie zapewnienia efektywnego dostępu do obrońcy na etapie środka zaskarżenia;6.Rażące naruszenie zasady proporcjonalności, przez zastosowanie najsurowszego środka procesowego (odrzucenie), z pominięciem wcześniejszego, obowiązkowego etapu - wezwania obrońcy do usunięcia braków formalnych”.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Zgodnie z art. 3941 § 1 k.p.c. zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje m.in. na postanowienie sądu drugiej lub pierwszej instancji odrzucające skargę‎o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.Jak wynika z art. 871 § 1 k.p.c. w postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych. Ustanowiony w powołanym przepisie tzw. przymus adwokacko - radcowski dotyczy każdego postępowania przed Sądem Najwyższym i jego skutkiem jest odjęcie stronie zdolności do podejmowania czynności procesowych osobiście‎(zdolności postulacyjnej).

Oznacza to, że czynności samej strony lub pełnomocnika niebędącego adwokatem lub radcą prawnym albo rzecznikiem patentowym‎są bezskuteczne (zob. postanowienie SN z 26 lutego 2025 r., III CZ 289/24).Wyjątek od powyższej zasady wprowadzono w art. 871 § 2 k.p.c.,‎gdzie przewidziano, że przepisu § 1 nie stosuje się w postępowaniu o zwolnienie‎od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata, radcy prawnego‎lub rzecznika patentowego oraz gdy stroną, jej organem, jej przedstawicielem ustawowym lub pełnomocnikiem jest sędzia, prokurator, notariusz albo profesor‎lub doktor habilitowany nauk prawnych, a także gdy stroną, jej organem‎lub jej przedstawicielem ustawowym jest adwokat, radca prawny lub radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, a w sprawach własności intelektualnej rzecznik patentowy.W badanej sprawie Skarżący nie wykazał, że należy do kategorii osób wymienionych w art. 871 § 2 k.p.c., a zatem brak jest podstaw do uznania,‎że przysługuje jemu zdolność postulacyjna.

Zażalenie sporządzone i podpisane przez stronę nie mającą zdolności postulacyjnej przed Sądem Najwyższym‎jest dotknięte brakiem formalnym nieusuwalnym, skutkującym odrzuceniem środka odwoławczego jako niedopuszczalnego, bez wzywania do uzupełniania tego braku‎i bez możliwości jego usunięcia przez pełnomocnika (zob. postanowienie‎Sądu Najwyższego z 28 marca 2025 r., III CZ 26/25).Skutki niezachowania przymusu adwokacko-radcowskiego normowanego przez art. 871 § 1 k.p.c. reguluje ogólnie art. 130 § 5 k.p.c., a w odniesieniu‎do środków odwoławczych objętych tego rodzaju przymusem, w tym zażaleń‎do Sądu Najwyższego, obowiązują szczególne regulacje (art. 3941 § 1 i 3‎w zw. z art. 39821 w zw. z art. 397 § 3 i art. 373 § 1 k.p.c.), przewidujące odrzucenie wniesionego osobiście przez stronę zażalenia jako niedopuszczalnego‎(zob. postanowienie Sadu Najwyższego z 29 lipca 2025 r., III CZ 112/25).W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji.[a.ł] ‎