I KZP 49/00 · Sąd Najwyższy

UCHWAŁA Z DNIA 27 LUTEGO 2001 R.

I KZP 49/2000

Uprawnienie do dochodzenia roszczeń, o których mowa w art. 8

ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń

wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149 ze zm.), przysługuje również takiemu dziecku osoby represjonowanej, które zostało po

śmierci tej osoby przysposobione w drodze adopcji niepełnej na podstawie

art. 64 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. – kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34,

poz. 308 ze zm.), jeżeli nie nastąpiło przekształcenie tego przysposobienia

w pełne.

Przewodniczący: sędzia SN J. Bratoszewski (sprawozdawca).

Sędziowie SN: J. Szewczyk, F. Tarnowski.

Prokurator Prokuratury Krajowej: R. Stefański.

Sąd Najwyższy w sprawie Janusza N., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., przez Sąd Apelacyjny w R., postanowieniem z dnia 21 grudnia 2000 r., zagadnienia prawnego wymagającego

zasadniczej wykładni ustawy:

„Czy uprawnienie do dochodzenia roszczenia, o którym mowa w art.

8 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na

rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 34, poz. 149

z późn. zm.) przechodzi na dziecko (biologiczne) osoby represjono-

wanej, które po jej śmierci zostało przysposobione na podstawie art.

64 i następne kodeksu rodzinnego z dnia 2 sierpnia 1950 r. (Dz. U.

Nr 34, poz. 311) – adopcja niepełna (art. XIII § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – przepisy wprowadzające kodeks rodzinny i opiekuńczy, Dz. U. z 5 marca 1964 r., Nr 9, poz. 60 w zw. z art. 124 k.r.o.)?”

u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j.

UZASADNIENIE

Przedstawione Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 441 k.p.k. do

rozstrzygnięcia zagadnienie prawne zrodziło się w następującym układzie

procesowym.

Janusz N. jest biologicznym dzieckiem Antoniego i Janiny Ż., którzy

działali na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego i z tego powodu

byli ścigani w 1946 r. przez ówczesne organy bezpieczeństwa, a następnie

zostali skrytobójczo zamordowani. Po śmierci rodziców Janusz N. został

adoptowany postanowieniem Sądu Powiatowego w S. z dnia 4 grudnia

1953 r. przez Jana Rudolfa N. i Stefanię N.

We wniosku skierowanym do Sądu Okręgowego w R. Janusz N.

wniósł, między innymi, o zasądzenie na jego rzecz kwoty 50.000 zł tytułem

zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, wynikłą ze śmierci jego rodziców

Antoniego i Janiny Ż.

Sąd Okręgowy w R., wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2000 r., oddalił ten

wniosek, wychodząc z założenia, że roszczenie to wnioskodawcy nie przysługuje, gdyż po przysposobieniu go utracił on uprawnienia przewidziane w

art. 8 ust. 1 ustawy „lutowej”. W wyniku apelacji wniesionej przez pełnomocnika wnioskodawcy, kwestionującej słuszność tego stanowiska, sprawę

rozpoznawał Sąd Apelacyjny w R., który uznał, że przy rozpoznaniu apelacji wyłoniło się zagadnienie prawne, wymagające dokonania zasadniczej

wykładni ustawy, i dlatego zwrócił się do Sądu Najwyższego na podstawie

art. 441 k.p.k. o jego rozstrzygnięcie.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Przedstawione zagadnienie prawne da się sprowadzić do kwestii, czy

przysposobienie niepełne, o którym mowa w art. 124 kodeksu rodzinnego i

opiekuńczego – w odróżnieniu od przysposobienia pełnego – powoduje

utratę przez osobę przysposobioną uprawnień dziecka, a w szczególności,

uprawnień do dochodzenia roszczeń przewidzianych w art. 8 ust. 1 w zw.

z art. 11 ust. 2 ustawy „lutowej” po represjonowanych rodzicach, którzy na

skutek tych represji ponieśli śmierć.

Co do tego bowiem, że przysposobienie wnioskodawcy dokonane

pod rządem kodeksu rodzinnego z 1950 r. traktuje się w aktualnym stanie

prawnym jako przysposobienie niepełne, ze skutkami przewidzianymi w art.

124 obecnie obowiązującego kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie ma

wątpliwości, gdyż tak właśnie należy je traktować z mocy art. XIII przepisów wprowadzających kodeks rodzinny i opiekuńczy (ustawa z dnia 25

lutego 1964 r.).

Ustosunkowując się zatem do skutków prawnych, jakie wywołuje

przysposobienie niepełne w zestawieniu z uprawnieniami „dziecka” przewidzianymi w art. 8 ust. 1 powołanej ustawy, stwierdzić należy, że zgodnie z

art. 124 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, istota przysposobienia

niepełnego sprowadza się do tego, że jego skutki polegają wyłącznie na

powstaniu stosunku między przysposabiającym a przysposobionym. Przysposobiony nie zostaje w pełni włączony do rodziny przysposabiającego,

jak też nadal pozostaje członkiem swej rodziny naturalnej, zachowując

wszelkie więzy pokrewieństwa z tą rodziną, przy czym wchodzi w skład rodziny przysposabiającego, a nie swoich rodziców naturalnych (zob. J. Igna-

towicz, K. Piasecki, J. Pietrzykowski, J. Winiarz: Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 1990, s. 499-500, B. Walaszek: Przysposobienie w polskim prawie rodzinnym oraz w polskim prawie międzynarodowym prywatnym i procesowym, Warszawa 1966, s. 278 oraz H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki i M. Sychowicz: Kodeks

rodziny i opiekuńczy z komentarzem, Warszawa 2000, s. 691). Korelatem

ograniczenia skutków przysposobienia do samego tylko przysposabiającego j e s t b r a k z e r w a n i a w i ę z i p r a w n e j z j e g o r o d z

i n ą naturalną. Wszelkie więzy i związane z nimi prawa i obowiązki w stosunku do rodziny naturalnej przysposobionego z o s t a j ą z a c h o w a n

e o tyle, o ile nie wyłącza ich stosunek przysposobienia.

Wyrazem zachowania tych uprawnień (lub obowiązków) przez osobę

przysposobioną – w wypadku przysposobienia niepełnego – jest regulacja

zawarta w art. 131 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego może ją obciążać – choć w ostatniej kolejności – obowiązek alimentacyjny, wobec wstępnych i rodzeństwa, a także regulacja dotycząca dziedziczenia (art. 937 pkt 3 k.c.). W piśmiennictwie cywilistycznym przyjmuje

się bowiem, że w wypadku adopcji niepełnej przysposobiony dziedziczy

nadal po swoich krewnych (T. Sokołowski: Dziedziczenie w związku z

przysposobieniem, Rejent 1996, nr 11, s. 87; Kodeks cywilny, Komentarz,

pod redakcją K. Pietrzykowskiego, Warszawa 1998 r., s. 727 – 728). Identyczne stanowisko zajął też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 19 kwietnia

1968 r. (niepublik.).

Wszystkie wskazane uprawnienia przysposobionego – w wypadku

przysposobienia niepełnego – świadczą o tym, że nie przestaje on być

„dzieckiem” swych naturalnych rodziców, a w konsekwencji tego przyjąć

należy, że przysługują mu także uprawnienia wynikające z art. 8 ust. 1 w

zw. z art. 11 ust. 2 powołanej na wstępie ustawy „lutowej”, chyba że nastąpiłoby przekształcenie tego przysposobienia w pełne.