I KZP 20/11 · Sąd Najwyższy

POSTANOWIENIE Z DNIA 19 STYCZNIA 2012 R.

I KZP 20/11

Brak wypowiedzi Sądu Najwyższego w zakresie wykładni określonych

przepisów w żadnym wypadku nie uprawnia do korzystania z instytucji

wskazanej w art. 441 § 1 k.p.k.

Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki.

Sędziowie SN: D. Świecki, W. Wróbel (sprawozdawca).

Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Mik.

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu

19 stycznia 2012 r. sprawy Mariusza J. w związku z postanowieniem Sądu

Okręgowego w Ś. z dnia 25 października 2011 r., o przekazaniu, na

podstawie art. 441 § 1 k.p.k., zagadnienia prawnego „o wykładnię ustawy w

części tyczącej zbiegu przepisów art. 178a § 4 k.k. i art. 244 k.k.”

po s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały.

UZASADNIENIE

Postanowienie Sądu Okręgowego w Ś. o przekazaniu zagadnienia

prawnego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu wydane zostało w

następującej sytuacji procesowej:

W dniu 10 maja 2011 r. Prokurator Rejonowy w Ś. oskarżył Mariusza

J. o to, że „w dniu 05 lutego 2011 r. na ul. R. w G., znajdując się w stanie

nietrzeźwości (0,32 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu) prowadził

samochód marki VW Golf (...) w ruchu lądowym, nie stosując się tym

samym do orzeczonego przez Sąd Rejonowy w J. wyrokiem z dnia

09.12.2010 r. zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na

okres 2 lat za popełniony czyn z art. 178a § 1 k.k., zaś przedmiotowego

czynu dopuścił się będąc uprzednio prawomocnie skazanym w/wym.

wyrokiem,

za

prowadzenie

pojazdu

mechanicznego

w

stanie

nietrzeźwości”, to jest o przestępstwo określone w art. 178a § 4 k.k. i art.

244 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k.

Wyrokiem zaocznym z dnia 2 sierpnia 2011 r., Sąd Rejonowy w Ś.

uznał oskarżonego za winnego popełnienia powyższego, czynu, z tym że

przyjął, iż czyn ten wyczerpuje jedynie znamiona przestępstwa określonego

w art. 178a § 4 k.k. Za przestępstwo to wymierzono Mariuszowi J. karę 10

miesięcy pozbawienia wolności, której wykonanie zawieszono na okres 3

lat próby, oraz orzeczono, w oparciu o art. 42 § 2 k.k., zakaz prowadzenia

pojazdów mechanicznych na taki sam okres. W motywach orzeczenia

wyrażono pogląd, iż proponowana przez oskarżyciela kumulatywna

kwalifikacja prawna czynu zarzuconego oskarżonemu nie znajduje

uzasadnienia. Pogląd ten wsparto regułą konsumpcji (lex consumens

derogat legi consumptae), zgodnie z którą art. 244 k.k. ulega pochłonięciu

przez art. 178a § 4 k.k. – jako przepis zawierający wśród znamion

ustawowych także niestosowanie się do zakazu prowadzenia pojazdów

mechanicznych, orzeczonego tytułem środka karnego.

Wyrok Sądu a quo zaskarżył prokurator, podnosząc zarzut obrazy

prawa materialnego, a to przepisów art. 11 § 2 k.k. i art. 244 k.k. – „poprzez

ich niezastosowanie i zakwalifikowanie czynu zarzuconego Mariuszowi J.

jedynie z art. 178a § 4 k.k., podczas gdy czyn, którego tenże się dopuścił,

właściwie opisany, wyczerpuje znamiona art. 178a § 4 k.k., jak też art. 244

k.k.". Ten punkt widzenia umotywowano faktem, iż oskarżony został

uprzednio prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego”

w stanie po spożyciu alkoholu" i zarazem został wobec niego zastosowany

środek kamy w postaci zakazu prowadzenia pojazdów, skutkiem czego

jego zachowanie w dniu 5 lutego 2011 r. godziło w dwa dobra prawnie

chronione: bezpieczeństwo w komunikacji (art. 178a § 4 k.k.) oraz wymiar

sprawiedliwości (art. 244 k.k.).

Sąd Okręgowy w Ś., na rozprawie odwoławczej w dniu 25

października 2011 r., postanowił zwrócić się do Sądu Najwyższego o

„wykładnię ustawy w części tyczącej zbiegu przepisów art. 178a § 4 k.k. i

art. 244 k.k.”. Nie określił przy tym w ogóle, czego miałaby dotyczyć

wątpliwość interpretacyjna wymagająca zasadniczej wykładni ustawy. W

uzasadnieniu swojego postanowienia Sąd Okręgowy stwierdził, że art. 178a

§ 4 k.k. stanowi lex specialis w stosunku do art. 178a § 1 k.k. oraz art. 244

k.k., przyjmując równocześnie, że ma w tym przypadku zastosowanie

zasada „pochłaniania” i nie zachodzi kumulatywny zbieg przepisów ustawy.

Sąd Okręgowy wskazał także, że nie ma wątpliwości, co do ewentualnego

przyjęcia podobieństwa przestępstw określonych w art. 178a § 4 k.k. oraz

244 k.k.

W

ostatnim

zadaniu

półstronicowego

uzasadnienia

wydanego

postanowienia, Sąd Okręgowy w Ś. podkreślił, że decyzję o zwróceniu się

do Sądu Najwyższego o dokonanie zasadniczej wykładni ustawy, podjął

„zważywszy na odmienne zapatrywania co do wzajemnej relacji art. 178 § 4

k.k. i art. 244 k.k.”, nie próbując nawet wskazać, na czym owe „odmienne

zapatrywania” miałyby polegać.

Prokurator Prokuratury Generalnej w piśmie z dnia 5 grudnia 2011 r.

wniósł o odmowę podjęcia uchwały, wskazując, że kwestia prawna

sformułowana we wstępnej części postanowienia Sądu Okręgowego w Ś.,

nie stanowi pytania prawnego w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.k., a ma jedynie

charakter postulatu zainteresowania Sądu Najwyższego problematyką

zbiegu przepisów art. 178a § 4 k.k. i art. 244 k.k. Prokurator podkreślił, że

Sąd nie wykazał istnienia jakiejkolwiek wątpliwości interpretacyjnej

związanej z brzmieniem powołanych przepisów prawa, a ponadto podjął się

samodzielnej interpretacji tych przepisów w zakresie niezbędnym do

rozpoznania środka

odwoławczego,

nie

mając

wątpliwości

co

do

prawidłowości osiągniętego rezultatu wykładni. Ostatecznie Prokurator

uznał, że wniosek Sądu Okręgowego w Ś. stanowi w istocie próbę obejścia

zasady określonej w art. 8 § 1 k.p.k., zgodnie z którą sąd karny jest

obowiązany samodzielnie rozstrzygać zagadnienia faktyczne i prawne.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje.

W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że skuteczne wystąpienie

przez sąd odwoławczy z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego w trybie

art. 441 § 1 k.p.k. może nastąpić tylko wówczas, gdy łącznie spełnione są

następujące przesłanki:

a) w postępowaniu odwoławczym wyłoniło się „zagadnienie prawne”,

czyli istotny problem interpretacyjny, a więc taki, który dotyczy przepisu lub

przepisów rozbieżnie interpretowanego czy interpretowanych w praktyce

sądowej lub przepisu o wadliwej redakcji albo niejasno sformułowanego,

dającego możliwość różnych przeciwstawnych interpretacji;

b) zagadnienie to wymaga „zasadniczej wykładni ustawy”, czyli

przeciwdziałania rozbieżnościom interpretacyjnym, już zaistniałym w

orzecznictwie bądź mogącym – z uwagi np. na istotne różnice poglądów

doktryny – w nim zaistnieć, które to rozbieżności są niekorzystne dla

prawidłowego funkcjonowania prawa w praktyce; nie wymaga zatem

zasadniczej wykładni ustawy kwestia związana z przepisem, który jasno

sformułowany nie stwarza podstaw do różnych interpretacji lub przepisu,

który nie powoduje szczególnych trudności przy jego wykładni albo co do

którego wątpliwości interpretacyjne zostały rozstrzygnięte choćby tylko w

doktrynie, ale w sposób jednoznaczny;

c) pojawiło się ono „przy rozpoznawaniu środka odwoławczego”, a

więc jest powiązane z konkretną sprawą i to w taki sposób, że od

rozstrzygnięcia tego zagadnienia prawnego zależy rozstrzygnięcie danej

sprawy, gdyż Sąd Najwyższy dokonuje tu wykładni określonego przepisu

lub przepisów tylko w związku ze sprawą, w której usunięcie wątpliwości

prawnych pozwoli na prawidłowe jej rozstrzygnięcie, a nie pytań o

charakterze abstrakcyjnym, choćby miały one istotne znaczenie dla praktyki

(zob. np. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego oraz ustawa o

świadku koronnym. Komentarz, Warszawa 2008, s. 953-955; P. Hofmański,

E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz,

Warszawa 2007, t. I, s. 714-718; R. A. Stefański: Instytucja pytań prawnych

do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 264-299).

Postanowienie Sądu Okręgowego w Ś. nie spełnia nawet w

minimalnym stopniu warunków wskazanych w treści art. 441 § 1 k.p.k. Nie

tylko

bowiem

nie

formułuje

żadnego

konkretnego

zagadnienia

interpretacyjnego, ale również nie precyzuje, dlaczego rozstrzygnięcie

takiego zagadnienia wymagałoby, dokonania zasadniczej wykładni ustawy.

Sąd Okręgowy ograniczył się do przedstawienia własnego poglądu

dotyczącego sposobu rozstrzygnięcia zbiegu pomiędzy art. 178a § 4 k.k.

oraz art. 244 k.k. oraz stwierdzenia, że nie zachodzą wątpliwości co do

podobieństwa tych przestępstw w rozumieniu art. 64 § 1 k.k. Całość

uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Ś. świadczy o głębokim

niezrozumieniu instytucji pytań prawnych określonej w art. 441 § 1 k.p.k.

Jako główny motyw wystąpienia o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego,

podano w uzasadnieniu postanowienia brak stanowiska doktryny oraz

orzeczeń Sądu Najwyższego w kwestii zbiegu art. 178a § 4 k.k. oraz art.

244 k.k. Sam brak wypowiedzi Sądu Najwyższego w zakresie wykładni

określonych przepisów w żadnym wypadku nie uprawnia do korzystania z

instytucji wskazanej w art. 441 § 1 k.p.k., bowiem to sąd orzekający w

sprawie

ma

przede

wszystkim

kompetencję

do

samodzielnego

rozstrzygania zagadnień prawnych (art. 8 § 1 k.p.k.), o czym Sąd Okręgowy

w Ś. zdaje się zupełnie zapominać. Nie jest także prawdą, iżby relacja w

jakiej pozostają przepisy art. 178a § 4 k.k. oraz 244 k.k. nie była

przedmiotem analiz w literaturze prawa karnego (por. R. A. Stefański:

Ustawowe zaostrzenie represji za przestępstwa komunikacyjne, Prok. i Pr.

2010, nr 7-8, s. 7 i in.; tegoż, Przestępstwo z art. 178a § 4, PiP 2010, nr 9,

s. 60 i in.).

W tym stanie rzeczy, wobec braku jakichkolwiek przesłanek do

udzielenia odpowiedzi na zadane pytanie, nie jest możliwe podjęcie w tej

sprawie uchwały w celu dokonania zasadniczej wykładni ustawy.